Κάθε φορά που περπατώ στους δρόμους της πόλης μας ή στρέφω το βλέμμα προς τη Μελούνα, συλλογίζομαι πώς αποτυπώθηκε ο τόπος μας στη μνήμη όσων τον γνώρισαν, τον επισκέφθηκαν ή έζησαν εδώ, είτε σε μεγάλες ιστορικές στιγμές είτε στην ήρεμη καθημερινότητά του. Πρόσφατα, ξεφυλλίζοντας παλιά δημοσιογραφικά αρχεία, έπεσα πάνω σε ένα συγκλονιστικό άρθρο-αφιέρωμα του δημοσιογράφου Δημήτρη Λαμπίκη με τίτλο «Θεσσαλικές Αναμνήσεις: Ο Τύρναβος» (1949). Ένιωσα την ανάγκη να μοιραστώ μαζί σας ολόκληρο αυτό το κείμενο, γιατί η γλαφυρότητα με την οποία περιγράφει τον Τύρναβο των αρχών του 20ού αιώνα, τη μοναδική του ατμόσφαιρα αλλά και τις σημαντικές προσωπικότητες του Τυρνάβου, μας επιτρέπει να ταξιδέψουμε πίσω στον χρόνο και να νιώσουμε τον αυθεντικό παλμό μιας άλλης εποχής..

Ας αφήσουμε, λοιπόν, τον ίδιο τον Δημ. Λαμπίκη να μας ταξιδέψει στον χρόνο, ξεκινώντας από εκείνη την παγωμένη νύχτα του 1912:

«Τον πρωτογνώρισα νύχτα στα 1912, κατεβαίνοντας από τη Μελούνα. Και τον κατάλαβα από μακριά μάλιστα, από τη μυρωδιά του. Ήμουν στρατιώτης της 5ης Μεραρχίας και ερχόμουν μαζί με άλλους οπλίτες, μέσα σε μια πρόωρα γερασμένη φίατ, από την Κοζάνη στη Λάρισα. Ξεκινήσαμε από την Κοζάνη το πρωί μιας κρύας δεκεμβριανής ημέρας και φτάσαμε στον Τύρναβο το βράδυ. Έτσι ταξιδεύαμε τότε, όπως ακριβώς και στην εποχή του Ειρηναίου Ασωπίου.

Στην Μελούνα τα φανάρια μας έπαθαν βλάβη, χάσαμε τον δρόμο και προχωρούσαμε σιγά και με πολλή προσοχή… Βρισκόμασταν στα ιστορικά υψώματα, σε θέσεις με ξεχωριστή σημασία στο θέατρο της ελληνικής ιστορίας: Μελούνα, Λοσφάκι, Σιδεροπάλουκο, Μενεξές, στις πλαγιές του Ολύμπου, όλα όμως ήταν βυθισμένα στο σκοτάδι… “Κβο βάντις;” (Πού πηγαίνεις;) ρώτησε κάποιος από εμάς, αλλά εκείνος δεν απάντησε.

Κάποια στιγμή όμως, το απαλό αεράκι μού έφερε ένα παρήγορο μήνυμα: ένα μακρινό άρωμα βακχικού λιβανιού που μου έδωσε τον προσανατολισμό. Και αμέσως ανέλαβα την πρωτοβουλία να… καθοδηγήσω τον οδηγό: — Προχώρα εκεί που φαίνονται τα φώτα, του είπα. Εκεί είναι ο Τύρναβος. Δεν καταλαβαίνεις ότι όσο προχωράμε, τόσο έρχεται πιο έντονη η μυρωδιά του; »

Το άρωμα που ταξίδεψε εκείνο το βράδυ μέχρι το πέρασμα της Μελούνας δεν ήταν απλώς ένας οδηγός μες στο σκοτάδι, αλλά το πρώτο, σχεδόν μεθυστικό καλωσόρισμα του Τυρνάβου. Αυτή η γνώριμη μυρωδιά, συνυφασμένη με την ιστορία της πόλης για δεκαετίες, γίνεται για τον Δημήτριο Λαμπίκη το καλωσόρισμα του στην αυθεντική ψυχή του Τυρνάβου.. Έτσι, μας παρασύρει στις πρώτες του εικόνες από έναν τόπο ζωντανό, γεμάτο ανθρώπους με ξεχωριστή καθημερινότητα.

«Δύο ονομαστές θεσσαλικές πόλεις είχαν μια ιδιαίτερη, δική τους μυρωδιά: τα Φάρσαλα και ο Τύρναβος. Τα Φάρσαλα μύριζαν ψημένα στραγάλια και χαλβά. Ο Τύρναβος μύριζε τσίπουρο — το ξακουστό προϊόν του τόπου. Από εκείνη την πρώτη μου γνωριμία με τον Τύρναβο, δεν έμεινε στη σκέψη μου τίποτα άλλο παρά μερικά σκοτεινά σοκάκια, λίγα μαγαζιά γεμάτα από περαστικούς φαντάρους και η άφθονη μυρωδιά του τσίπουρου, διάχυτη παντού: στα μαγαζιά, στα σπίτια, στους στάβλους, στις γειτονιές, στους κήπους, ακόμα και στα κοντινά χωράφια. Δεν ξέρω πώς, αλλά μου έμεινε η εντύπωση ότι όλα τα έμψυχα όντα στον Τύρναβο, εξαιτίας της διαρκούς αναθυμίασης του ελαφρού αλκοόλ, βρίσκονταν σε μια κατάσταση διαρκούς και ευχάριστης ευθυμίας, την οποία θα ζήλευαν πολύ οι αρχαίοι Συβαρίτες. Και οι άνθρωποι, και οι κόκορες, και τα σκυλιά, και τα… αιγοειδή, μέχρι και τα υπομονετικά υποζύγια. Δεν συζητώ για όλα τα άλλα, αλλά για τους ανθρώπους πάντως ἀργότερα διεπίστωσα τὸ ἀντίθετο...»

Αυτή η σχεδόν διονυσιακή ατμόσφαιρα που περιγράφει ο Λαμπίκης για το 1912, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πραγματικότητα που συνάντησε χρόνια αργότερα, το 1929, όταν ανακαλύπτει μια πόλη που πίσω από το εύθυμο άρωμα του τσίπουρου, προσπαθούσε να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάπτυξη, την κρατική αδιαφορία και την ανασφάλεια της εποχής.

«Τους βρήκα πολύ γκρινιάρηδες, επειδή το κράτος αδιαφορούσε για την ωραία κωμόπολή τους και δεν έδειχνε ενδιαφέρον για τα προϊόντα της. Γιατί ο Τύρναβος δεν παράγει μόνο ούζο. Χτισμένος σε μια εύφορη περιοχή —στην τοποθεσία του αρχαίου Πελασγικού Άργους ή, καλύτερα, της Περραιβικής Φαλάννης— και όντας οδικός κόμβος, είχε αναπτύξει από τα παλιά χρόνια το εμπόριο και την οικιακή βιοτεχνία με μεταξωτά, υφαντά και άλλα παρόμοια προϊόντα που έφταναν μέχρι την Κεντρική Ευρώπη. Περασμένα μεγαλεία.

Τον Τύρναβο τον γνώρισα καλά —και ένιωσα μια ευχάριστη έκπληξη από τα μοντέρνα καταστήματά του, τον ηλεκτροφωτισμό του και όλες τις σύγχρονες ανέσεις— κατά το δεύτερο δημοσιογραφικό μου ταξίδι στα 1929, όταν ως απεσταλμένος στη Θεσσαλία αθηναϊκής εφημερίδας δημοσίευσα το πρώτο μου άρθρο για τον Τύρναβο, με τον τίτλο “Ο ληστογείτων Τύρναβος”. Κι αυτό γιατί εκείνη την εποχή οι λήσταρχοι (που είχαν διαδεχτεί τον Τουραχάν και τον Βελή, γιο του Αλή Πασά), όπως ο Μπαμπάνης, ο Τζατζιάς και ο Τράντος, είχαν στήσει το δικό τους “κράτος” στη Βόρεια Θεσσαλία και είχαν τα… λημέρια τους στα βουνά γύρω από τον Τύρναβο.  Έγραψα τότε για το πώς έστελναν εκβιαστικά γράμματα στους εύπορους χωρικούς για να τους αποσπάσουν χρήματα. Ο Αγορογιάννης από τη Λάρισα, τον οποίο είχαν πιάσει αιχμάλωτο, μου διηγήθηκε πολλά και τα κατέγραψα. Έγραψα επίσης ότι για πολύ λίγο γλίτωσε να μην πιαστεί αιχμάλωτος ένα απόγευμα ο ίδιος ο διοικητής του Σώματος Στρατού, Στρατηγός Β. Κουρουσόπουλος. Έγραψα ακόμη για τις ανάγκες της όμορφης αυτής κωμόπολης, για τα σχολεία της, το ειρηνοδικείο της, τα καπνά της, τις συγκοινωνίες της και τα αιώνια παράπονά της απέναντι στο Κράτος. Φαντάζομαι ότι και τώρα, μετά από 20 χρόνια, αυτά τα προβλήματα του Τυρνάβου θα παραμένουν άλυτα.»

Ωστόσο, πέρα από τα διαχρονικά προβλήματα και τις δυσκολίες, εκείνο που φωτίζει την ιστορία μας και κάνει την καρδιά κάθε Τυρναβίτισσας/ίτη να χτυπά με περηφάνια είναι οι άνθρωποί μας. Στο επόμενο μέρος του άρθρου του, ο Λαμπίκης ξεδιπλώνει με θαυμασμό έναν μακρύ κατάλογο από σπουδαίες προσωπικότητες του πνεύματος και της επιστήμης που γέννησε ο Τύρναβος, κάνοντας ιδιαίτερη και βαθιά αναφορά στον μεγάλο μας φιλόλογο, τον Θεόδωρο Αξενίδη:

«Και να σκεφτεί κανείς ότι ο Τύρναβος, πρωτεύουσα μιας σπουδαίας επαρχίας —όπου παλαιότερα πολιτεύονταν εκεί ο Λιμπρίτης και ο Λαπαθιώτης— είναι η πατρίδα εκλεκτών Νεοελλήνων. Θα αναφέρω μερικά ονόματα από όσα θυμάμαι αυτή τη στιγμή: Τάκης Γ. Ροδόπουλος (ο σημερινός υπουργός, του οποίου ο πατέρας, Γεώργιος Ροδόπουλος, είχε γεννηθεί στο Αίγιο αλλά εγκαταστάθηκε και πολιτευόταν στον Τύρναβο), Δ. Ανδρεάδης, Α. Τζάρτζανος, Θ. Αξενίδης, Τσιμπλούλης, Ναός, Δημητριάδης, Φερόπουλος, Αγγελίδης, Σακελλάριος, Μουλούλης, Κατσάκος, Χρυσοχόος, Τότσιος, Ζήλος (ο γνωστός δικαστικός), Πλάκας, Λάμπρου, Ταουσάνης, Μιχαηλίδης, Ζαφειριάδης.  Πιο πάνω ανέφερα τον Αξενίδη. Πρέπει να εξηγήσω ότι ο Θεόδωρος Δ. Αξενίδης, καθηγητής φιλολογίας και εκλεκτός διανοούμενος, συνέγραψε και εξέδωσε πέρυσι μια αξιόλογη ιστορική πραγματεία σε έναν καλοτυπωμένο τόμο 280 σελίδων, με τον τίτλο “Η Πελασγίς Λάρισα και η Αρχαία Θεσσαλία”. Είναι από τις λίγες μελέτες που αξίζουν —για να μην πω η μοναδική— ως εισαγωγή στην ιστορία της Θεσσαλίας. Ο κ. Αξενίδης, αν ανήκε σε κλίκες, θα είχε εξυμνηθεί με το παραπάνω. Όμως, επειδή είναι ένας απλός εκπαιδευτικός, συγγραφέας και ιστοριοδίφης, δεν είναι —ευτυχώς— ούτε Ακαδημαϊκός! Σαν τον Πιρόν[1].  Αλλά ο Τύρναβος —που τον έφερα τώρα ξανά στις αναμνήσεις μου— διαθέτει και σπουδαίο λαογραφικό υλικό, όπως είχα γράψει και πριν από 20 χρόνια. Αυτό το υλικό πρέπει να συγκεντρωθεί και να διαφυλαχθεί.»

Κλείνοντας το κείμενό του, ο Λαμπίκης αφήνει κάτι περισσότερο από μια ιστορική καταγραφή, αφήνει μια παρακαταθήκη. Διαβάζοντάς τον σήμερα, νιώθω πως η προτροπή του παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ. Ο τόπος μας δεν είναι μόνο οι δρόμοι και τα κτίρια, είναι οι μνήμες, οι άνθρωποι, η λαογραφία, οι ιστορίες και οι προσωπικότητες που άφησαν το αποτύπωμά τους στον χρόνο. Και όλα αυτά είναι δική μας ευθύνη να τα θυμόμαστε, να τα αναδεικνύουμε και να τα παραδίδουμε ζωντανά στις επόμενες γενιές.

Το τσίπουρο συνεχίζει να μοσχοβολά στα καζάνια μας, η Μελούνα στέκει πάντα εκεί μάρτυρας των αγώνων μας, αλλά το πραγματικό μας χρέος είναι να κρατήσουμε ζωντανή αυτή την πνευματική κληρονομιά. Οφείλουμε να μαζέψουμε αυτά τα πολύτιμα κομμάτια του παρελθόντος, να αναδείξουμε την πλούσια ταυτότητά μας και να αποδείξουμε ότι ο τόπος αυτός συνεχίζει να γεννά ανθρώπους του πνεύματος και του μόχθου.

Φωτ. Τύρναβος : ‘Ένα όμορφο σπιτάκι εις τήν συνοικία «Καραβάκι». Πηγή Δημοσθένης Ανδρεάδης, Επαρχία Τυρνάβου

*Η Κωνσταντινιά Πατσή είναι Διευθύντρια του ΓΕ.Λ Τυρνάβου. Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κάτοχος Μεταπτυχιακών  διπλωμάτων,  Master of Business Administration (MBA) του Staffordshire University και Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

[1] Αναφορά στον Γάλλο λογοτέχνη Αλεξί Πιρόν, ο οποίος θεωρήθηκε σημαντικός διανοούμενος χωρίς να αναγνωριστεί θεσμικά από την Ακαδημία της εποχής του.

Το άρθρο Με τη Μυρωδιά του Τσίπουρου και τα Σημάδια της Ιστορίας: Ένα Ταξίδι στον Τύρναβο του Χθες (1949) εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Στο τέλος του 19ου αιώνα, η Θεσσαλία βρέθηκε στο επίκεντρο του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897, μιας ένοπλης σύγκρουσης που σάρωσε τον τόπο αφήνοντας πίσω της αποκαΐδια και ερήμωση. Η τουρκική εισβολή έσπειρε τον τρόμο στις μικρές αγροτικές κοινωνίες και έκοψε βίαια τον ειρηνικό βηματισμό μιας ζωής που είχε μόλις αρχίσει να ανασυγκροτείται μετά το 1881, όταν η Θεσσαλία απελευθερώθηκε και ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, ολόκληρα χωριά εγκαταλείφθηκαν μέσα στη νύχτα, με τους κατοίκους να φεύγουν κυνηγημένοι από τη φωτιά του πολέμου, για να επιστρέψουν αργότερα σε τόπους λεηλατημένους και  κατεστραμμένους.

Το μέγεθος της καταστροφής και της ανθρώπινης δοκιμασίας αποτυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση στον αθηναϊκό Τύπο της εποχής. Ανάμεσα στις μαρτυρίες ξεχωρίζει η ανταπόκριση της εφημερίδας «ΣΚΡΙΠ» (Ιούλιος  1898), όπου ο ειδικός απεσταλμένος της καταγράφει την εικόνα του Καζακλάρ (σημερινού Αμπελώνα) όχι απλώς ως έναν τόπο ερειπωμένο, αλλά ως έναν τόπο βαθιά πληγωμένο, όπου οι σκιές της καταστροφής παραμένουν ζωντανές. Μέσα από τις περιγραφές του αναδύονται οι φωνές των κατοίκων, οι καμένες εστίες και οι πληγές μιας κοινωνίας που παλεύει να ξανασταθεί όρθια πάνω στα ίχνη του πολέμου.

Η περιγραφή ξεκινά από τα περίχωρα της κωμόπολης, καθώς ο απεσταλμένος προσεγγίζει έφιππος την περιοχή από την κατεύθυνση του Τυρνάβου. Ήδη από μακριά, πριν ακόμη εισέλθει στον οικισμό, αντικρίζει τα πρώτα σημάδια της καταστροφής, περνώντας από το περίφημο δάσος του χωριού, γνωστό για τις πολυάριθμες φτελιές και τα καρποφόρα δέντρα του. Η εικόνα που παρουσιάζεται μπροστά του είναι αποκαρδιωτική. Τα δέντρα έχουν κοπεί σχεδόν ολοκληρωτικά, αφήνοντας μόνο χαμηλούς κορμούς ύψους περίπου ενός μέτρου. Από αυτούς έχουν αρχίσει να ξεπετάγονται νέα βλαστάρια, δημιουργώντας την εντύπωση ενός νεοφυτεμένου άλσους. Σύμφωνα με την ανταπόκριση, εκεί εκδηλώθηκε αρχικά η καταστροφική μανία των τουρκικών στρατευμάτων. Ο συντάκτης μάλιστα σημειώνει ότι η ύπαρξη αυτού του δάσους υπήρξε κατά κάποιον τρόπο ευεργετική για τους κατοίκους. Αν δεν υπήρχε η διαθέσιμη ξυλεία του, οι στρατιώτες θα είχαν στραφεί στους εκτεταμένους αμπελώνες της περιοχής για να εξασφαλίσουν καύσιμη ύλη και οικοδομικό ξύλο. Οι αμπελώνες, που αποτελούσαν βασική πηγή εισοδήματος για τους κατοίκους, είχαν ευτυχώς διασωθεί.

Κατά την είσοδό του στο χωριό, ο ανταποκριτής σχηματίζει αρχικά την εντύπωση ότι οι ζημιές ίσως να μην είναι τόσο εκτεταμένες όσο είχε ακούσει. Τα περισσότερα σπίτια φαίνονται εξωτερικά όρθια. Μόνο ορισμένα διώροφα και τριώροφα κτίσματα παρουσιάζουν εμφανή σημάδια ολοκληρωτικής καταστροφής. Ωστόσο η πραγματικότητα αποδεικνύεται πολύ διαφορετική. Τα περισσότερα σπίτια του Καζακλάρ ήταν χτισμένα πίσω από ψηλούς μαντρότοιχους και διέθεταν εσωτερικές αυλές. Οι περιτοιχισμένοι αυτοί χώροι έκρυβαν τις πραγματικές διαστάσεις της καταστροφής.

Όταν ο ανταποκριτής, συνοδευόμενος από έναν από τους προκρίτους του χωριού, επισκέπτεται το εσωτερικό των κατοικιών, αντιλαμβάνεται το μέγεθος της συμφοράς. Το Καζακλάρ αριθμούσε περίπου πεντακόσιες κατοικίες και πληθυσμό που προσέγγιζε τις δυόμισι χιλιάδες ψυχές. Από τις κατοικίες αυτές οι 154 είχαν καεί ολοσχερώς, ενώ σχεδόν όλες οι υπόλοιπες είχαν λεηλατηθεί. Οι στρατιώτες που εγκαταστάθηκαν στο χωριό είχαν αφαιρέσει κάθε ξύλινο στοιχείο που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί: πόρτες, παράθυρα, δοκάρια, πατώματα και στέγες. Αποδίδει μεγάλο μέρος των καταστροφών στην παρουσία περίπου πεντακοσίων Γκέκηδων, Αλβανών στρατιωτών που υπηρετούσαν στον οθωμανικό στρατό, καθώς και στο διαβόητο σώμα ιππικού που ήταν γνωστό ως «σουργούν ταμπούρ», δηλαδή «τάγμα εξορίας». Σύμφωνα με την περιγραφή της εποχής, επρόκειτο για μονάδα στην οποία συγκεντρώνονταν τα πιο απείθαρχα και επικίνδυνα στοιχεία του οθωμανικού στρατού. Η παραμονή τους μέσα σε πόλεις και οικισμούς αποφεύγονταν συνήθως, καθώς θεωρούνταν βέβαιο ότι θα προκαλούσαν επεισόδια, λεηλασίες και βιαιοπραγίες.

«Αν ολόκληρος ο τουρκικός στρατός προκάλεσε τόσες καταστροφές στη Θεσσαλία», σημειώνει χαρακτηριστικά ο συντάκτης, «μπορεί κανείς να φανταστεί τι συνέβη σε έναν τόπο όπου στρατοπέδευσε το φοβερό αυτό τάγμα». Επικεφαλής της στρατιωτικής δύναμης ήταν ένας αξιωματικός γνωστός με το προσωνύμιο «Μπεχλιβάν καϊμακάμης». Το πραγματικό του όνομα φαίνεται πως ήταν άγνωστο ακόμη και στους ίδιους τους άνδρες του. Το παρατσούκλι του το είχε αποκτήσει χάρη στη φήμη του ως εξαιρετικά δυνατού παλαιστή, τον οποίο κανείς δεν μπορούσε να νικήσει. Ο ανταποκριτής σημειώνει ότι ο ίδιος έδειχνε κατά καιρούς διάθεση να επιβάλει κάποια τάξη, όμως δεν μπορούσε να συγκρατήσει τους υφισταμένους του, οι οποίοι ακολουθούσαν ανεξέλεγκτα τις καταστροφικές τους ορμές. Σημαντικό ρόλο στα γεγονότα φέρονται να διαδραμάτισαν και ορισμένοι ντόπιοι μουσουλμάνοι κάτοικοι. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των χριστιανών του χωριού, περίπου δεκαπέντε έως είκοσι άτομα είχαν εγκαταλείψει το Καζακλάρ πριν από την υποχώρηση του ελληνικού στρατού και είχαν καταφύγει στη Λάρισα. Όταν όμως οι χριστιανοί κάτοικοι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τον οικισμό, επέστρεψαν μαζί με τα τουρκικά στρατεύματα και συμμετείχαν ενεργά στις πυρπολήσεις και τις λεηλασίες. Οι κάτοικοι τόνιζαν ότι σε καμία άλλη περιοχή της Θεσσαλίας δεν παρατηρήθηκε ανάλογη συμπεριφορά από τους ντόπιους μουσουλμάνους. Όπως ανέφεραν, οι σχέσεις που είχαν αναπτυχθεί επί δεκαεπτά χρόνια συνύπαρξης είχαν διαρραγεί οριστικά. Όταν αργότερα οι μουσουλμάνοι κάτοικοι εγκατέλειψαν οριστικά τη Θεσσαλία ακολουθώντας τον οθωμανικό στρατό, έφυγαν έχοντας μαζί τους την οργή και την αποδοκιμασία των παλαιών συμπολιτών τους.

Ιδιαίτερα σκληρό υπήρξε και το πλήγμα που δέχθηκε η θρησκευτική ζωή του χωριού. Το Καζακλάρ διέθετε δύο εκκλησίες. Η παλαιότερη ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο και η νεότερη στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου παραδόθηκε στις φλόγες το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου του 1897, αμέσως μετά την είσοδο των τουρκικών στρατευμάτων στο χωριό. Μέσα στον ναό βρισκόταν η σορός του ανθυπολοχαγού πεζικού Κωνσταντίνου Μακροπούλου από την Κόρινθο. Ο νεαρός αξιωματικός είχε σκοτωθεί στα Δελέρια το μεσημέρι της Μεγάλης Παρασκευής και είχε μεταφερθεί στο Καζακλάρ με σκοπό να ταφεί την επόμενη ημέρα. Η υποχώρηση όμως του ελληνικού στρατού και ο πανικός που ακολούθησε οδήγησαν στην εγκατάλειψη της σορού μέσα στην εκκλησία. Όταν ο ναός πυρπολήθηκε, κάηκε μαζί του και το σώμα του αξιωματικού. Η δεύτερη εκκλησία, η Κοίμηση της Θεοτόκου, υπέστη επίσης σοβαρές ζημιές. Οι εικόνες βεβηλώθηκαν, τα κουφώματα καταστράφηκαν και οι σταυροί των τεσσάρων μικρότερων τρούλων αφαιρέθηκαν. Οι στρατιώτες προσπάθησαν επανειλημμένα να γκρεμίσουν και τον μεγάλο κεντρικό σταυρό. Αρχικά τον πυροβολούσαν συνεχώς, χωρίς αποτέλεσμα. Στη συνέχεια ανέβηκαν στον τρούλο, τον έδεσαν με σχοινιά και επιχείρησαν να τον τραβήξουν προς τα κάτω. Παρά τις προσπάθειές τους, ο σταυρός παρέμεινε στη θέση του, καθώς ήταν εξαιρετικά καλά στερεωμένος. Η εκκλησία δεν καταστράφηκε ολοσχερώς επειδή υπήρχε η πρόθεση να μετατραπεί σε τζαμί. Στους τοίχους του ναού είχαν γραφτεί επιγραφές που ανέφεραν χαρακτηριστικά: «Θα γίνει τζαμί του Σουλτάνου».

Συγκινητική είναι και η συνέχεια της ιστορίας του Κωνσταντίνου Μακροπούλου. Την ημέρα της επίσκεψης του ανταποκριτή στο χωριό έφτασε από τη Λάρισα ο διευθυντής της Νομαρχίας, Στεφόπουλος, μαζί με τη σύζυγό του, συγγενή του νεκρού αξιωματικού. Με δική της πρωτοβουλία ξεκίνησαν έρευνες στα ερείπια του Αγίου Γεωργίου. Μετά την απομάκρυνση των καμένων κεραμιδιών βρέθηκαν λίγα οστά, τρία κουμπιά από το υποκάμισο του αξιωματικού, τα κουμπιά από τις μανσέτες του και τα χρυσά γαλόνια του πηληκίου του. Η κυρία Στεφοπούλου παρέλαβε τα ευρήματα και ζήτησε να συνεχιστούν οι ανασκαφές, με την ελπίδα ότι θα εντοπίζονταν και άλλα λείψανα.

Η καταστροφή αποτυπωνόταν και στους αριθμούς. Στη συνοικία Μπετσιλιέρ διασώθηκαν περίπου είκοσι σπίτια. Στον Τσάι Μαχαλά δέκα. Στο Γενί Τζαμί μόλις πέντε, από τα οποία τα δύο ανήκαν σε μουσουλμάνους. Στο Εσκή Τζαμί σώθηκαν τρία σπίτια, στον Τατάρ Μαχαλά μόνο ένα και στον Καργατζή Μαχαλά δεκαπέντε. Συνολικά, από τις πεντακόσιες κατοικίες του οικισμού είχαν απομείνει μόλις πενήντα τέσσερις. Οι κάτοικοι βίωσαν εξίσου δραματικές καταστάσεις. Οι άνδρες εξαναγκάζονταν να συμμετέχουν στην κατεδάφιση των ίδιων των σπιτιών τους. Οι γυναίκες ζούσαν κλεισμένες στα σπίτια υπό τον φόβο επιθέσεων και κακοποιήσεων. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες, δεν έλειψαν οι απόπειρες στρατιωτών να εισβάλουν σε χριστιανικές κατοικίες, οι οποίες αποκρούστηκαν από τους ενοίκους τους. Παράλληλα, τα κάρα των κατοίκων επιτάσσονταν για τη μεταφορά οικοδομικών υλικών από τα κατεστραμμένα σπίτια προς τη Λάρισα, καθώς και για τον ανεφοδιασμό του στρατού. Η αγροτική παραγωγή τέθηκε επίσης υπό έλεγχο. Οι επιστρέφοντες κάτοικοι δεν μπορούσαν να εισπράξουν τα έσοδα από τα σιτηρά και τα αμπέλια τους, καθώς οι οθωμανικές αρχές σχεδίαζαν να διαθέσουν πρώτα την παραγωγή προς όφελος του κρατικού ταμείου.

Όταν οι κάτοικοι άρχισαν να επιστρέφουν, βρήκαν ένα χωριό κατεστραμμένο. Πολλοί στεγάστηκαν στα σπίτια που είχαν εγκαταλείψει οι μουσουλμάνοι κάτοικοι, ενώ ασθένειες και κακουχίες εξαπλώνονταν στον πληθυσμό. Η πείνα είχε πλέον γίνει καθημερινή πραγματικότητα για τους κατοίκους. Σύμφωνα με την ανταπόκριση πολλοί στερούνταν ακόμη και τα στοιχειώδη μέσα διαβίωσης και αναγκάζονταν να περιπλανώνται στα χωράφια συλλέγοντας τα λιγοστά στάχυα που είχαν απομείνει μετά τον θερισμό. Μπροστά σε αυτή τη δραματική κατάσταση, ο συντάκτης απευθύνει έκκληση προς το ελληνικό κράτος να συνδράμει άμεσα τους πληγέντες, αποστέλλοντας οικοδομικά υλικά για την αποκατάσταση των κατοικιών, καθώς και φάρμακα και τρόφιμα, προκειμένου οι κάτοικοι να μπορέσουν να επιβιώσουν και να ξαναχτίσουν τη ζωή τους. 

Η εικόνα του Αμπελώνα μετά τα γεγονότα του 1897 αποκαλύπτει το βαρύ τίμημα που πλήρωσαν οι τοπικές κοινωνίες της Θεσσαλίας κατά τη διάρκεια της σύντομης αλλά ιδιαίτερα τραυματικής αυτής περιόδου. Οι καμένες κατοικίες, οι λεηλατημένοι ναοί, οι κατεστραμμένες περιουσίες και η καθημερινή πάλη για επιβίωση συνθέτουν μια πραγματικότητα που σημάδεψε βαθιά τη ζωή των κατοίκων. Πίσω από τις περιγραφές των υλικών ζημιών αναδεικνύεται η ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας: οικογένειες που έχασαν τα σπίτια τους, άνθρωποι που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την πείνα και τις ασθένειες, αλλά και μια κοινωνία που κλήθηκε να ανασυγκροτηθεί μέσα από τα ερείπια. Η τύχη του ανθυπολοχαγού Κωνσταντίνου Μακροπούλου, η καταστροφή των εκκλησιών και οι δοκιμασίες των κατοίκων αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα των δραματικών εμπειριών που βίωσε ο πληθυσμός της περιοχής. Παρά το μέγεθος της καταστροφής, το Καζακλάρ δεν έπαψε να υπάρχει. Οι κάτοικοί του κατάφεραν σταδιακά να ξαναχτίσουν τα σπίτια τους, να ανασυγκροτήσουν την οικονομική και κοινωνική ζωή του τόπου και να διατηρήσουν ζωντανή τη συλλογική μνήμη των γεγονότων. Η ιστορία αυτή δεν αποτελεί μόνο μια αφήγηση για τις συνέπειες του πολέμου, αλλά και μια μαρτυρία για την ανθεκτικότητα, την επιμονή και τη δύναμη μιας τοπικής κοινωνίας να αναγεννηθεί ύστερα από μια από τις δυσκολότερες στιγμές της ιστορίας της.

Πηγή , Εφημερίδα «ΣΚΡΙΠ» , 2 Ιουλίου 1898

Φωτογραφία : Η κατάληψη του περάσματος της Μελούνας από τις τουρκικές δυνάμεις και η ανάπτυξή τους στο θεσσαλικό κάμπο (The Daily Graphic, May 3, 1897).

*Η Κωνσταντινιά Πατσή είναι Διευθύντρια του ΓΕ.Λ Τυρνάβου. Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κάτοχος Μεταπτυχιακών  διπλωμάτων,  Master of Business Administration (MBA) του Staffordshire University και Οργάνωση και Διοίκηση της εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Το άρθρο Ο Αμπελώνας ( Καζακλάρ)  ένα χρόνο μετά την καταστροφή του 1897: Μια συγκλονιστική μαρτυρία εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η ίδρυση του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου το 1837 αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους σταθμούς στη συγκρότηση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Σε μια εποχή κατά την οποία η Ελλάδα προσπαθούσε να οργανώσει τους θεσμούς της και να θεμελιώσει το μέλλον της, η παιδεία αναδείχθηκε σε βασικό πυλώνα εθνικής ανάπτυξης και πνευματικής αναγέννησης. Η προσπάθεια αυτή δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στην κρατική πρωτοβουλία. Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν και οι Έλληνες της διασποράς, οι οποίοι, παρά την απόσταση που τους χώριζε από την πατρίδα, παρέμεναν ενεργά συνδεδεμένοι με την πορεία της.

Μία από τις σημαντικότερες εστίες του απόδημου ελληνισμού ήταν η Βιέννη. Ήταν ένας κόσμος ολόκληρος για τον ελληνισμό της διασποράς, ένας χώρος όπου η γλώσσα, η πίστη και η εμπορική δραστηριότητα συνέθεταν ένα ιδιαίτερο πολιτισμικό τοπίο. Εκεί, η ιδέα της εκπαίδευσης δεν αντιμετωπιζόταν ως κοινωνική υποχρέωση, αλλά ως χρέος απέναντι στη συνέχεια του έθνους. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον καλλιεργήθηκε μια ισχυρή συνείδηση προσφοράς προς την παιδεία και την πατρίδα.

Σε αυτό το πλαίσιο συναντούμε δύο Τυρναβίτες, τον Κωνσταντίνο Βιζυρούλη και τον Μαργαρίτη Δ. Παμφίλη. Σύμφωνα με την εφημερίδα «Αιών» της 12ης Οκτωβρίου 1839, προσέφεραν 500 και 300 δραχμές αντίστοιχα υπέρ του υπό ανέγερση πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου. Τα ποσά αυτά δεν είχαν συμβολικό χαρακτήρα. Για τα οικονομικά δεδομένα της εποχής αποτελούσαν ιδιαίτερα αξιόλογη συνεισφορά και φανερώνουν τη σημασία που απέδιδαν οι δύο συμπατριώτες μας στην πρόοδο της ελληνικής παιδείας.

Πίσω από αυτή την πράξη δεν βρίσκεται απλώς μια οικονομική δωρεά. Βρίσκεται ένα βλέμμα στραμμένο προς την πατρίδα, μια σιωπηλή συνομιλία με ένα κράτος που μόλις γεννιόταν και μια βαθιά πεποίθηση ότι η γνώση δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά θεμέλιο ύπαρξης.

Η στάση τους δεν ήταν τυχαία. Ο Τύρναβος, η γενέτειρά τους, διέθετε ήδη ισχυρή πνευματική παράδοση και αξιόλογη εκπαιδευτική δραστηριότητα. Δεν υπήρξε μόνο τόπος εμπορικής ανάπτυξης και εξωστρέφειας, αλλά και κέντρο καλλιέργειας των γραμμάτων. Σχολεία, δάσκαλοι και άνθρωποι της γνώσης συνέβαλαν στη διαμόρφωση μιας κοινωνίας που αντιλαμβανόταν την παιδεία ως μέσο προόδου, ελευθερίας και συλλογικής προκοπής. Παράλληλα, οι δεσμοί με τις ελληνικές παροικίες της Ευρώπης ενίσχυαν τη συνεχή ανταλλαγή ιδεών και εμπειριών.

Μέσα από αυτό το πνευματικό και κοινωνικό υπόβαθρο ερμηνεύεται η στάση των δύο αυτών Τυρναβιτών. Η προσφορά τους δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή σε έναν κατάλογο δωρητών, αλλά μαρτυρία μιας βαθιάς πίστης στη δύναμη της εκπαίδευσης και στον ρόλο της για το μέλλον του ελληνικού κράτους. Η ιστορία τους υπενθυμίζει ότι η ίδρυση του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου δεν υπήρξε μόνο αποτέλεσμα κρατικών πρωτοβουλιών. Υπήρξε επίσης καρπός της αγάπης, της ευθύνης και της σιωπηλής προσφοράς ανθρώπων της διασποράς, οι οποίοι δεν έπαψαν ποτέ να επενδύουν στο μέλλον της πατρίδας τους. Και μέσα από αυτή την προσφορά, ο Τύρναβος άφησε το δικό του διακριτό αποτύπωμα στην ιστορία της ελληνικής παιδείας.

Ίσως τελικά αυτό να είναι και το πιο ουσιαστικό μήνυμα της ιστορίας τους: ότι η ίδρυση του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου δεν υπήρξε μόνο έργο κρατικών αποφάσεων, σχεδίων και θεσμικών πρωτοβουλιών, αλλά και αποτέλεσμα της αθόρυβης προσφοράς ανθρώπων που βρίσκονταν μακριά από την πατρίδα τους. Ανθρώπων που, από τη Βιέννη, δεν ξέχασαν ποτέ τον Τύρναβο και την Ελλάδα, και που μέσα από τη συνειδητή τους προσφορά συνέβαλαν ώστε η παιδεία να αποτελέσει ένα από τα πρώτα και πιο σταθερά θεμέλια του νεοσύστατου ελληνικού κράτους.

* Η Πατσή Κωνσταντινιά είναι Διευθύντρια του ΓΕΛ Τυρνάβου. Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κάτοχος Μεταπτυχιακού διπλώματος Master of Business Administration (MBA) του Staffordshire University

Το άρθρο Η συμβολή Τυρναβιτών της Βιέννης στην ίδρυση του πρώτου ελληνικού πανεπιστημίου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Τελευταίος αυτοκράτορας είναι ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, γεννημένος το 1405, την 9^η Φεβρουαρίου, και είναι παιδί πολύτεκνης οικογενείας. Ο ίδιος παρά τους δυο γάμους του δεν ευτύχισε να αποκτήσει παιδιά. Οι δυο γυναίκες του πέθαναν πριν τεκνοποιήσουν. Το παρόν κείμενο σκοπό έχει να φέρει σε γνώση των αναγνωστών την ομιλία που εκφώνησε ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος λίγο πριν μεταβεί στην Αγία Σοφία για την τελευταία Θεία Λειτουργία με όλο το επιτελείο και τον απλό Λαό. 

Το κείμενο της ομιλίας

«Ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί, και γενναιότατοι συστρατιώτες, και όλος ο πιστός και τίμιος λαός, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός της πίστης μας θέλει με κάθε τέχνασμα και τρόπο να μας στενοχωρήσει περισσότερο και να μας κάνει πόλεμο σφοδρό, με μεγάλες συγκρούσεις και …..συρράξεις από στεριά και θάλασσα, για να κατορθώσει και να χύσει το δηλητήριό του, σαν φίδι, και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. Σας λέω λοιπόν να σταθείτε αντρειωμένοι και γενναιόψυχοι, όπως κάνατε πάντοτε ως τώρα εναντίον των εχθρών της πίστης. Σας παραδίνω την εκλαμπρότατη και φημισμένη αυτή πόλη, πατρίδα σας και βασίλισσα των πόλεων. 

Ξέρετε καλά, αδέρφια, ότι για τέσσερις λόγους οφείλουμε όλοι να προτιμήσουμε το θάνατο παρά τη ζωή: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας· δεύτερον, για την πατρίδα· τρίτον, για το βασιλέα και το Χριστό· και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους. Λοιπόν αδέρφια, αν οφείλουμε να αγωνιστούμε μέχρι θανάτου για έναν και μόνο από τους τέσσερις αυτούς λόγους, πολύ περισσότερο για όλους μαζί, όπως προφανώς κατανοείτε. Αν για τις αμαρτίες μας παραχωρήσει ο Θεός τη νίκη στους ασεβείς, θα διακινδυνεύσουμε υπέρ της πίστεως της αγίας που μας παραχώρησε ο Χριστός με το αίμα του. 

Αυτό είναι το σπουδαιότερο απ’ όλα. Τι θα ωφεληθεί κανείς αν κερδίσει τον κόσμο όλο και χάσει την ψυχή του; Δεύτερον, χάνουμε έτσι μια περίφημη πατρίδα και, ακόμη, την ελευθερία μας. Τρίτον, χάνουμε την άλλοτε περιφανή και σήμερα ντροπιασμένη, ταπεινωμένη και εξουθενωμένη βασιλεία, η οποία γίνεται έρμαιο του ασεβούς τυράννου. Τέταρτον, στερούμεθα τις προσφιλείς γυναίκες και τα παιδιά μας και τους συγγενείς μας. Ο αλιτήριος αυτός αμιράς έχει πενήντα εφτά ημέρες αφότου ήρθε, και μας πολιορκεί και μας πολεμάει νυχθημερόν, με κάθε τέχνασμα και με όλη του την ισχύ. Χάρη στον παντεπόπτη Χριστό και Κύριό μας, διώχτηκε ντροπιασμένος κακήν κακώς πολλές φορές ως τώρα από τα τείχη. 

Μην δειλιάσετε και τώρα, αδερφοί, επειδή το τείχος έπεσε σε μερικά μέρη από τα βλήματα και τις εκπυρσοκροτήσεις των τηλεβόλων, γιατί, όπως και εσείς βλέπετε, όπως μπορούσαμε το διορθώσαμε. Εμείς κάθε ελπίδα μας τη στηρίζουμε στην ακαταμάχητη δύναμη του Θεού. Αυτοί έχουν πλήθος όπλα και στρατό και ιππικό, αλλά εμείς έχουμε πίστη στο όνομα του Κυρίου και σωτήρα και, δεύτερον, στα χέρια μας και τη δύναμή μας, που μας χάρισε η θεία πρόνοια. 

Ξέρω ότι αυτό το αναρίθμητο μπουλούκι των εχθρών, καθώς είναι η συνήθειά τους, θα βαδίσει εναντίον μας με βαναυσότητα και με έπαρση, με πολύ θράσος και βία, για να μας συνθλίψουν, λόγω του ολιγάριθμου της παράταξής μας, και να μας καταπονήσουν με την κούραση, και με φωνές πολλές και ισχυρές να μας φοβίσουν. Τις φλυαρίες τους αυτές τις ξέρετε καλά και δεν είναι ανάγκη να μιλήσουμε γι’ αυτές. Και σε λίγη ώρα θα τα κάνουν όλα αυτά, και θα πετάξουν πάνω μας σαν άμμο της θάλασσας αναρίθμητες πέτρες, βέλη και βλήματα.

Ελπίζω να μη μας βλάψουν με αυτά, γιατί βλέποντάς σας χαίρομαι πολύ και τρέφω τη σκέψη μου με ελπίδες σαν κι αυτή, δηλαδή πως, αν και είμαστε λίγοι, είμαστε ωστόσο πολύ επιδέξιοι, επιτήδειοι, ρωμαλέοι, δυνατοί, ικανοί για μεγάλα έργα, και καλά προπαρασκευασμένοι. Με τις ασπίδες σας καλύπτετε καλά τα κεφάλια σας στις συμπλοκές και τις συρράξεις. Το δεξί σας χέρι, που κρατάει τη ρομφαία, να είναι πάντοτε μακρύ. Οι περικεφαλαίες σας, οι θώρακες και η σιδερέ νια πανοπλία σας είναι πολύ ικανά, όπως και τα άλλα σας όπλα, και στη συμπλοκή θα σας εξυπηρετήσουν πολύ. Οι αντίπαλοι ούτε έχουν τέτοια ούτε γνωρίζουν να τα χρησιμοποιούν. 

Εσείς είσαστε, επίσης, προστατευμένοι πίσω από τα τείχη, και οι απροστάτευτοι δύσκολα προχωρούν. Γι’ αυτό γίνετε μαχητές έτοιμοι, ισχυροί και μεγαλόψυχοι, για όνομα του Θεού. Μιμηθείτε τους λίγους ελέφαντες των αρχαίων Καρχηδονίων, που μόνο με τη φωνή και την όψη τους έτρεψαν σε φυγή μέγα πλήθος ρωμαϊκού ιππικού. Και αν είχαν τη δύναμη να τρέψουν σε φυγή ζώα χωρίς λογική, πόσο μάλλον εμείς που είμαστε κύριοι των ζώων· αυτοί που έρχονται να μας αντιπαραταχθούν σαν ζώα χωρίς λογική, είναι χειρότεροι απ’ αυτά. Τα δόρατά μας, οι ρομφαίες μας, τα τόξα μας και τα ακόντιά μας θα στραφούν εναντίον τους. 

Και φανταστείτε πως παίρνετε μέρος σε κυνήγι αγριόχοιρων, για να καταλάβουν οι ασεβείς ότι δεν αντιμάχονται με ζώα χωρίς λογική, όπως είναι αυτοί, αλλά με άρχοντες, και αφέντες τους, και απογόνους των Ελλήνων και των Ρωμαίων. Ξέρετε καλά πως ο ασεβέστατος αυτός αμιράς και εχθρός της αγίας μας πίστης, χωρίς καμιά δικαιολογημένη αιτία, καταπάτησε την ειρήνη που είχαμε και αθέτησε τους πολλούς του όρκους χωρίς να λογαριάζει τίποτε· φτάνοντας ξαφνικά εδώ έστησε οχυρό στο στενό του Ασωμάτου, για να μπορεί να μας βλάπτει κάθε μέρα. 

Τα χωράφια μας, τους κήπους μας, τα οικογενειακά μας καταφύγια, τα σπίτια μας τα έχει κιόλας πυρπολήσει. Τους αδερφούς μας τους Χριστιανούς, όσους βρήκε, τους θανάτωσε και τους αιχμαλώτισε. Διέλυσε τη φιλία μας και έπιασε φιλίες με τους κατοίκους του Γαλατά, και αυτοί χαίρονται, μη γνωρίζοντας και αυτοί οι ταλαίπωροι το μύθο του παιδιού του γεωργού, που έψηνε σαλιγκάρια και είπε “ω ανόητα ζώα” και τα λοιπά. 

Ήρθε λοιπόν, αδερφοί, και μας απέκλεισε, και κάθε μέρα έχει ανοιχτό το αχανές στόμα του για να βρει ευκαιρία να μας καταπιεί, εμάς και την Πόλη που έκτισε ο τρισμακάριστος και μέγας βασιλεύς Κωνσταντίνος, και την αφιέρωσε στην πάναγνη και αειπάρθενη δέσποινά μας, τη Θεοτόκο· και τη χάρισε σ’ εκείνη, ώστε να είναι Κυρία της Πόλεως, αλλά και σύμμαχός της και σκέπη της πατρίδας μας και καταφύγιο των χριστιανών, ελπίδα και χαρά όλων των Ελλήνων, το καύχημα όλων που ζουν κάτω από τον ήλιο. 

Στράφηκε τότε στους Ενετούς, που στέκονταν προς τα δεξιά και μεταξύ των όλων  είπε:

…εσείς που με τις αστραφτερές σας ρομφαίες θανατώσατε πολλές φορές πλήθος Αγαρηνών, και το αίμα τους έτρεξε από τα χέρια σας σαν ποτάμι, σας παρακαλώ σήμερα την πόλη τούτη, που βρίσκεται σε τόση συμφορά πολέμου, να την υπερασπιστείτε ολόψυχα. Γνωρίζετε πως πάντα την είχατε δεύτερη πατρίδα σας και μητέρα σας. 

Κατόπιν, γυρίζοντας προς τα αριστερά, λέει στους Γενουάτες: «Ω Γενουάτες, αδερφοί εντιμότατοι, άντρες πολεμιστές και μεγαλόκαρδοι και φημισμένοι, ξέρετε καλά και καταλαβαίνετε ότι η δυστυχισμένη αυτή πόλη δεν ήταν πάντοτε μόνο δική μου, αλλά και δική σας, για πολλές αιτίες. Εσείς μας βοηθήσατε πολλές φορές πρόθυμα, και με τη δική σας συνδρομή σώθηκε από τους Αγαρηνούς εχθρούς. 

Και γενικά, αφού στράφηκε προς όλους, είπε: «Δεν έχω καιρό να πω περισσότερα· μοναχά το ταπεινωμένο σκήπτρο μου το αναθέτω στα χέρια σας, για να το διαφυλάξετε με προθυμία. Σας παρακαλώ ακόμα, και ζητώ την αγάπη σας, να είστε πειθαρχικοί στους στρατηγούς σας, τους δημάρχους και τους εκατόνταρχους, ο καθένας κατά την τάξη του, τη θέση του και την υπηρεσία του. Να ξέρετε τούτο: αν από μέσα από την καρδιά σας φυλάξετε τις εντολές μου, ελπίζω στο Θεό ότι θα λυτρωθούμε από την παρούσα δίκαιη απειλή του. Δεύτερον, σας περιμένει στον ουρανό το αδαμάντινο στεφάνι, και η μνήμη σας θα είναι αιώνια και άξια στον κόσμο». 

Με αυτά τελείωσε τη δημηγορία του, ευχαριστώντας με δάκρυα και στεναγμούς το Θεό, ενώ όλοι, με ένα στόμα, του αποκρίνονταν με δάκρυα λέγοντας: «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας». Τα άκουσε ο αυτοκράτωρ και, αφού τους ευχαρίστησε θερμά, υποσχόμενος πολλές δωρεές, τους είπε τέλος: «Λοιπόν, αδερφοί και συμμαχητές, να είσαστε έτοιμοι το πρωί. Με τη χάρη και την αρετή που μας δώρισε ο Θεός και με τη βοήθεια της Αγίας Τριάδος, στην οποία αναθέτουμε “την πάσαν ελπίδα μας”. θα κάνουμε τον εχθρό να φύγει κακήν κακώς και ντροπιασμένος από εδώ».

Εκείνο το βράδυ 28 προς 29 Μαΐου 1453 ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων από τα χέρια του Πατριάρχη και στη συνέχεια μετέβη στον στίβο του καθήκοντος, στη μάχη της υπεράσπισης της Ρωμιοσύνης. Αφού πολέμησε γενναία και την ώρα που ο τούρκος πολεμιστής ετοιμάζεται να του κόψει το κεφάλι αναφωνεί Δεν υπάρχει ένας Χριστιανός να μου πάρει το κεφάλι.

Έπεσε στο πεδίο ης μάχης και του καθήκοντος και πέρασε στην Ιστορία με χρυσά γράμματα το όνομά του γραμμένο και στη συνείδηση της ρωμιοσύνης ως ο μαρμαρωμένος βασιλιάς που θα ξυπνήσει από άγγελο και θα εισέλθει τροπαιούχος και νικητής. 

Μυργιώτης  Παναγιώτης

Μαθηματικός

Το άρθρο Κωνσταντινούπολη 29 Μαΐου 1453. «θα πεθάνουμε για την πίστη του Χριστού και την πατρίδα μας» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Της Κωνσταντινιάς Πατσή*

Στην αυγή του 19ου αιώνα, η πνευματική αναγέννηση του Ελληνισμού δεν περιορίστηκε μόνο στην καλλιέργεια της ελληνικής παιδείας, αλλά επεκτάθηκε και στην ανάγκη επικοινωνίας με τον ευρύτερο οθωμανικό κόσμο. Κεντρική μορφή αυτής της προσπάθειας υπήρξε ο Τυρναβίτης λόγιος και ιατρός Δημήτριος Αλεξανδρίδης. Το έργο του, με κορυφαίο παράδειγμα την πρώτη έντυπη «Γραικικοτουρκική Γραμματική» του 1812, δεν αποτέλεσε απλώς ένα γλωσσικό εγχειρίδιο, αλλά ένα πρακτικό εργαλείο εκμάθησης της τουρκικής γλώσσας για τους ελληνόφωνους χριστιανούς της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Μέσα από τη συστηματική παρουσίαση της τουρκικής με ελληνικούς χαρακτήρες, ο Αλεξανδρίδης επιδίωξε να διευκολύνει την πρόσβαση των ομογενών του στη γλώσσα της διοίκησης και των συναλλαγών, προσφέροντάς τους χρήσιμες γνώσεις για την καθημερινή, επαγγελματική και κοινωνική τους δραστηριότητα.

Ο Δημήτριος Αλεξανδρίδης γεννήθηκε στον Τύρναβο Θεσσαλίας το 1784,  όπου και πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Έχοντας μείνει ορφανός από μικρή ηλικία παρακολούθησε τα πρώτα μαθήματα κοντά στον αδελφό του –όπως εικάζεται– ιεροδιάκονο Στέφανο. Πρόκειται πιθανώς για τον φιλόσοφο Στέφανο Δούγκα, αν και η αδελφική τους σχέση δεν είναι εξακριβωμένη. Εξίσου αβέβαιη θεωρείται και η σχέση του με τον Άνθιμο Γαζή, που κάποιες πηγές τον αναφέρουν ως θείο του.  Σπούδασε Ιατρική στο Πανεπιστήμιο της Ιένας γύρω στο 1806, ενώ παράλληλα παρακολούθησε μαθήματα φυσικών επιστημών, με έμφαση στην Ορυκτολογία. Η επιστημονική του παρουσία αποτυπώνεται και στην ένταξή του ως αντεπιστέλλοντος μέλους σε επιστημονικές εταιρείες της Ιένας.  Αργότερα εγκαταστάθηκε στη Βιέννη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική παροικία της πόλης γνώριζε ιδιαίτερη πνευματική και οικονομική άνθηση, όπου άσκησε το ιατρικό επάγγελμα. Στα έργα του αυτοπροσδιορίζεται ως διδάσκαλος ιατρικής και χειρουργίας και οφθαλμίατρος. Η παρουσία του εκεί συνδέεται με ένα ευρύτερο πνευματικό περιβάλλον που ευνοούσε τη λόγια παραγωγή και τη διάδοση της γνώσης.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η γλωσσομάθεια του Αλεξανδρίδη, καθώς διέθετε ευρεία γνώση τόσο ευρωπαϊκών όσο και ανατολικών γλωσσών. Πέραν της μητρικής του ελληνικής, κατείχε σε υψηλό επίπεδο την οθωμανική τουρκική, ενώ ήταν εξοικειωμένος με την αραβική και, πιθανότατα, την περσική γλώσσα. Παράλληλα, οι σπουδές και η μακρά διαμονή του στη Βιέννη του εξασφάλισαν την άνετη χρήση ευρωπαϊκών γλωσσών, επιτρέποντάς του να αφομοιώνει και να αξιοποιεί τα σύγχρονα επιστημονικά και φιλολογικά πρότυπα της Δύσης.

Η πολυγλωσσία και η ευρύτερη πνευματική του συγκρότηση του έδωσαν τη δυνατότητα να ασχοληθεί συστηματικά με τη συγγραφή και τη μετάφραση έργων, με στόχο τη διάδοση της γνώσης και τη διευκόλυνση των ομογενών του. Μέσα από το έργο του επιδίωξε να συμβάλει ουσιαστικά στον «φωτισμό του Γένους», συνδυάζοντας την επιστημονική γνώση με πρακτικές ανάγκες της εποχής του. Η συμβολή του Αλεξανδρίδη στη μελέτη των ανατολικών γλωσσών εντάσσεται σε μια ήδη διαμορφωμένη, αλλά ταυτόχρονα δυναμικά εξελισσόμενη παράδοση γραμματικογραφίας της οθωμανικής τουρκικής από ελληνόφωνους λόγιους. Η λεγόμενη οθωμανική ελληνική γραμματικογραφία, δηλαδή η συστηματική απόπειρα περιγραφής και διδασκαλίας της τουρκικής γλώσσας μέσω της ελληνικής, δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά συνδέεται με ευρύτερες ιστορικές και πολιτισμικές διεργασίες που διαμορφώθηκαν ήδη από τον 17ο αιώνα. Στα πρώιμα στάδια της, η δραστηριότητα αυτή εκδηλώνεται κυρίως μέσα από μεταφράσεις και προσαρμογές ευρωπαϊκών γραμματικών έργων, γεγονός που καταδεικνύει την έντονη επιρροή της δυτικής φιλολογικής και γλωσσολογικής παράδοσης.

Τα πρώτα γνωστά δείγματα αυτής της παράδοσης εντοπίζονται σε χειρόγραφα έργα που κυκλοφορούσαν σε περιορισμένο κύκλο λογίων. Ένα από τα σημαντικότερα είναι ένα χειρόγραφο του 1664, το οποίο φυλάσσεται στη Μονή Μεγίστης Λαύρας στο Άγιον Όρος και αποτελεί μετάφραση ευρωπαϊκής γραμματικής της τουρκικής. Αντίστοιχες προσπάθειες παρατηρούνται και σε άλλα χειρόγραφα της ίδιας περιόδου, τα οποία βασίζονται σε γαλλικά και ιταλικά πρότυπα. Τα έργα αυτά, αν και δεν παρουσιάζουν πρωτοτυπία ως προς τη σύλληψή τους, έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς σηματοδοτούν την αρχή μιας συστηματικής ενασχόλησης των ελληνόφωνων λογίων με τη γλωσσική περιγραφή της τουρκικής.

Κατά τον 18ο αιώνα, η γραμματικογραφική αυτή δραστηριότητα γνωρίζει σημαντική εξέλιξη, καθώς εμφανίζονται πλέον και πρωτότυπα έργα, τα οποία δεν αποτελούν απλές μεταφράσεις, αλλά συνθέσεις που ανταποκρίνονται στις ανάγκες του ελληνόφωνου κοινού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η γραμματική του Κανέλλου Σπανού, η οποία, αν και επηρεάζεται έντονα από ευρωπαϊκά πρότυπα, επιχειρεί να προσαρμόσει τη γλωσσική περιγραφή στις ιδιαιτερότητες της τουρκικής και στις ανάγκες των χρηστών της. Παράλληλα, η επιρροή σημαντικών ευρωπαϊκών έργων, όπως εκείνα του Meninski, παραμένει καθοριστική, τόσο σε επίπεδο δομής όσο και σε επίπεδο μεταγλωσσικών όρων και περιγραφικών σχημάτων.

Η παράδοση αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο γλωσσικής και πολιτισμικής διαμεσολάβησης, στο οποίο οι Έλληνες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο. Ιδίως οι λόγιοι του φαναριωτικού περιβάλλοντος λειτουργούν ως ενδιάμεσοι μεταξύ διαφορετικών πολιτισμικών και διοικητικών συστημάτων, αξιοποιώντας τη γνώση των γλωσσών ως εργαλείο κοινωνικής και πολιτικής ανέλιξης. Η εκμάθηση της τουρκικής δεν αποτελεί απλώς μορφωτική επιδίωξη, αλλά συνδέεται άμεσα με πρακτικές ανάγκες, όπως η συμμετοχή στη διοίκηση, η άσκηση εμπορικών δραστηριοτήτων και η διατήρηση σχέσεων με την οθωμανική εξουσία.

Στο πλαίσιο αυτό, η εμφάνιση της έντυπης γραμματικής της τουρκικής στην ελληνική γλώσσα στις αρχές του 19ου αιώνα αποτελεί σημαντικό σταθμό. Το έργο του Δημητρίου Αλεξανδρίδη, τυπωμένο στη Βιέννη το 1812, σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη χειρόγραφη στην έντυπη παράδοση και εγκαινιάζει μια περίοδο αυξημένης παραγωγής σχετικών εγχειριδίων. Η επιλογή της Βιέννης ως τόπου έκδοσης δεν είναι τυχαία, καθώς η πόλη αυτή αποτελεί σημαντικό εκδοτικό και πνευματικό κέντρο της εποχής, στο οποίο δραστηριοποιούνται πολλοί Έλληνες λόγιοι.

Η «Γραικικοτουρκική» Γραμματική του Αλεξανδρίδη εντάσσεται σαφώς στη γραμμή των προγενέστερων ευρωπαϊκών και ελληνικών έργων, υιοθετώντας το ελληνολατινικό πρότυπο περιγραφής της γλώσσας. Παρά το γεγονός ότι ο συγγραφέας δεν δηλώνει ρητά τις πηγές του, η σύγκριση με προγενέστερες γραμματικές αποκαλύπτει σημαντικές ομοιότητες ως προς τη δομή, την ορολογία και τη μεθοδολογία. Ωστόσο, το έργο του δεν περιορίζεται σε μια απλή αναπαραγωγή προτύπων, αλλά προσαρμόζεται στις ανάγκες του ελληνόφωνου κοινού, γεγονός που του προσδίδει ιδιαίτερη αξία.

Σημαντικό στοιχείο της προσέγγισης του Αλεξανδρίδη αποτελεί ο πρακτικός προσανατολισμός του έργου του. Ο ίδιος δηλώνει ότι στόχος του είναι να καταστήσει δυνατή την εκμάθηση της τουρκικής από τους ομογενείς του, χωρίς την ανάγκη δασκάλου. Η επιλογή να αποδίδεται η προφορά των τουρκικών λέξεων με ελληνικούς χαρακτήρες εντάσσεται σε αυτή τη λογική, καθώς διευκολύνει σημαντικά τον αναγνώστη. Παράλληλα, η ένταξη διαλόγων και πρακτικών κειμένων στο τέλος της γραμματικής αποδεικνύει τη μέριμνα του συγγραφέα να συνδέσει τη γλωσσική γνώση με την καθημερινή χρήση.

Η Γραικικοτουρκική Γραμματική του Δημητρίου Αλεξανδρίδη συγκροτείται ως ένα συστηματικά οργανωμένο και παιδαγωγικά προσανατολισμένο εγχειρίδιο εκμάθησης της τουρκικής γλώσσας. Το έργο, έκτασης περίπου 156 σελίδων, είναι διαρθρωμένο σε επιμέρους ενότητες που ακολουθούν τη λογική της παραδοσιακής γραμματικής περιγραφής, προσαρμοσμένης όμως στις ανάγκες του ελληνόφωνου αναγνώστη.

Η βασική δομή της γραμματικής περιλαμβάνει τα εξής μέρη:

Μέρος Α΄: Περί Ορθογραφίας

Παρουσιάζονται τα στοιχεία του τουρκικού αλφαβήτου και οι κανόνες γραφής, με ιδιαίτερη έμφαση στην απόδοση της προφοράς μέσω ελληνικών χαρακτήρων, ώστε να διευκολύνεται η εκμάθηση.

Μέρος Β΄: Περί Ετυμολογίας

Εξετάζεται η μορφολογική συγκρότηση των λέξεων και οι βασικές κατηγορίες τους, σύμφωνα με το πρότυπο της παραδοσιακής γραμματικής.

Μέρος Γ΄: Περί Αντωνυμιών

Αναλύονται τα είδη των αντωνυμιών και η χρήση τους μέσα στη γλώσσα.

Μέρος Δ΄: Περί Ρημάτων

Παρουσιάζεται το ρηματικό σύστημα της τουρκικής, με έμφαση στους χρόνους, τις εγκλίσεις και τις βασικές μορφολογικές δομές.

Μέρος Ε΄: Περί Μορίων

Εξετάζονται τα άκλιτα μέρη του λόγου και τα λειτουργικά στοιχεία της γλώσσας.

Μέρος ΣΤ΄: Περί Συντάξεως

Αναλύονται οι βασικοί συντακτικοί κανόνες και η οργάνωση της πρότασης.

Στο τέλος της γραμματικής περιλαμβάνονται συμπληρωματικές ενότητες με σαφή πρακτικό προσανατολισμό. Συγκεκριμένα, παρατίθεται συλλογή διαλόγων στην κοινή τουρκική διάλεκτο, καθώς και παροιμίες και σύντομα κείμενα για εξάσκηση. Τα κείμενα αυτά καλύπτουν καθημερινές επικοινωνιακές περιστάσεις, όπως ευχές, συγχαρητήρια, ερωτήσεις για την υγεία ή αιτήματα για επίσκεψη, ενισχύοντας τον λειτουργικό χαρακτήρα του εγχειριδίου.

Το υλικό αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μετατοπίζει το βάρος από τη θεωρητική περιγραφή στην πρακτική εφαρμογή. Οι διάλογοι που παρατίθενται αναπαριστούν καθημερινές επικοινωνιακές καταστάσεις, ενώ οι παροιμίες και τα κείμενα εξάσκησης παρέχουν στον αναγνώστη τη δυνατότητα να εξοικειωθεί με τον ζωντανό λόγο. Οι ενότητες αυτές λειτουργούν συμπληρωματικά προς το κυρίως σώμα της γραμματικής και ενισχύουν τον παιδαγωγικό της χαρακτήρα.

Παράλληλα με τη γραμματική, το Λεξικό του Αλεξανδρίδη αποτελεί ένα εξίσου σημαντικό έργο. Η έκτασή του και η δομή του υποδηλώνουν την πρόθεση του συγγραφέα να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο εργαλείο για τη γλωσσική εκπαίδευση. Η επιλογή να ξεκινά από τις ελληνικές λέξεις και να αποδίδει τις αντίστοιχες τουρκικές ανταποκρίνεται στις ανάγκες των ελληνόφωνων χρηστών, ενώ η συμπερίληψη λέξεων αραβικής και περσικής προέλευσης αντικατοπτρίζει την πραγματική χρήση της τουρκικής γλώσσας.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προσθήκη του τουρκοελληνικού λεξικού στο τέλος του έργου. Το τμήμα αυτό, αν και μικρότερο σε έκταση, παρέχει σημαντικές πληροφορίες για τη σημασιολογική πολυπλοκότητα της τουρκικής, αναδεικνύοντας τις πολλαπλές σημασίες των λέξεων και τη χρήση τους σε διαφορετικά συμφραζόμενα. Η παρουσία ιδιωματισμών και φράσεων ενισχύει περαιτέρω τη χρηστικότητα του έργου, καθιστώντας το όχι μόνο εργαλείο εκμάθησης, αλλά και μέσο κατανόησης της γλωσσικής πραγματικότητας.

Σε θεωρητικό επίπεδο, η συμβολή του Αλεξανδρίδη σηματοδοτεί μια καθοριστική στροφή: μετασχηματίζει τα λόγια ευρωπαϊκά πρότυπα (τα οποία συχνά βασίζονταν σε προγενέστερες ανατολιστικές παραδόσεις, όπως αυτή του Meninski) σε ένα απόλυτα λειτουργικό εργαλείο, προσαρμοσμένο στις τοπικές ανάγκες. Οι λόγιοι της εποχής συμμετείχαν σε ένα κοινό, υπερτοπικό πεδίο γνώσης, γεγονός που καθιστά προβληματική μια αυστηρή διάκριση μεταξύ «εσωτερικών» και «εξωτερικών» πνευματικών επιρροών. Η ειδοποιός διαφορά του Αλεξανδρίδη έγκειται στην έμφαση που δίνει στη δημώδη και προφορική χρήση της τουρκικής, προσεγγίζοντάς την ως ζωντανό μέσο επικοινωνίας και όχι ως αντικείμενο αφηρημένης φιλολογικής ανάλυσης. Η συστηματική οργάνωση της γραμματικής, η φωνητική καταγραφή της προφοράς με ελληνικούς χαρακτήρες και η ενσωμάτωση πρακτικών διαλόγων και παροιμιών προσδίδουν στο έργο μια ξεκάθαρη εκπαιδευτική διάσταση. Υπό αυτό το πρίσμα, ο Τυρναβίτης ιατροφιλόσοφος καθοδηγεί τη μετάβαση από τη χειρόγραφη, περιγραφική παράδοση προς μια σύγχρονη επικοινωνιακή μέθοδο, η οποία συνδυάζει δημιουργικά την επίδραση της ευρωπαϊκής επιστημονικής πρωτοπορίας με τις πιεστικές, πρακτικές ανάγκες των ομογενών του.

Συνολικά, η «Γραικικοτουρκική» Γραμματική και το συνοδευτικό Λεξικό του 1812 αποτελούν μια ώριμη και ολοκληρωμένη έκφραση της οθωμανικής ελληνικής γραμματικογραφίας. Εντασσόμενο σε ένα χρηστικό και παιδαγωγικά προσανατολισμένο πλαίσιο, το έργο αυτό στοχεύει στη διευκόλυνση της εκμάθησης της γλώσσας για κοινωνικούς, διοικητικούς και επαγγελματικούς σκοπούς. Συνεπώς, η σημασία του δεν περιορίζεται στη στενή γλωσσική περιγραφή, αλλά επεκτείνεται στο πεδίο της πολιτισμικής ιστορίας, καθώς αποτυπώνει τη δυναμική συνύπαρξη, την αλληλεπίδραση των κοινοτήτων και τη σύνθετη φύση της γλωσσικής διαμεσολάβησης στον ύστερο οθωμανικό χώρο, αναδεικνύοντας τη γλώσσα ως τον βασικότερο μοχλό για την κοινωνική ένταξη, την οικονομική ανέλιξη και την πνευματική συγκρότηση του Γένους.

Πηγές

Βλάχος, Ν. Κ. (1970). Ο Θεσσαλός λόγιος Δημ. Αλεξανδρίδης (Τυρναβίτης), εκδότης του «Ελληνικού Τηλεγράφου» (1812–1836). Φιλολογικόν Περιοδικόν, 18(2), Απρίλιος–Ιούνιος.

Balta, E. (Ed.). (2021). Following the traces of Turkish-speaking Christians of Anatolia. In C. Kafadar & G. Alpay Tekin (Eds.), The sources of Oriental languages and literatures (Vol. 150, Turkish Sources CL). Harvard University, Department of Near Eastern Languages and Civilizations.

*Η Κωνσταντινιά Πατσή είναι Διευθύντρια του ΓΕ.Λ Τυρνάβου. Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κάτοχος Μεταπτυχιακού διπλώματος Master of Business Administration (MBA) του Staffordshire University.

Το άρθρο Ο Τυρναβίτης λόγιος Δημήτριος Αλεξανδρίδης: γραμματικογραφική δραστηριότητα και γλωσσική συμβολή εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

   Ο πανηγυρικός και θρησκευτικός εορτασμός της μνήμης των πολιούχων αγίων και μαρτύρων της πίστεώς μας, μέσα σε ατμόσφαιρα κατάνυξης και ευλάβειας των πιστών, είναι μέρος της ταυτοτικής ιδιοπροσωπίας των κατοίκων των πόλεων  και των χωριών μας. Η εορτή της επετείου του πολιούχου Αγίου Αχιλλείου του θαυματουργού, επισκόπου Λαρίσης, τελέστηκε με μεγαλοπρέπεια το 1933 επί δημαρχίας Μ. Σάπκα και με κάθε επισημότητα το 1934 επί δημαρχίας Στ. Αστεριάδη, μέσα στο αντίστοιχα διαφορετικό πολιτικό κλίμα και γενικότερο πολιτικό πλαίσιο. Εμείς θα παρακολουθήσουμε τους δύο εορτασμούς μέσα από το ρεπορτάζ της εφημερίδας «ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ».

   Ένα βαρύ πολιτικό κλίμα με παρουσία της βίας επισκίασε το έτος 1933 αμέσως μετά τις εκλογές μετωπικού χαρακτήρα (συνασπισμός βενιζελικών – αντιβενιζελικών κομμάτων) της 5^ης Μαρτίου 1933 και το στρατιωτικό κίνημα (6.3.1933) που επιχείρησε ανεπιτυχώς ο στρατηγός Πλαστήρας, με την ανοχή του Βενιζέλου, θέλοντας να εμποδίσει το Λαϊκό Κόμμα του ήπιου πολιτικού Π. Τσαλδάρη να σχηματίσει κυβέρνηση. Θα ακολουθήσουν γεγονότα, όπως η απόπειρα δολοφονίας του Βενιζέλου (6.6.1933), που θα ισχυροποιήσουν τις αδιάλλακτες πτέρυγες των δύο παρατάξεων και θα αναζωπυρώσουν τον Διχασμό.

   Στις δημοτικές εκλογές (με δικαίωμα ψήφου και στις γυναίκες άνω των 30 ετών που γνώριζαν γραφή και ανάγνωση) της 11^ης Φεβρουαρίου 1934  τερματίστηκε η θητεία του με μεγάλη προσφορά και έργο δημάρχου Μιχαήλ Σάπκα και νικητής αναδείχθηκε ο ιατρός Στυλιανός Αστεριάδης, που προσεταιρίστηκε πολλούς βενιζελικούς Φιλελεύθερους ψηφοφόρους, όπως και ο Σάπκας στην προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση. Και οι δύο  ανήκαν στο Λαϊκό κόμμα, αποφεύγοντας να δώσουν το κομματικό τους στίγμα, ενώ οι Φιλελεύθεροι δεν κατέβασαν υποψήφιο δήμαρχο και στις δύο αναμετρήσεις.

   Στο φύλλο της 15^ης Μαΐου 1933 η «Ελευθερία» δημοσίευσε ένα εκτενές και διαφωτιστικό για τον Άγιο Αχίλλειο άρθρο του Θρασύβουλου Γ. Μακρή, δημοσιογράφου και εκδότη της εφημερίδας «Μικρά». Ο Μακρής με ύφος γλαφυρό επισκοπεί τον βίο ,τη δράση και τα θαύματα του Αγίου, όπως τα ανέγνωσε σε ένα εγκόλπιο του 1872. Για το εγκόλπιο μας μαρτυρεί πως ο βιβλιοπώλης πατέρας του Γεώργιος Μακρής μαζί με τον Τυρναβίτη αλληλοδίδακτο δάσκαλο Γεώργιο Καπηλαρίδη εξέδωσαν  στην Κωνσταντινούπολη σε ένα κομψότατο εγκόλπιο την ακολουθία και τον βίο του Αγίου Αχιλλείου. Το εγκόλπιο αυτό διαμοίρασε σε όλη τη Θεσσαλία ο μητροπολίτης Λαρίσης Ιωακείμ (μετέπειτα Οικουμενικός Πατριάρχης) και το 1896 έγινε η δεύτερη έκδοσή του. Στο άρθρο δεν παραλείπει να αναφερθεί στην ανεπιτυχή προσπάθεια του μητροπολίτη Αμβρόσιου Κασσάρα για αναζήτηση του λειψάνου του Αγίου Αχιλλείου στην Οχρίδα της τότε Σερβίας.  

    Ο εορτασμός της μνήμης του Αγίου Αχιλλείου του θαυματουργού πραγματοποιήθηκε με τη συνήθη μεγαλοπρέπεια και το 1933 επί δημαρχίας Μιχαήλ Σάπκα. Το πρωί της Δευτέρας (15.5.1933), έγινε μεγαλοπρεπής θεία λειτουργία με την παρουσία των μητροπολιτών Λαρίσης Αρσενίου (Αφεντούλη) και Ελασσόνας Καλλινίκου – χωρίς τη συμμετοχή του επισκόπου Δημητριάδος Γερμανού λόγω αδιαθεσίας – που περιστοιχίζονταν από τον πρωτοσύγκελο και ιεροκήρυκα Αναζαλή, από τους ιερείς της πόλης και από καλλίφωνους ιεροψάλτες, μεταξύ των οποίων οι Πρίγκος Κων/νος και Μαργαριτόπουλος Αλέξανδρος του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Κατά την έξοδο των «Αγίων» ουλαμός πυροβολικού έβαλε 21 βολές, ενώ η Στρατιωτική Μουσική ανέκρουε τον Εθνικό Ύμνο. Τη μεγαλοπρεπή λειτουργία παρακολούθησε πλήθος κόσμου, τα μέλη του Εμπορικού Συλλόγου με τον πρόεδρο Α. Κουτσίνα και τα μέλη της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών Λάρισας με τον γενικό πρόεδρο Γ. Οικονομίδη, κρατώντας σημαίες και λάβαρα, καθώς και το Ορφανοτροφείο με τη διευθύντρια και τους καθηγητές του. Από τους επισήμους παρίσταντο ο νομάρχης Γεωργόπουλος, ο δήμαρχος Σάπκας με το δημοτικό συμβούλιο, ο διοικητής του Β΄ΣΣ υποστράτηγος Καθινιώτης, αντιπροσωπεία Δικαστικού Σώματος, οι διοικητές 1^ης Μεραρχίας και Ταξιαρχίας, Χωροφυλακής, των συνταγμάτων Πεζικού Πυροβολικού, Ιππικού και 2^ης Σμηναρχίας, καθώς και πρόεδροι οργανώσεων και αντιπρόσωποι του τόπου. Έξω από τον ναό ήταν παραταγμένη δύναμη Πεζικού και η Στρατιωτική Μουσική. Τα καταστήματα ήταν σημαιοστολισμένα και κλειστά σε όλη τη διάρκεια της ημέρας.

   Στις 6.00 μ.μ. έγινε η περιφορά της εικόνας του Αγίου Αχιλλείου με τη συνοδεία πλήθους κόσμου, όλων των Αρχών της πόλης και του Ορφανοτροφείου. Η ιερή πομπή, κατεβαίνοντας τα σκαλιά του ναού, πέρασε από την οδό Βενιζέλου (τότε Μακεδονίας), έστριψε στην οδό Παπαναστασίου (τότε Ακροπόλεως) και έφτασε στο μέσον της κεντρικής πλατείας Σάπκα (τότε Θέμιδος), όπου έγινε η τελετή του υψώματος με πρωτοβουλία του Εμπορικού Συλλόγου και της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών. Τη νύχτα η κεντρική πλατεία και τα σημαιοστολισμένα δημόσια καταστήματα φωταγωγήθηκαν.  

   Το επόμενο έτος, 1934, μετά τις πρόσφατες εκλογές και την ανάδειξη του νέου δημάρχου Στυλιανού Αστεριάδη (Πατόφλας) ο εορτασμός έγινε επισημότερος και πλαισιώθηκε από πολλές άλλες εκδηλώσεις, για τις οποίες η εφημερίδα «Ελευθερία» ενημέρωσε λεπτομερώς, μιας και στήριξε τον προεκλογικό αγώνα του Αστεριάδη.. Έτσι, με την πρόβλεψη ότι πολύς κόσμος και από τις γύρω περιοχές θα επισκεφθεί τη Λάρισα, αποφασίστηκε να είναι ανοικτά σε όλη τη διάρκεια της ημέρας μόνο τα εστιατόρια. Η πόλη της Λάρισας, το πρωινό της 15^ης, παρουσιάζει ένα άκρως εορταστικό κλίμα με τις σημαίες να κυματίζουν στους εξώστες των σπιτιών και στα καταστήματα, τους γιορτινά ντυμένους ευλαβείς κατοίκους να συρρέουν από όλα τα σημεία προς τον ναό και της συνεχείς κωδωνοκρουσίες να διαμηνύουν χαρμόσυνα τη μνήμη του γεραρού πολιούχου Αχιλλείου. Τόσο μεγάλη ήταν η συρροή των προσκυνητών στο ναό και από χωριά και από πόλεις της Θεσσαλίας, ώστε οι περισσότεροι παρέμειναν στους γύρω δρόμους και παρόδους σχηματίζοντας μια ουρά που έφτανε από την εκκλησία μέχρι την κατοικία του μητροπολίτη Αρσενίου.

   Τη θεία λειτουργία, χοροστατούντων των τριών Μητροπολιτών Λαρίσης Αρσενίου, Κίτρους και Ελασσόνας, ακολουθεί στις 10 ακριβώς η δοξολογία, ενώ έξω από τον ναό είναι παραταγμένοι ένας λόχος του 4^ου πεζικού και οι άνδρες της μουσικής της Φρουράς για απόδοση τιμών. Το πλήθος των επισήμων που προσέρχεται στις 9.45 είναι μεγάλο. Μετά τα μέλη του Εμπορικού Συλλόγου και της Ομοσπονδίας Επαγγελματιών με τους προέδρους τους, προσέρχονται (παραλείπω τα επώνυμα, εκτός κάποιων) κατά σειρά οι διοικητές Β΄ Σ.Σ., Μεραρχίας και Ταξιαρχίας με αξιωματικούς και επιτελείς, γυμνασιάρχης Βαφέας με καθηγητές, Εισαγγελέας Εφετών, Εφέτης, ο δήμαρχος Αστεριάδης με το δημοτικό συμβούλιο, ο νομάρχης Γεωργόπουλος με τον διευθυντή, ο διευθυντής «Ελευθερίας» Τσιρόπουλος, βουλευτές, γερουσιαστές, προϊστάμενος Συντακτών Μακρής, διευθυντής Αρσακείου Χρυσοχόου, Εισαγγελέας και πρόεδρος Πρωτοδικών, πρόεδροι συλλόγων, διευθυντές Εμπορικής Τράπεζας και Αθηνών, προσκεκλημένοι δήμαρχοι Βόλου, Τρικάλων, Καρδίτσας και κοινοτάρχες Αγιάς, Ελασσόνας, Φαρσάλων (όχι του Τυρνάβου με τον «κόκκινο» Κ. Αρίδα) κ.α.

   Μετά τη δοξολογία αρχίζει η περιφορά της εικόνας του Αγίου Αχιλλείου, που τη συνοδεύουν οι τρεις μητροπολίτες και 50 ιερείς, και με την έξοδο της οποίας αποδίδονται τιμές από τη μουσική της Φρουράς και τους 21 κανονιοβολισμούς. Η λιτανεία περιήλθε τις τότε οδούς Μακεδονίας, Ακροπόλεως, Κούμα, Μεγάλου Αλεξάνδρου, Αλεξάνδρας, Ερμού, επανερχόμενη στη Μακεδονίας και τμήμα της Ακροπόλεως, συνοδευόμενη εκτός από τη μουσική και το στρατό και από μαθητές του Γυμνασίου και όλων των οικοτρόφων του Εθνικού Ορφανοτροφείου με τη διευθύντρια Αργυρώ Στάμου. Στη διάρκεια της περιφοράς ένα σμήνος αεροπλάνων εκτελούσε πάνω από την πόλη θεαματικές πτήσεις. Η τήρηση της τάξης από την αστυνομία ήταν υποδειγματική. Ακολούθησε δεξίωση για τους επισήμους και τις άλλες Αρχές στην αίθουσα των εμποροεπαγγελματικών οργανώσεων με γλυκά. Τέλος, οι 20 κυρίες και δεσποινίδες (παραλείπω επώνυμα) συγκέντρωσαν από τον έρανο 14.261 δραχμές.

   Το μεσημέρι, περί την 1.00, δόθηκε επίσημο γεύμα στους επίσημους προσκεκλημένους στο καφενείο του Αλκαζάρ. Μετά το γεύμα έκαναν προπόσεις ο μητροπολίτης Αρσένιος και ο δήμαρχος. Στις 5.00 το απόγευμα ξεκίνησαν κλασικοί αθλητικοί αγώνες στο γήπεδο με την παρουσία των επισήμων και πλήθους κόσμου, ενώ η στρατιωτική μουσική παιάνιζε συνεχώς. Τα αγωνίσματα των Α΄ Αχιλλείων περιελάμβαναν: δρόμος 100 μ., άλμα τριπλούν με φόρα, δισκοβολία ελεύθερη, άλμα σε ύψος με φόρα, δρόμος 400 μ. και σκυταλοδρομία 4χ100.  Τα  έπαθλα στους νικητές των «Α΄Αχίλλειων αγωνισμάτων» απένειμε ο δήμαρχος Αστεριάδης. Νικητές για το δρόμο 100 μ. ήταν  Καραμπίλιας 12΄΄, Δημητρίου (της Πελασγιώτιδας) 12΄΄, Δεληκούρος (Β.Μ.Β. Πυρ/κού), Δημόπουλος, Μαυρομάτης, για το άλμα τριπλούν ήταν Δημητρίου (της Πελασγιώτιδας) 12 μ. και 20, Δεληκούρος  11 μ. και 31, Καλδριμίδης (της Πελασγιώτιδας) 11 μ. και 87, για τη δισκοβολία  ήταν Σομσαρέλος 35 μ. και 18 (νέο πανθεσσαλικό ρεκόρ), Δεληκούρος 26 μ. και 18, Χατζής 25 μ. και 04, για το άλμα σε ύψος ήταν Αλεξίου και Δημητρίου με 1 μ. και 55, για το δρόμο 400 μ. ήταν Δημόπουλος 56΄΄ , Κράχτης, Δεληκούρος, για τη σκυταλοδρομία 4χ100 ήταν πρώτη η ομάδα Πελασγιώτιδας και δεύτερη η ομάδα Γεφυροποιών.  

   Έτσι ολοκληρώθηκαν το 1934 οι πανηγυρικές εκδηλώσεις τιμώντας τη μνήμη του μυροβλύτη και θαυματουργού μεγάλου ιεράρχη Αγίου Αχιλλείου. Το βράδυ μέσα σε μια εορταστική ατμόσφαιρα φωταγωγήθηκαν τα δημόσια καταστήματα, δημόσια και μη, πολλά σπίτια και η κεντρική πλατεία Θέμιδος, ενώ ο κινηματογράφος ΟΛΥΜΠΙΑ πρόβαλε την ταινία «Ο βίος και τα πάθη του Χριστού» με τη συνοδεία εκλεκτής τετραφωνίας.   

ΣΗΜ: Η φωτογραφία με τη λιτανεία του 1933 δημοσιεύθηκε στην «Ελευθερία» από τον Νίκο Παπαθεοδώρου στις 13.5.2018.

Το άρθρο Αγίου Αχιλλείου επέτειος προπολεμικά για δύο δημάρχους (1933, 1934) εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Ετσι, κάθε χρόνο, όταν ανακοινώνονται από την ΑΑΔΕ τα στοιχεία και τα αποτελέσματα, τα οποία περιέχουν εξωφρενικές «επιδόσεις» από συγκεκριμένες κατηγορίες επαγγελματιών, όπως τα συνεργεία αυτοκινήτων, τα κομμωτήρια, οι τεχνικές εταιρείες, ουδείς πέφτει από τα σύννεφα.

Μπορεί το φαινόμενο να έχει περιοριστεί σε σχέση με προηγούμενες περιόδους και η προοπτική χρήσης των νέων τεχνολογιών, όπως της Τεχνητής Νοημοσύνης, να υπόσχεται περαιτέρω περιορισμό για το μέλλον, ωστόσο η φοροδιαφυγή έχει μέλλον, όπως έχει και παρελθόν.

Και μάλιστα μεγάλο, καθώς αποτελεί ένα… αρχαίο σπορ. Ετσι, αν και ελάχιστα μας συνδέουν πλέον με τους αρχαίους προγόνους μας, εκτός από τη γλώσσα, η αποφυγή πληρωμής των φόρων είναι ένα από αυτά, έχοντας καταστεί εκτός από διαχρονικό πρόβλημα και «συστημικό» χαρακτηριστικό της φυλής.

Τέτοια ζητήματα ασφαλώς δεν υπήρχαν και δεν υπάρχουν μόνο στην Ελλάδα. Ηταν κυρίαρχα στην Αρχαία Ρώμη και σε άλλες αυτοκρατορίες, ενώ και σήμερα οι περισσότερες χώρες εξακολουθούν να παλεύουν με το εν λόγω «τέρας». Στη δική μας περίπτωση, όμως, παρά τις αυτονόητες τεράστιες διαφορές της σύγχρονης εποχής με τα αρχαία χρόνια, εντοπίζονται και χαρακτηριστικές ομοιότητες.

Οι πλούσιοι σήκωναν το βάρος

Καθώς τα κρατικά έσοδα αποτελούν κινητήρια δύναμη κάθε οργανωμένης κοινωνίας, όλες οι πόλεις-κράτη κατά την αρχαιότητα -καθεμία με τις δικές της ιδιαιτερότητες- βασίζονταν σε φορολογικά έσοδα, τα οποία προέρχονταν κυρίως από τακτικούς και έκτακτους φόρους, αλλά και από χορηγίες.

Κατά μία μάλλον εξιδανικευμένη ιστορική εκδοχή, στην Αθηναϊκή Δημοκρατία η φορολογία βασιζόταν σε εκείνους που μπορούσαν πράγματι να τη σηκώσουν, δηλαδή τους πλούσιους πολίτες. Και εκείνοι το έκαναν με προθυμία καλύπτοντας ακόμα και δαπάνες που δεν ήταν υποχρεωμένοι. Με άλλα λόγια, κύριο στοιχείο ήταν η βούληση των «εχόντων» να κάνουν το ηθικό χρέος τους απέναντι στο κοινωνικό σύνολο.

Ισως σε κάποιες περιόδους να ήταν έτσι τα πράγματα. Επειδή όμως και σε εκείνα τα χρόνια οι αποτελούντες την άρχουσα τάξη δεν ήταν όλοι τόσο ενάρετοι, ενώ υπήρχαν και… οικονομικές κρίσεις, η Ιστορία έχει καταγράψει πολλές περιπτώσεις τόσο επαχθούς φορολόγησης όσο και φοροδιαφυγής.

Στην περίφημη Αθηναϊκή Δημοκρατία, που αναπτύχθηκε κατά την κλασική περίοδο της αρχαίας Ελλάδας (κυρίως 5ος-4ος αι. π.Χ.) και αποτέλεσε διαχρονικά σημείο αναφοράς για όλο τον κόσμο, άμεσοι φόροι δεν επιβάλλονταν στους Αθηναίους πολίτες, καθώς κάτι τέτοιο θεωρείτο υποτιμητικό. Οι ίδιοι ήταν και οι μόνοι που μπορούσαν να κατέχουν ακίνητη περιουσία.

Επιβάλλονταν όμως στους… ξένους. Δύο τέτοιοι φόροι ήταν το μετοίκιον και το ξενικόν. Τον πρώτο τον πλήρωναν οι μέτοικοι, ελεύθεροι Ελληνες ή ξένοι που κατοικούσαν στην Αθήνα ή στην Αττική και απολάμβαναν αρκετά δικαιώματα που τους παρείχε η Αθηναϊκή Πολιτεία, ενώ τον δεύτερο οι ξένοι που παρεπιδημούσαν στην αθηναϊκή επικράτεια.

Πολλοί από αυτούς ήταν έμποροι, δραστηριότητα που δεν έχαιρε και μεγάλης εκτίμησης εκείνη την εποχή. Μάλιστα τα έσοδα από το μετοίκιον αποτελούσαν σημαντικό τροφοδότη του κρατικού ταμείου, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι από τότε είχε εφευρεθεί και ο… φόρος επιτηδεύματος για διάφορα επαγγέλματα.

Οπως επισημαίνεται, ωστόσο, και οι Αθηναίοι πλήρωναν τελικά άμεσους φόρους, έστω κι αν αυτοί λανσάρονταν ως έμμεσοι. Ετσι, εκτός από την εισφορά, που ήταν έκτακτος φόρος κυρίως για τη χρηματοδότηση πολεμικών επιχειρήσεων, είχαν θεσπιστεί οι λειτουργίες, που ήταν τακτικές και έκτακτες, οι οποίες στόχευαν στην κάλυψη αμυντικών εξόδων, αλλά και του συνήθως υψηλού λογαριασμού των θρησκευτικών και καλλιτεχνικών εκδηλώσεων. Η βασικότερη λειτουργία ήταν η τριηραρχία, δηλαδή η υποχρέωση να καλυφθούν τα έξοδα συντήρησης ενός πολεμικού σκάφους.

Παρόμοιας σπουδαιότητας ήταν και η χορηγία που κάλυπτε τις δαπάνες των δραματικών, μουσικών και ορχηστικών αγώνων. Επίσης, η γυμνασιαρχία για τις λαμπαδηδρομίες, η εστίαση, καθώς και ορισμένες που σχετίζονταν με συγκεκριμένες μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, όπως τα Παναθήναια ή τα Διονύσια. Υπήρχε βεβαίως και η έμμεση φορολογία που περιλάμβανε τους ένδημους φόρους και τους τελωνειακούς δασμούς, με τους τελευταίους να αποτελούν τη βασικότερη φορολογική πρόσοδο.

Μια άλλη μεγάλη πηγή εσόδων ήταν οι εισφορές των συμμάχων ιδιαίτερα κατά την περίοδο της Αθηναϊκής Ηγεμονίας του 5ου αιώνα π.Χ. Ετσι τα «εξ υπερορίας έσοδα» όπως ονομάζονταν, καθώς προέρχονταν εκτός των ορίων της πόλης-κράτους των Αθηνών, ήταν το άμεσο και έμμεσο αντάλλαγμα που κατέβαλαν οι «δορυφόροι» της είτε σε χρήμα είτε σε πολεμικά πλοία για την κατοχύρωση της ασφάλειάς τους στο πλαίσιο των συμμαχιών.

Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονταν ο φόρος υποτέλειας με την καταβολή χρηματικών ποσών προς την Αθήνα, οι κληρουχίες, δηλαδή τα έσοδα από εδάφη που δέσμευε η Αθήνα σε συμμαχικές πόλεις όπου εγκαθίσταντο Αθηναίοι πολίτες, οι λεγόμενοι «κληρούχοι», τα πολεμικά λάφυρα κ.ά. Στο εσωτερικό μέτωπο, πάντως, τις λειτουργίες επωμίζονταν οι πιο πλούσιοι πολίτες, οι οποίοι σε αρκετές περιπτώσεις αντιδρούσαν για το επαχθές οικονομικό βάρος.

Στην πορεία, δε, καθιερώθηκε η δυνατότητα να μοιράζονται τα έξοδα μεταξύ περισσότερων εύπορων πολιτών. Ωστόσο, συχνό ήταν το φαινόμενο κάποιοι να προσπαθούν να αποφύγουν τις λειτουργίες που τους ανέθετε η πολιτική ηγεσία.

Ο θεσμός της αντιδόσεως

Γι’ αυτό και θεσπίστηκε ο αρκετά αποτελεσματικός θεσμός της αντιδόσεως, δηλαδή της ανταλλαγής. Τι σήμαινε αυτό; Οτι κάποιος μπορούσε να αρνηθεί να αναλάβει τη λειτουργία ισχυριζόμενος ότι δεν διαθέτει την οικονομική δυνατότητα και να υποδείξει κάποιον άλλον πλουσιότερο.

Αν ο υποδειχθείς αρνιόταν να αναλάβει, τότε ήταν υποχρεωτική η μεταξύ τους ανταλλαγή περιουσιών ώστε ο αρχικά ορισθείς με τη νέα του περιουσία να εκτελέσει τη λειτουργία. Η αντίδοση γινόταν μια συγκεκριμένη μέρα και κατά τη διαδικασία οι «μονομάχοι», αφού έδιναν όρκο, έπρεπε να παρουσιάσουν πλήρη απογραφή της περιουσιακής τους κατάστασης. Επίσης, υπήρχε η δυνατότητα αμφοτέρων επιτόπου επιθεώρησης των οικιών τους και λήψης μέτρων φύλαξης. Αυτός ο θεσμός απέτρεπε σε έναν βαθμό την απόκρυψη περιουσιακών στοιχείων.

Να σημειωθεί ότι από τότε υπήρχαν οι φορολογικές δηλώσεις! Ειδικότερα, οι πλούσιοι πολίτες από το 378 π.Χ. και ύστερα δήλωναν την περιουσία τους, έστω και κατά την υποκειμενική κρίση τους. Παρά ταύτα, ήταν πολύ συχνή η προσπάθεια φοροαποφυγής.

Πώς τα έκρυβαν

Σύμφωνα με τον Αμερικανό ιστορικό Μάθιου Ρ. Κράιστ, «στις περισσότερες κοινωνίες η φορολόγηση δεν είναι καθόλου δημοφιλής, αντίθετα, συχνά προκαλεί παράπονα και αγανάκτηση. Αυτό συνέβαινε κατά κόρον στη δημοκρατική Αθήνα, όπου η φορολόγηση βάραινε αποκλειστικά μια μικρή αλλά ισχυρή κοινωνικά ομάδα πολιτών».

Κατά τον ίδιο, ο πλούτος μπορούσε να αποκρυβεί με διάφορα τεχνάσματα, ανάλογα με τις επιλογές και το είδος της περιουσίας του καθενός. Τα μετρητά συνήθως τα έθαβαν στο χώμα, σαν να λέμε σήμερα ότι τα έκρυβαν στο στρώμα ή τα κατέθεταν στις τράπεζες, που υπήρχαν από εκείνη την εποχή.

Με βάση μελέτες για τη λειτουργία των τραπεζών στην αρχαία Αθήνα, υποστηρίζεται ότι οι εύποροι Αθηναίοι «συχνά έκρυβαν τα χρήματά τους σε τράπεζες προκειμένου να αποφύγουν να πληρώσουν τις οφειλές τους στην πόλη».

Μάλιστα, με δεδομένο ότι οι περιουσίες εκείνη την περίοδο αποτελούνταν κυρίως από τη γη και τους δούλους, καθώς και ότι δεν υπήρχε… Κτηματολόγιο, ορισμένοι τις ρευστοποιούσαν και «εξαφάνιζαν» τα μετρητά ώστε να μην ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους.

Ακόμη και αν αυτό ήταν δύσκολο, υπήρχαν κι άλλοι τρόποι, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις που ο πλούσιος Αθηναίος κατείχε κτήματα και εκτός Αττικής. Εάν λοιπόν ήθελε να τα αποκρύψει, φρόντιζε να καταφύγει σε δανεισμό με εγγύηση τη γη του.

Ετσι, τοποθετούσε στα κτήματά του τους λεγόμενους «όρους», δηλαδή πέτρινες στήλες που έδειχναν ότι αυτά είναι υποθηκευμένα. Οσο λιγότερη γη είχε κάποιος, τόσο λιγότερο εύπορος θεωρείτο, με ό,τι συνεπαγόταν αυτό για τις λειτουργίες που θα αναλάμβανε, ενώ βρισκόταν σε πλεονεκτική θέση ακόμη και κατά την πρόκληση της αντιδόσεως.

Οι… servicers και οι κρίσεις

Στην Αρχαία Αθήνα βρήκαν πεδίο δόξης λαμπρό και οι φοροειπράκτορες, οι ιδιώτες τους οποίους το κράτος μίσθωνε για την είσπραξη των έμμεσων φόρων κατόπιν δημόσιων διαγωνισμών και πλειστηριασμών. Αυτός που επικρατούσε πλήρωνε άμεσα το ποσό που είχε προσφέρει και μετά το εισέπραττε από τους υπόχρεους με ένα γενναίο κέρδος και χρησιμοποιώντας όχι και τις καλύτερες μεθόδους. Ηταν κατά κάποιον τρόπο οι servicers της εποχής, οι οποίοι αντί για δάνεια αγόραζαν τους φόρους.

Υπήρχαν όμως και αυστηρές ποινές τόσο για τους πολίτες όσο και για τους φοροεισπράκτορες που χρωστούσαν στο κρατικό ταμείο, καθώς όσο το χρέος δεν πληρωνόταν στερούνταν τα πολιτικά δικαιώματά τους. Μετά την παρέλευση κάποιας προθεσμίας υφίσταντο κατασχέσεις, το χρέος πολλαπλασιαζόταν και τελικά άνοιγε ο δρόμος προς τη φυλακή.

Στις περιόδους των παχιών αγελάδων ο ανταγωνισμός μεταξύ των υποψήφιων φοροεισπρακτόρων χτυπούσε κόκκινο. Οταν όμως τα περιθώρια ήταν στενά, αποτελούσαν είδος υπό εξαφάνιση. Ετσι, το κράτος έπρεπε να μεριμνήσει το ίδιο για την είσπραξη των φόρων.

Οπως σήμερα, έτσι και στην αρχαιότητα ξέσπαγαν οικονομικές κρίσεις, κατά τη διάρκεια των οποίων «ανθούσαν» και οι μεταρρυθμίσεις στο φορολογικό σύστημα. Μία από τις βασικότερες ήταν το 378-377 π.Χ., όταν τα έσοδα είχαν μειωθεί δραματικά τόσο από την απουσία της φορολογίας των συμμαχικών πόλεων-κρατών όσο και από τις πεσμένες επιδόσεις των τελωνειακών δασμών στα εμπορεύματα που διακινούνταν μέσω του λιμανιού του Πειραιά.

Τότε, με εργαλείο μια φορολογική μεταρρύθμιση αναζητήθηκαν τρόποι αύξησης των εσόδων. Για τη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, όπως θα λέγαμε σήμερα, επιβλήθηκε η απογραφή της περιουσίας των πολιτών, κάτι που συνοδεύτηκε από αυστηροποίηση των ποινών για τους φοροφυγάδες.

Σε εκείνη τη μεταρρύθμιση, όπως έχει περιγράψει ο ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Μιχάλης Τιβέριος, πρωτοστάτησε ο ΑνδροτίωνΑνδρωνος, ένα αμφιλεγόμενο πρόσωπο, που πρότεινε στους Αθηναίους τρεις εναλλακτικές λύσεις για την αύξηση των δημοσίων εσόδων.

Η μία ήταν να λιώσουν τα χρυσά αφιερώματα των ιερών για να κόψουν στη συνέχεια χρυσά νομίσματα, η δεύτερη να επιβάλουν έκτακτους φόρους και η τρίτη να πατάξουν τη φοροδιαφυγή. Επελέγη η τρίτη λύση και ορίστηκε ο ίδιος ως ειδικός φοροεισπράκτορας. Εμεινε έτσι στην Ιστορία για τις απάνθρωπες μεθόδους που χρησιμοποίησε προς αυτό τον σκοπό – εισβολές σε σπίτια οφειλετών, τρομοκράτηση και σκληρά βασανιστήρια για να μαρτυρήσουν πού έχουν κρυμμένο τον πλούτο τους.

Η «εκστρατεία» που έκανε ο Ανδροτίων δεν είχε αποτέλεσμα. Το χειρότερο είναι ότι ο ίδιος πιάστηκε με τη γίδα στην πλάτη όταν καταχράστηκε ένα σημαντικό ποσό και, προκειμένου να αποφύγει τη φυλάκιση, το επέστρεψε επιστρατεύοντας πολιτικούς του φίλους για να τον διασώσουν.

Οι τράπεζες

Με τα παραπάνω φαίνεται να συνδέεται και η ανάπτυξη των τραπεζών στην Αρχαία Αθήνα ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ. Οι τραπεζίτες, που αντικατέστησαν του αργυραμοιβούς, βοηθούσαν, όπως προαναφέρθηκε, τους εύπορους πολίτες να κρύψουν τον πλούτο τους. Παράλληλα, όμως, διαδραμάτιζαν κρίσιμο ρόλο στην οικονομική ζωή καθώς δέχονταν ιδιωτικές και δημόσιες καταθέσεις, έδιναν δάνεια, διαχειρίζονταν περιουσιακά στοιχεία τρίτων κ.ά.

Μάλιστα, επί του Χρυσού Αιώνα του Περικλή ξεκίνησε και ο δανεισμός με τόκο. Αξίζει να αναφερθεί ότι οι τότε τράπεζες παρείχαν και επιτόκιο καταθέσεων. Αυτό ίσχυε όχι για τις βραχυπρόθεσμες καταθέσεις, αλλά για τις μεγάλης διάρκειας όπου το επιτόκιο έφτανε και το 10%, ενώ ο τόκος δανεισμού ξεκινούσε από το 12% και κλιμακωνόταν ανάλογα με την περίπτωση.

Κάποιες φορές, λοιπόν, η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ως φάρσα, αλλά αποτελεί τον διαχρονικό καμβά αποτύπωσης εγγενών, ίσως, ανθρώπινων χαρακτηριστικών.

protothema.gr

Το άρθρο Φοροδιαφυγή: Ένα διαχρονικό “εθνικό σπορ” – Οι απίστευτες ομοιότητες της Αρχαίας Αθήνας με τη σύγχρονη πραγματικότητα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

…Και νικηφόροι να το αφιερώσουν στην Αγία Ειρήνη που έδωσε και το αρχικό το όνομα στο πλαϊνό χωριό: Ειρήνη, Ρινί και Ιρενί. Και νικηφόροι ήρθαν στο κατόπι τους οι Φράγκοι ιππότες, με το σήμα του σταυρού στις πανοπλίες τους και τον Αη Γιώργη, ιππότη άγιο και πολεμιστή στη θέση της παλιάς αγίας.

Και ήταν τα χρόνια εκείνα, που στην Ανατολή, άγιος ή μάγος, ή αιρετικός, έζησε, δίδαξε και πέθανε ο Χατζη-Μπεκτάς Βελή απ’ το Κορασάν, μιλώντας για τον Αλή, το Λέοντα και Φίλο, το μυστικό εκείνο πυρ, το κόρωμα του οποίου αποτεφρώνει όσα χωρίζουν τον άνθρωπο από το Θεό. Κι ήταν πιστοί του εκείνοι που ζητιάνευαν για τους φτωχούς, που δίδασκαν τις γυναίκες, που μοίραζαν τα αγαθά. Μα ήταν πιστοί του και εκείνοι, που ορφανεμένοι με τη βία από γονείς, πυκνώνανε τις τάξεις των γενιτσάρων: κι ήταν οι Μπεκτασί, πολεμιστές. […]

«Οι Δερβίσαι εν γένει είνε Ησυχασταί και φρονούσιν ότι «ο εκμηδενίσας αυτόν εν τη προς τον δημιουργόν αυτού αγάπη, δύναται να ευχαριστή ελευθέρως πάσας τας φυσικάς αυτού ορμάς χωρίς να παροργίσει τον Θεόν»(…) Επειδή είνε, ως προς τας διαφόρους θρησκείας αδιάφοροι, κλίνουσιν, οι μεν Μεβλεβή προς τον Χριστιανισμόν μάλλον, οι δε Ρουφαή προς τον Ιουδαϊσμόν. Οι Μπεκδασή, είνε πανθεϊσταί και παραδέχονται και την μετεμψύχωσιν, καθώς και οι Δρούζοι του Λιβάνου. Εξωτερικώς όμως, όλοι πρεσβεύουσιν τον Μωαμεθανισμόν. Αι πολιτικαί αυτών δοξασίαι είνε δημοκρατικαί τουλάχιστον. Έχει τις όμως λόγους ίνα τους υποπτεύσει και κοινοκτημονιστάς. Το σύνολον δε των δογμάτων και σχεδίων αυτών είναι απόρρητον και ούτε αυτοί οι μεμυημένοι εις αυτά τα γνωρίζουσι κατά βάθος. Όλα όμως φαίνεται ότι τείνουσιν εγγύθεν ή άπωθεν, προς ανατροπήν ή τουλάχιστον, μεταρρύθμισιν των καθεστώτων και δια τούτο είν’ εχθροί άσπονδοι των Ουλεμά. Το χαρακτηριστικότατον δε πάντων τούτων των ταγμάτων, είν’ ότι εξετάζουσι, σκέπτονται και συζητούσι περί των κοινών μετά παρρησίας και τόλμης, και τείνουσι κατά μάλλον και ήττον προς την ελευθερίαν. Εν γένει δε, έχουσι πολλά ομοιότητας προς τους Φραν-μασσόνους» (Σκαρλάτος Βυζάντιος). […]

Είναι ο ίδιος τεκές που επισκέφθηκε ο Αλέξανδρος Κουμουνδούρος το 1881 ως Πρωθυπουργός της Ελλάδας, αμέσως μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας, ενώ ο διαπρεπής αρχαιολόγος μας Ν.Γιαννόπουλος, περιγράφει στα «Φθιωτικά» του (1891), πώς η ελληνορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Γεωργίου στο Ιρινί (Ασπρόγεια) κτίσθηκε το 1858 «δαπάνη του παρακειμένου τεκέ» και πώς σε αυτόν ησύχαζαν 36 δερβίσηδες και άλλοι τόσοι δόκιμοι και υπηρέτες: «Το μοναστήριον είναι κοινόβιον. Τα δε ήθη και έθιμα των εν αυτώ μοναζόντων, ομοιάζουσι με τα των εν Άθω ημετέρων…»

Και είναι ο ιερός εκείνος τόπος, που προσκύνησε και περιέγραψε με απαράμιλλη διηγηματική τέχνη στην «Εικονογραφημένη Εστία» το 1892, ο Ανδρέας Καρκαβίτσας: «Και ως έβλεπα οπίσω ερχόμενον τον αλβανόν εν σπουδή και τον ίππον φεύγοντα υπερηφάνως και την πεδιάδα με τα ήσυχα χωρία της εμπρός μου, επίστευσα προς στιγμήν ότι κατέβαινον ακατάσχετος από του τεκκέ, όπου με περιέζωσε την ρομφαίαν ο Σεΐχ και ηυλόγησε την σημαίαν μου, σπεύδων να κατακτήσω ολόκληρα βασίλεια». […]

Τριάντα δερβισάδες αριθμούσε ο τεκές τη δεκαετία του ’30, αλλά ο αριθμός τους μειώνεται ραγδαία στα χρόνια της κατοχής. Να κρύφτηκαν άραγε, να μετοίκησαν περιμένοντας κάποιες καλύτερες ημέρες; […]

Ο Μπάμπας, δεν έπαψε να επισκέπτεται κάθε 25η Μαρτίου την μικρή εκκλησία του Αη-Γιώργη στην Ασπρόγεια και να παρακολουθεί τη θεία λειτουργία σε ένδειξη σεβασμού για τον τόπο και τους ανθρώπους του, αφήνοντας πάντα, ένα σεβαστό ποσό στο παγκάρι. Στην έξοδο, οι τσέπες του ήσαν πάντα γεμάτες γλυκά για τα παιδιά του χωριού. Αλλά και οι κάτοικοι των Φαρσάλων, συνήθιζαν να επισκέπτονται τη μονή την Πρωτομαγιά, στο μεγάλο πανηγύρι με τα κλαρίνα και τα γραμμόφωνα και να προσκυνούν στο πρόσωπο του Αη Γιώργη, τους υπέργειους τάφους των τριών βελήδων: «Μας έλεγαν ότι ο Αη Γιώργης είναι χτισμένος στο ντουβάρι…» […]

Ο θάνατος του τελευταίου δερβίση, ήρθε την 30η Νοεμβρίου του 1972. Οκτώ μήνες αργότερα, τον Ιούλιο του 1973, πραγματοποιήθηκε απογραφή των κινητών πραγμάτων εντός της μονής, από επιτροπή αποτελούμενη από τον οικονομικό Έφορο Φαρσάλων, τον διευθυντή του Δημοσίου Ταμείου της πόλης και τον επαρχιακό γεωπόνο. Όπως σχολιάζει πικρόχολα ο Νίκος Χατζησταματίου, γιος του δικηγόρου της μονής, «ο Σεΐτ μου είχε δείξει το ιδρυτικό της μονής σουλτανικό χρυσόβουλο, που το είχε καλά κρυμμένο. Δεν καταγράφηκε, ούτε βρέθηκε για να καταγραφεί». Δεν φαίνεται καταγεγραμμένο, ούτε το μαρμάρινο λιοντάρι του ναού, το σύμβολο του Τάγματος. […]

Δεν θα ‘πρεπε τέλος, να ξεχάσουμε και την «πρωτοβουλία» της ελληνικής Εκκλησίας, γύρω στα 1990: Όπως αναφέρουν οι κάτοικοι της Ασπρόγειας, «ήρθε ο Δεσπότης και μας είπε, «αφού προσκυνάτε που προσκυνάτε, τουλάχιστον να φτιάξουμε ένα χριστιανικό προσκύνημα». Πήρε από τον καθένα μας ένα πεντοχίλιαρο για να φτιάξει ένα εικόνισμα του Αη-Γιώργη». Ο τσίγκινος πάγκος με την εικονίτσα του Αγίου Γεωργίου, στέκει ακόμα στην είσοδο του ναού. […]

[Αποσπάσματα από αδημοσίευτο άρθρο του δημοσιογράφου Ανδρέα Μακρίδη / Andreas Makrides ]

Φωτογραφίες: Βούλα Αγναντοπουλου / Voula Agnadopoulou

Y.Γ. Την Τετάρτη 6 Μαϊου, με αφορμή τη γιορτή του Εντερλέζι (εορτή του Αγίου Γεωργίου με το Ιουλιανό Ημερολόγιο), το οποίο γιορτάζουν και οι Μπεκτασήδες των Βαλκανίων μαζί με τους Χριστιανούς, ταξιδεύουμε στον Ιρενί Τεκέ των Φαρσάλων για να καταβυθιστούμε στον κόσμο του Μπεκτασισμού στα Βαλκάνια και στην αποσιωπημένη ιστορία του Τεκέ.

Πηγή fb: George Stamkos…

Το άρθρο Στον Ιρενί Τεκέ των Φαρσάλων εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Την επόμενη ημέρα (24 Απριλίου 1897, Μεγάλο Σάββατο) το πρωί ο Γερμανός Victor Karl Grumbkow πασάς μπήκε στον Τύρναβο με 4 ίλες ιππικού και το απόγευμα ο Τούρκος αρχιστράτηγος  Ετέμ πασάς. Μετά από 20 ημέρες έφτασε στον Τύρναβο, ερχόμενος από Ελασσόνα για συνεχίσει προς τη λεηλατημένη Λάρισα, ο Pierre Mille, ανταποκριτής της εφημερίδας Journal des Debats, και περιέγραψε την κατάσταση που βρήκε στον Τύρναβο. Η ωραία και άνετη ζωή στον Τύρναβο διακόπηκε απότομα. Τα σπίτια ήταν άδεια, λίγα κάηκαν, αλλά όλα λεηλατήθηκαν. Τα βαριά έπιπλα έμειναν στη θέση τους, όπως και πάρα πολλά μικροαντικείμενα, τα οποία οι Τούρκοι ή δεν τα πρόσεξαν ή δεν γνώριζαν τη χρήση τους. «Τη χρονιά αυτή είχαμε μια τραγική περιπέτεια με την καταστροφή όλης της κινητής περιουσίας μας», μαρτυρεί ο μεγάλος δάσκαλος του Τυρνάβου Δημοσθένης Ανδρεάδης.  Το εντυπωσιακό για τον P. Mille ήταν ότι «οι Τούρκοι, αυστηροί μουσουλμάνοι, βρίσκοντας τα κελάρια των Τυρναβιτών γεμάτα με κρασί, άδειασαν τα βαρέλια στο δρόμο κι έμεινε στο έδαφος ένα ισχυρό και στυφό άρωμα, το οποίο έβγαζε αναθυμιάσεις, ενώ τα γουρούνια, όντας αηδιαστικά ζώα, θανατώθηκαν και έμειναν ξεκοιλιασμένα μέσα στα ρυάκια». Από άλλες πηγές προκύπτει ότι το ίδιο διάστημα κάηκε το από το 1615 ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Αθανασίου, δυτικά του Τυρνάβου, μαζί με πολλά φιρμάνια ιστορικής αξίας για τη λειτουργία της μονής και τον κώδικα πρακτικών της παλιάς κοινότητας. Τότε οι Τούρκοι άρπαξαν κι ένα πολύτιμο πετραχήλι που ανήκε στον μητροπολίτη Λαρίσης και μετέπειτα Πατριάρχη (1662-1665) Διονύσιο Βαρδαλή, κατασκευασμένο από μετάξι και βελούδο της Φλάνδρας χρώματος βυσσινί.

Φυγή Τυρναβιτών στις 24/4/1897

   Με όλα τα πολεμικά γεγονότα που συνέβησαν σε έξι ημέρες στις μάχες των συνόρων αποκαλύφθηκε σε όλο το εξοργιστικό της μέγεθος η κακοδιοίκηση των πεινασμένων και διψασμένων στρατευμάτων μας, η ασυνεννοησία των ηγετών και η χρεοκοπία της όλης διεύθυνσης των μαχών. Οι απώλειες στα μέτωπα Θεσσαλίας και Ηπείρου αυτού του τριάντα ημερών (18/4-19/5) πολέμου, σύμφωνα με την έκθεση που υποβλήθηκε από τον τότε διάδοχο Κωνσταντίνο στο Υπουργείο των Στρατιωτικών, ήταν 395 νεκροί και 1568 τραυματίες, από τους οποίους πολλοί πέθαιναν στο μέτωπο κυρίως εξαιτίας της μη παροχής κατάλληλης περίθαλψης. Από τους πεσόντες οι 115, στρατιώτες και αξιωματικοί, έπεσαν σε 19 θέσεις στις μάχες των συνόρων στις πρώτες 6 ημέρες και από αυτούς καταγόμενοι από Τύρναβο ήταν οι εξής 4 στρατιώτες:                                   

 Ντοκούλης Αθανάσιος του Ιωάννη, που έπεσε στο Βοτανοχώρι (Γκριτζόβαλη) του Τυρνάβου στις 18.4.1897, Παπαγιάννης Αθανάσιος έπεσε στη θέση Βρύση του Τυρνάβου στις 20.4.1897, Παπακωνσταντίνου Δημήτριος έπεσε στη θέση Προφήτης Ηλίας της Μελούνας στις 18.4.1897 και Τσιάρας Γιαννούλης του Γεωργίου έπεσε στη θέση Πατσός της Μελούνας στις 18.4.1897.

Ελληνική πυροβολαρχία χτυπά τις τουρκικές θέσεις στο Δαμάσι κοντά στον Ξεριά (δεξιά στο βάθος το Δαμασούλι με τουρκικές δυνάμεις και αριστερά το Ρεβένι Δαμασίου με ελληνικές δυνάμεις)

   Για τους πεσόντες στις θέσεις της Μελούνας και τις περιοχές κοντά στον Τύρναβο υπάρχουν δύο μνημεία, ένα στο λόφο της Βρύσης Τυρνάβου και ένα μνημείο το οποίο ανέγειρε το 4^ο ευζωνικό τάγμα το 1898 τοποθετώντας σε αυτό οστά πεσόντων που περισυνέλεξε και βρίσκεται απέναντι από το στρατόπεδο «Σχοινά» Τυρνάβου. Στον κατάλογο των τραυματιών που νοσηλευτήκαν στην Αθήνα και επέζησαν είναι και ένας Τυρναβίτης, ο Δημητρίου Αντώνιος.  

   Στις 20.5.1897 υπογράφθηκε η ανακωχή, που σήμανε το τέλος του πολέμου, και στις 24.11.1897 η τελική συνθήκη με δυσβάσταχτους όρους, αλλά με την προϋπόθεση αποχώρησης των Τούρκων από τη Θεσσαλία. Η Ελλάδα αναγκάστηκε να πληρώσει στην Τουρκία υπέρογκη πολεμική αποζημίωση ύψους 4.000.000 τουρκικών λιρών ή 92.000.000 δραχμές, που δανείστηκε από το ΔΝΤ της εποχής εκείνης, σε τρεις δόσεις. Από την περιοχή Τυρνάβου και Λάρισας οι Τούρκοι αποχώρησαν στις 5.6.1898, οπότε και πολλοί Τυρναβίτες επέστρεψαν, δίνοντας τέλος στα βάσανα της προσφυγιάς τους . Η μεγάλη στρατιωτική ήττα ταρακούνησε λαό και ηγέτες. Την αρχική απογοήτευση διαδέχθηκαν ριζικές αλλαγές και, δεκαπέντε χρόνια μετά, με αναδιοργανωμένο στρατό και όραμα, η Ελλάδα οδηγήθηκε στους θριάμβους των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13.                   

Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ: Θεσσαλικό Ημερολόγιο, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Πολεμική Ιστορία του Έθνους.

Σημείωση: Η διαφορά παλιού (Ιουλιανό) ημερολογίου από το νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο είναι 12 ημέρες για τον 19^ο αιώνα (1800-1899).

Το άρθρο Στα Δελέρια μάχη, στον Τύρναβο λεηλασία το 1897 (23,24 Απριλίου) [3ο μέρος] εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

   Μετά την ανακατάληψη των θέσεων από τα ελληνικά τμήματα και τις συγκρούσεις των επόμενων ημερών, ακολούθησε η τραγική απόφαση του διαδόχου και του επιτελείου του για αποχώρηση από το μέτωπο της Μελούνας, από τη διάβαση της οποίας οι Τούρκοι κατέβηκαν το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής 23 Απριλίου (11 παλιό ημερ.) στα χωριά Λυγαριά και Αργυροπούλι. Η μάχη θα γίνει κοντά στα Δελέρια, αρχικά από το πρωί μέχρι το μεσημέρι με μονομαχία των κανονιών, όπως και στο ύψωμα Λοσφάκι Τυρνάβου. Οι Έλληνες μετά από σκληρό αγώνα κατάφεραν το μεσημέρι να σταματήσουν τους Τούρκους 400 μέτρα από την πρώτη γραμμή άμυνας των Δελερίων και τότε διεξάχθηκε με πολύ ζεστό καιρό η κύρια σκληρή μάχη των Δελερίων υπό την καθοδήγηση του ταγματάρχη Θεοφιλόπουλου, αναγκάζοντας τους Τούρκους σε υποχώρηση.

    Όμως, στις 4.30μ.μ. η τουρκική επίθεση (8.000 άνδρες) γενικεύεται και με την εμφάνιση δυνάμεων στα δεξιά από την περιοχή της Ροδιάς. Ο μέραρχος συνταγματάρχης πεζικού Γεώργιος Μαυρομιχάλης αναλαμβάνει να κάνει αντεπίθεση και ζητά ενισχύσεις από τη μεγάλη δύναμη  στρατού που είχε ο μέραρχος υποστράτηγος Νικόλαος Μακρής στην κοντινή Βρύση και Κριτήρι Τυρνάβου και ο οποίος παρέμεινε απαθής θεατής των σε έξι χιλιόμετρα μακριά συγκρούσεων στα Δελέρια. Οι ενισχύσεις που έρχονται είναι λίγες, τα ελληνικά πυροβόλα εξάντλησαν άσκοπα τα πυρομαχικά τους λόγω μικρού βεληνεκούς και δύο πυροβολαρχίες παρέμειναν σε αδράνεια στη Λάρισα, ενώ με το απερίσκεπτο επιτελείο του διαδόχου δεν έχει καμία επαφή, ούτε ο Μακρής ενημέρωσε το Αρχηγείο για την κρισιμότητα της κατάστασης. Βέβαια, ο διάδοχος Κωνσταντίνος και το Αρχηγείο έχουν μεγάλη ευθύνη, και γιατί έπρεπε να είχαν επαφή με τις μονάδες για ενημέρωση και διαταγές και γιατί άφησαν στα Δελέρια ένα μόνο περίπου σύνταγμα (1/10 των δυνάμεων του μετώπου) να υποστεί το βάρος της μεγάλης τουρκικής επίθεσης.

   Παράλληλα, από το μεσημέρι μεγάλες ελληνικές δυνάμεις ήταν συγκεντρωμένες στο Μπουγάζι Τυρνάβου και στο Ρεβένι Δαμασίου άσκοπα και δεν πήγαιναν να βοηθήσουν τη γραμμή Κριτήρι – Δελέρια. Και, καθώς η μάχη πλησίαζε στο τέλος, ο Μαυρομιχάλης, φοβούμενος μήπως κυκλωθεί, διέταξε στις 6.00μ.μ. υποχώρηση προς τον Αμπελώνα, προκαλώντας σύγχυση και έναν αδικαιολόγητο πανικό, που μεταδόθηκε και σε άλλα στρατεύματα. Ο Μαυρομιχάλης φεύγοντας ενημέρωσε και τον Μακρή και τις άλλες μονάδες για την υποχώρηση, την οποία εκμεταλλεύτηκαν οι Τούρκοι για να καταλάβουν τα Δελέρια και να τα πυρπολήσουν χωρίς να συνεχίσουν την προέλασή τους.

      Ο αρχιστράτηγος Ελλήνων διάδοχος Κωνσταντίνος και ο αρχιστράτηγος Τούρκων Ετέμ πασάς

   Η μάχη των Δελερίων (23 Απριλίου) ήταν η τελευταία μεγάλης στρατηγικής σημασίας σοβαρή μάχη στη μεθόριο που καθόρισε την αρνητική έκβαση του πολέμου. Οι  στρατιώτες, που υποχώρησαν σε πανικό από τα Δελέρια, κατέληξαν να τρέχουν προς τη Λάρισα μαζί με τους κατοίκους των χωριών. Στο πεδίο της μάχης έπεσαν ηρωικά 24 άνδρες από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, μεταξύ των οποίων δύο Θεσσαλοί στρατιώτες (Κ. Βαλομάνδρας από Φιλύρα Τρικάλων και Ν. Κουκοβίνος από  Δράκεια Βόλου) και δύο υπολοχαγοί πεζικού, ο Κων/νος Μακρόπουλος από το Βανάκι Αχαΐας και ο Ιωάννης Μπακόπουλος από το Γαρδίκι Λαμίας. Η υποχώρηση του στρατεύματος Μαυρομιχάλη προκάλεσε φόβο στον μέραρχο Μακρή μήπως υπερκεραστούν οι δυνάμεις της μεραρχίας του και διέταξε υποχώρηση δύο μεραρχιών του προς Τύρναβο και Λάρισα.

Μάχη στο Μάτι Αργυροπουλίου

    Η 1^η μεραρχία άρχισε να φεύγει από το Κριτήρι και τη Βρύση Τυρνάβου στις 8.00μ.μ περίπου της 23^ης Απριλίου την ώρα που το έμαθε και ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος, ο οποίος βρίσκονταν ξέγνοιαστος μαζί με το επιτελείο του  στην περιφορά του Επιταφίου στη Λάρισα. Όταν στις 11.00μ.μ οι οπισθοχωρούντες στρατιώτες έφτασαν στον μετά τη γέφυρα στρατώνα του Τυρνάβου, από πυροβολισμούς ιππέων προκλήθηκε μέσα στη νύχτα πανικός, γιατί νόμιζαν ότι πλησίαζαν Τούρκοι. Οι μονάδες άρχισαν να υποχωρούν άτακτα με αδικαιολόγητο πανικό και η υποχώρηση μετατράπηκε σε πανικόβλητη φυγή προς τη Λάρισα, συμπαρασύροντας και κατοίκους του Τυρνάβου που άρχισαν μέσα σε πανδαιμόνιο να φεύγουν το βράδυ – αλλά και την επόμενη ημέρα – με σούστες, κάρα και ζώα φτάνοντας μετά τα μεσάνυχτα στα προγεφυρώματα, μετά τη Γιάννουλη Λάρισας, και πριν τη γέφυρα του Πηνειού, του φυσικού οχυρώματος της Λάρισας, για να καταλήξουν τελικά ως πρόσφυγες σε Λαμία, Χαλκίδα, Λειβαδιά και Αθήνα.

Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

(συνεχίζεται)

Σημείωση: Η διαφορά παλιού (Ιουλιανό) ημερολογίου από το νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο είναι 12 ημέρες για τον 19^ο αιώνα (1800-1899).

Το άρθρο Στα Δελέρια μάχη, στον Τύρναβο λεηλασία το 1897 (23,24 Απριλίου) [2ο μέρος] εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

    Ο ατυχής ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897 ή Μαύρος του ΄97 ή των τριάντα ημερών ήταν ο πρώτος, στην ιστορία, σύγχρονος πόλεμος τον οποίο διεξήγαγε το νεοσύστατο ελληνικό κράτος μετά την επανάσταση του 1821.

Ήταν ένας πόλεμος ντροπιαστικός για το ελληνικό κράτος και το στρατό, γιατί κατέληξε σε άτακτη υποχώρηση και φυγή του ελληνικού στρατού, κυρίως εξαιτίας των σφαλμάτων της ηγεσίας. Την κάλυψη των εχθροπραξιών αυτού του σύντομου πολέμου, τον Απρίλιο του 1897, έκαναν στην εποχή του τηλέγραφου, εκτός από Έλληνες, και πάρα πολλοί γνωστοί και διάσημοι πολεμικοί ανταποκριτές και δημοσιογράφοι (μεταξύ των οποίων και δύο γυναίκες) των μεγάλων ευρωπαϊκών και αμερικανικών εφημερίδων, χρησιμοποιώντας το ποδήλατο που έφεραν μαζί τους.

   Ο ελληνικός στρατός (στη Θεσσαλία 42.000 άνδρες με 96 πυροβόλα και 600 ιππείς) ήταν ανοργάνωτος, με ανίκανα και αμαθή στελέχη, εκτός από λίγους αξιωματικούς της Σχολής Ευελπίδων, με αγύμναστους στρατιώτες, με ελλιπή και παλιό οπλισμό (γαλλικό τυφέκιο Γκράς Μ1874, που είχε κινητό ουραίο και τροφοδοτούνταν με ένα μεταλλικό φυσίγγιο τη φορά  – πυροβόλο παλιό γερμανικό Κρουπ) και ελλιπή μέσα. Αντίθετα, ο τουρκικός στρατός (62.000 πεζοί, 1300 ιππείς και 204 πυροβόλα) ήταν πολύ καλά οργανωμένος και εκπαιδευμένος με παλιά όπλα Μαρτίνι Μ1872, αλλά κυρίως με σύγχρονα όπλα (γερμανικά Μάουζερ, ειδικά για τον οθωμανικό στρατό) και πυροβόλα (νέα γερμανικά Κρουπ), αλλά και στελέχη εκπαιδευμένα από Γερμανούς αξιωματικούς. Επιπλέον, το ελληνικό επιχειρησιακό σχέδιο ήταν κατά βάση αμυντικό, βασισμένο όμως στη γαλλική τακτική, δηλαδή στην ανάπτυξη ανοικτών πεδίων εμπλοκής με τις γνωστές οδυνηρές ατέλειες, ειδικά όταν ο εχθρός είναι αριθμητικά υπέρτερος. Αρχιστράτηγος του ελληνικού στρατηγείου με έδρα τη Λάρισα ήταν ο 29χρονος πρίγκιπας και διάδοχος Κωνσταντίνος και του τουρκικού στρατηγείου με έδρα την Ελασσόνα  ο έμπειρος στρατηγός Ετέμ πασάς.

Μάχη στη Λυγαριά

   Το απόγευμα του Σαββάτου του Λαζάρου 17 (5 παλιό ημερ.) Απριλίου η Τουρκία κηρύσσει πόλεμο στην Ελλάδα και αρχίζουν αμέσως μέχρι αργά το βράδυ οι εχθροπραξίες στη μεθόριο, που βρισκόταν στις νοτιοανατολικές προσβάσεις του Ολύμπου και στις νότιες προσβάσεις των Χασίων. Η πρώτη φάση του πολέμου χαρακτηρίζεται ως μάχη των συνόρων με μια σειρά πολυήμερων και συγχρονισμένων συγκρούσεων στο τμήμα της οροθετικής γραμμής βόρεια της Λάρισας. Η ελληνική διοίκηση πιστή μέχρι τότε στα γαλλικά πρότυπα πολεμικής τακτικής είχε σχεδιάσει σταθερή άμυνα στα περάσματα της Μελούνας (βορείως του Τυρνάβου) και Ρεβενίου (νοτίως του Τυρνάβου) και τη διεξαγωγή επιβραδυντικού αγώνα μέχρι να σπεύσουν σε βοήθεια των απειλούμενων τομέων ενισχύσεις από άλλες περιοχές. Η μάχη αναπτύχθηκε κυρίως στη γραμμή Λοσφάκι – Γκριτζόβαλη – Μελούνα – Μενεξές με σθεναρή ελληνική αντίσταση, αλλά η μη ύπαρξη ηγεσίας και η ελλιπής καθοδήγηση οδήγησαν από το απόγευμα της Κυριακής μέχρι το πρωί της Μ. Δευτέρας (19/4) σε δύο υποχωρήσεις με αρκετούς στρατιώτες να προχωρούν προς τον Τύρναβο. Αυτό προκάλεσε πανικό και κίνημα φυγής των Τυρναβιτών.

   Τη σπαρακτική σκηνή της φυγής της Μεγάλης Δευτέρας (19/4) περιγράφει γλαφυρά στο ημερολόγιό της η Λαρισαία δασκάλα Αμαλία Παπασταύρου: «Η οδός του Τυρνάβου πλήρης αμαξών, βωδαμαξών, ζώων φορτομένων πάντων αναμίξ, γυναικών , παίδων, γερόντων και επίπλων.[…] Το συγκινητικώτερον πάντων ήτο οι 300 ασθενείς και πληγωμένοι του Νοσοκομείου Τυρνάβου οίτινες πεζοί, ανυπόδητοι και με τα νυκτικά των ήρχοντο εις Λάρισσαν.[…] Ο διάδοχος (Κωνσταντίνος) μεταβάς εφ΄αμάξης μέχρι Δένδρων (εννοεί το χωριό Δένδρα Τυρνάβου), όπου είχεν εγκαθιδρυθή το Α΄ αρχηγείον του στρατού, προέτρεπε τους φεύγοντας Τυρναβίτας να επανέλθωσιν εις τας εστίας των, αλλά τίς ετόλμα να το πράξη μετά τον πανικόν; Οι άνδρες μόνον επανήλθον και έλαβον τα όπλα». Ακόμα μεγαλύτερο κύμα φυγής θα σημειωθεί μετά από λίγες ημέρες στη οριστική αποχώρηση του στρατού, καθώς οι κάτοικοι γνώριζαν τις αγριότητες και τις λεηλασίες που έγιναν στη Θεσσαλία κατά την επανάσταση του 1877-1878.

(συνεχίζεται)

Το άρθρο Στα Δελέρια μάχη, στον Τύρναβο λεηλασία το 1897 (23,24 Απριλίου) [1ο μέρος] εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η ανακάλυψη αυτή που αλλάζει τα δεδομένα έρχεται στα φώτα της δημοσιότητας από τη νεκρόπολη της Οξυρρύγχου. Όπως μαθαίνουμε, αρχαιολόγοι έκαναν ανασκαφή και εντόπισαν μεταξύ άλλων, ένα πάπυρο με στίχους της Ιλιάδας μέσα στην κοιλιά αρχαίας μούμιας της Αιγύπτου, ο οποίος βρισκόταν μέσα μετά από ταρίχευση.

Η αποστολή-ανασκαφή δεν έγινε τώρα, καθώς πραγματοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Μελετών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής (IPOA) του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, τον περασμένο Νοέμβριο και κράτησε έως και τον Δεκέμβριο.

Η συγκεκριμένη μούμια χρονολογείται πριν από περίπου 1.600 χρόνια στη Ρωμαϊκή Εποχή και είχε τοποθετημένο στην κοιλιακή της χώρα τον πάπυρο με στίχους της Ιλιάδας. Πρόκειται, όπως λένε οι επιστήμονες, για ένα εξαιρετικά σπάνιο εύρημα.

Οι ερευνητές επιβεβαιώσαν ότι οι στίχοι της Ιλιάδας που βρέθηκαν στην μούνια ανήκουν στον «Κατάλογο των Νεών» της Β΄ραψωδίας και περιλαμβάνει ένα γνωστό χωρίο με την καταγραφή των ελληνικών δυνάμεων πριν από την εκστρατεία στην Τροία.

Οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν είναι σαφές γιατί επιλέχθηκε αυτό το συγκεκριμένο ελληνικό κείμενο για τη διαδικασία ταρίχευσης. Μιλώντας στο Independent, ο Ιγνάσι-Ξαβιέ Αντιέγο, καθηγητής στο Τμήμα Κλασικών, Ρομανικών και Σημιτικών Γλωσσών ανέφερε τα εξής:

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που βρίσκουμε ελληνικούς παπύρους δεμένους, σφραγισμένους και ενσωματωμένους στη διαδικασία της ταρίχευσης, αλλά μέχρι τώρα, το περιεχόμενό τους είχε να κάνει με τελετουργίες.

Επίσης, αξίζει να αναφερθεί,  ότι από τα τέλη του 19ου αιώνα έχουν ανακαλυφθεί στην Οξύρρυγχο τεράστιοι αριθμοί παπύρων, συμπεριλαμβανομένων σημαντικών ελληνικών λογοτεχνικών κειμένων, αλλά η πραγματική καινοτομία είναι η εύρεση ενός λογοτεχνικού παπύρου σε ταφικό πλαίσιο.

Κατά περιόδους, έχουν βρεθεί και άλλες μούμιες που περιέχουν πάπυρους γραμμένους στα ελληνικά, ωστόσο, αυτή είναι η πρώτη φορά που βρέθηκε μούμια με απόσπασμα της Ιλιάδας.

unboxholics.com

Το άρθρο Ιστορικό εύρημα στην Αίγυπτο: Πάπυρος με στίχους του Ομήρου βρέθηκε σε μούμια 1.600 ετών εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

  Μια χαρμολύπη μας κατακλύζει, όταν αναλογιζόμαστε το γεγονός της Εξόδου του Μεσολογγίου (10.4.1826), που στη συλλογική μνήμη των Ελλήνων παρέμεινε έκτοτε φάρος ελπίδας και ανιδιοτελούς θυσίας. Κι΄ αυτό, γιατί η θυσία των υπερασπιστών του Μεσολογγίου οδήγησε τις Μεγάλες Δυνάμεις, κάτω από την ασφυκτική πίεση του φιλελληνικού κινήματος σε Ευρώπη και Αμερική, στην υπογραφή της Συνθήκης του Λονδίνου (6.7.1827) και στη ναυμαχία του Ναυαρίνου (20.10.1827), δύο  γεγονότα καθοριστικά, που άνοιξαν το δρόμο για τη δημιουργία του Νέου Ελληνικού Κράτους.

   Το Μεσολόγγι είχε φτάσει στο τέλος του φοβερού μαρτυρίου του και σε λίγο τα αιματωμένα του ερείπια θα τα φώτιζε έντονα η λάμψη της υπέρτατης θυσίας και θα τα καθαγίαζε η αποθέωση ενός υπέροχου σε ηρωισμό τέλους. Οι πολεμιστές και οι άμαχοι είχαν μάταια αναμείνει τα τρόφιμα που δεν μπόρεσαν να ρθούν, διότι ο εκσυγχρονισμένος στόλος του Αιγύπτιου Ιμπραήμ πασά απέκλεισε τη λιμνοθάλασσα και η κυβέρνηση Κουντουριώτη και των υποστηρικτών της αδρανούσε εξαιτίας των πολιτικών και οικονομικών τους διαφορών, έχοντας άδειο το δημόσιο ταμείο. Μετά τα μέσα Ιανουαρίου 1826 η κυβέρνηση έστειλε τρεις φορές από λίγα -χωρίς εκσυγχρονισμό- πλοία με τρόφιμα και πυρομαχικά, με ναύαρχο τον Μιαούλη, αλλά δεν μπόρεσαν, φυσικά, να διασπάσουν τον φοβερό αποκλεισμό του τουρκοαιγυπτιακού στόλου.

   Αυτό έφερε σε δύσκολη θέση τους Μεσολογγίτες, οι οποίοι παρά το ακμαίο τους ηθικό άρχισαν να καταβάλλονται από την πείνα και τις κακουχίες. Τις τελευταίες 20 μέρες άρχισαν να τρώνε αρμυρίκια, βλαβερά πικρά θαλασσινά χόρτα, αφού μέχρι τώρα έφαγαν τα μεγαλόσωμα αλλά και τα ακάθαρτα ζώα. Από τους 12.000 κατοίκους οι 3.000 είχαν πεθάνει από την πείνα και τις αρρώστιες. Στις 3 Απριλίου οι αποθήκες έχουν σιτάρι για δύο μόνο ημέρες. Είναι αβοήθητοι και έρημοι χωρίς τροφή, πυρομαχικά και φάρμακα,  όμως την επόμενη μέρα με απαράμιλλο ψυχικό θάρρος απορρίπτουν τις από τον Ιμπραήμ πασά προτάσεις παράδοσης.

   Τώρα δεν τους έμεινε πλέον άλλη ελπίδα από την ηρωική έξοδο περνώντας μέσα από μία μυρμηγκιά 18.000 Αιγυπτίων του Ιμπραήμ και 20.000 κυρίως Αλβανών του Κιουταχή. Το σύνολο των ενόπλων στο Μεσολόγγι ήταν 3.000 της φρουράς (δυνατοί αγωνιστές της Ηπείρου, Αιτωλίας και Ακαρνανίας και 250 καθαυτό Μεσολογγίτες) και 1.000 περίπου κάτοικοι , ικανοί να κρατούν όπλα. Στις 6 αποφασίζουν την Έξοδο και στις 10 Απριλίου, Σάββατο του Λαζάρου, το σχέδιό της. Ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, με καταγωγή από την Τσαριτσάνη, τελεί ειδική λειτουργία το πρωί του Σαββάτου και μιλά στο συγκεντρωμένο πλήθος, ενώ το μεσημέρι συμμετέχει στη σύσκεψη της Διευθυντικής Επιτροπής και των οπλαρχηγών, για να καθορίσουν το τελικό σχέδιο δράσης για το βράδυ.

   Το τελικό σχέδιο, που υπαγόρευε ο επίσκοπος Ιωσήφ στον Κασομούλη, για να το γράφει στο πρακτικό, προέβλεπε την έξοδο των ενόπλων στις δύο τη νύχτα, ξημερώνοντας των Βαΐων (11 Απρ.) σε δύο φάλαγγες με αρχηγούς τον Ν. Μπότσαρη και Δ. Μακρή, με τρίτη ομάδα τους αμάχους και τους ένοπλους συγγενείς τους με αρχηγό τον Αθ. Ρατζηκότσικα και με υποστήριξη ως οπισθοφυλακή τους ένοπλους του Κ. Τζαβέλα. Ο Γ. Καραϊσκάκης από τις πλαγιές του Ζυγού θα δημιουργούσε αντιπερισπασμό στους πολιορκητές, μιας και ως αρχιστράτηγος της Δυτικής Στερεάς είχε δύναμη 2500 ανδρών στο στρατόπεδο της Δερβέκιστας, κοντά στη μονή του Τιμίου Προδρόμου (περίπου 1 ώρα δρόμο  με τα πόδια από το Μεσολόγγι).

   Περιμένουν συμμαζευμένοι στην τάφρο οι «ελεύθεροι πολιορκημένοι». Στις εννέα η ώρα το βράδυ τοποθέτησαν αθόρυβα πάνω στην τάφρο τις ξύλινες γέφυρες και 1.000 πολεμιστές πέρασαν και παρατάχθηκαν.  Όλο το απόγευμα ο Ιωσήφ με τους ιερείς του κοινώνησε χωρίς αντίδωρο πάρα πολλούς και τώρα περιμένουν το σύνθημα της εξόρμησης, σαν σε έξοδο αρχαίας τραγωδίας, από τον Καραϊσκάκη που θα άναβε φωτιές στις κορφές του Ζυγού. Ο Καραϊσκάκης  ήταν μεν στο ύψωμα Ζυγός, αλλά άρρωστος και κυρίως με λίγους άνδρες και πολύ δυσαρεστημένος από την πολιτική ηγεσία (αγγλικό κόμμα), η οποία του αφαίρεσε την αρχιστρατηγία λίγο πριν την Έξοδο, δίνοντάς τη στον φίλα πολιτικά προσκείμενο Σουλιώτη Κώνστα Μπότσαρη. Αυτή η, λόγω μικροπολιτικού συμφέροντος, απόφαση της πολιτικής ηγεσίας ήταν στρατιωτικά ολέθρια και παράνομη. Ο νέος αρχιστράτηγος Κώνστας Μπότσαρης αδιαφόρησε για το Μεσολόγγι και παρέμεινε στο στρατόπεδο της Δερβέκιστας με το μεγαλύτερο μέρος του στρατού. Αυτά τα θλιβερά γεγονότα μας μαρτυρούν τα απομνημονεύματα των αγωνιστών Κασομούλη, Μίχου και Σπυρομίλιου. Αν ο Κώνστας Μπότσαρης επιχειρούσε να χτυπήσει από τα νώτα τον στρατό του Κιουταχή και του Ιμπραήμ, τότε θα μπορούσε να σώσει πολλούς αγωνιστές και πολλά γυναικόπαιδα.

    Η ώρα περνά, το σύνθημα δεν δίνεται και αρχίζουν κανονιοβολισμοί, όπως έγινε και το απόγευμα. Η απόφαση της εξόδου ,όχι όμως το σχέδιο, προδόθηκε, πριν από τρεις μέρες, μάλλον από έναν εξωμότη δεκαοκτάχρονο Οθωμανό, που είχε βαπτιστεί χριστιανός και ήταν παραγιός ενός Έλληνα καπετάνιου που ήταν μέσα στο Μεσολόγγι. Τότε οι δύο πρώτες φάλαγγες αναπηδούν και εξορμούν με τα γιαταγάνια τους ακράτητοι, όχι ως ήρωες αλλά ως σύμβολα. Όμως, η τρίτη ομάδα με τους Μεσολογγίτες και τα γυναικόπαιδα (πολλές γυναίκες φορούσαν φουστανέλα και έφεραν όπλα) περνώντας τις γέφυρες της τάφρου συνωστίζονται, κάποιοι πέφτουν μέσα και ακούγοντας φωνές για «πίσω»  οπισθοχωρούν με πανικό προς την πόλη. Η σύγκρουση γύρω από την πόλη κρατά έξι ώρες.

   Στο Μεσολόγγι τώρα βρίσκονται οι ανήμποροι, οι τραυματίες, οι εξαντλημένοι μέχρι αδυναμίας να κινηθούν (και μαζί με αυτούς που δεν ακολούθησαν την Έξοδο αριθμούσαν γύρω στις 2.000). Είναι συμμαζεμένοι στα γερότερα σπίτια με σφαίρες και κάδους μπαρούτης δίπλα, ολοκαυτώματα για τις χίλιες θυσίες που θα φωτίσει του Χρίστου Καψάλη ο δαυλός και θα λαμπρύνει το μαρτύριο του δεσπότη Ιωσήφ. Οι συμπλοκές στην πόλη συνεχίστηκαν για δύο μέρες με φωτιές, ανατινάξεις, λεηλασίες και ολοκληρωτική καταστροφή της πόλης, εκτός από 20 σπίτια. Τελικά από τους 3.000 πολεμιστές θα σωθούν 1.300, 3.000 Έλληνες αποκεφαλίστηκαν και 6.000 γυναικόπαιδα οδηγήθηκαν στα σκλαβοπάζαρα. Όσοι αγωνιστές κατέφυγαν στο μικρό στρατόπεδο του Καραϊσκάκη στο Ζυγό, βρήκαν τη φιλοξενία που τους άξιζε.

   Τα βάγια της Εισόδου του Κυρίου στα Ιεροσόλυμα συσσωρεύονται στους δρόμους μιας Εξόδου. Ο αγώνας και τέλος η Έξοδος του Μεσολογγίου γίνονται σύμβολα θυσίας για την ελευθερία και την ανεξαρτησία, αλλά και την τιμή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Γι΄ αυτό και, όπως είπε ο Λουκής Ακρίτας, κάθε ελεύθερος είναι δημότης Μεσολογγίου.   

Το άρθρο Στο Μεσολόγγι των Βαΐων πριν από 200 χρόνια εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Όπως επισημαίνει, οι νομαδικές αυτές κοινότητες αποτέλεσαν βασικό πυλώνα αντίστασης, προσφέροντας καταφύγιο, πληροφορίες και ανθρώπινο δυναμικό, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση του αγωνιστικού φρονήματος και στην προετοιμασία της Επανάστασης.

Είναι ευρύτατα γνωστό ότι τα πρώτα αρματολίκια εμφανίσθηκαν στα Άγραφα και στον Όλυμπο πριν την άλωση της Πόλης επί Μουράτ Β’ το 1440-1450μ.χ.

Τα αρματολίκια στηρίζονταν στα τσελιγκάτα.Με τον τσέλιγκα και με τα μέλη του οι κλεφταρματολοί δημιουργούν στενούς δεσμούς Οι στάνες τους ήταν το ασυλό τους.Εκει κατέληγαν τραυματισμένοι για να θεραπευθούν,πεινασμένοι για να κορέσουν την πείνα τους,κυνηγημένοι για να ξεκουρασθούν ή να προστατευθούν από τους διώκτες τους.Τα τσελιγκάτα ήταν οι πληροφοριοδότες τους,οι οδηγοί τους,οι φυλακές τους στις δύσκολες μέρες του κατατρεγμού τους.

Τσέλιγκαδες είναι οι Σαρακατσιάνοι Κουτελιδαίοι αρματολοί στο αρματολίκι των Τζουμέρκων,διάδοχοι των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας ήταν ο κλεφταρματολός Γυφτάκης,γαμπρός των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του ήρωα του Ντολμά Γρηγ.Λιακατά,αρματολού Κλινοβού.Το ίδιο και το πρωτοπαλλήκαρο του Γιάκατος.Πλούσιος τσέλιγκας ήταν ο πεθερός του Λιακατά,αρματολός Ασπροποτάμου,Νικ.Στουρνάρης.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του Κατσαντώνη Μακρυγιάννης ή Γαντζούδης.Μεγαλοτσέλιγκας Σαρ.και ο Δημ.Καραΐσκος,πατέρας του Γεωρ.Καραϊσκάκη. Τσέλιγκας ήταν και ο πατέρας των Σαρ.Συκαδων ή Βλαχόπουλων,των αρματολών του Καρπενησίου.

Είναι γνωστό επίσης ότι οι κλέφτες και οι αρματολοί ήταν εκείνοι που κράτησαν ζωντανή στα χρόνια της σκλαβιάς την ελπίδα της ανάστασης του Γέννους.Και αυτοί αποτέλεσαν τον εθνικό στρατό της σκλαβωμένης πατρίδας και όταν ήλθε η ώρα της χάρισαν τη λευτεριά της.

Το γεγονός ότι πολλοί προεπαναστατικοί αρματολοί και κλέφτες ήταν τσελιγκάδες,το ότι επίσης οι στάνες των τσελιγκάτων ήταν τα ορμητήρια των κλεφταρματολών κατά του κατακτητή,οι αποθήκες των πυρομαχικών τους,το κατάλυμα τους στις δύσκολες ώρες,ότι τα μέλη των τσελιγκάτων τους συνέδραμαν κατά την ώρα της μάχης και το ότι πολλά από τα μέλη των τσελιγκάτων έγιναν φοβεροί κλέφτες και θυσιάστηκαν για τη λευτεριά της Πατρίδας, ΌΛΑ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΙΑΝΙΚΩΝ ΤΣΕΛΙΓΚΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ.

Για την περίοδο αυτή και για τη συμμετοχή Σαρ.στους αγώνες του Έθνους κατά του κατακτητή δεν υπάρχουν άμεσες γραπτές αναφορές της προεπαναστατικής περιόδου για αγωνιστές με την επισήμανση ότι ήταν Σαρακατσιάνοι.Και αυτό γιατί όπως ήδη αναφέρθηκε το “παρατσούκλι” με το οποίο ονόμασαν τη σαρακατσιάνικη γενιά οι Τούρκοι δεν είχε ακόμη διαδοθεί,δεν είχε γραφεί,δεν ήταν αποδεκτό από τους ίδιους τους Σαρακατσιάνους.

Η σαρακατσιάνικη όμως παράδοση και η γενικότερη ελληνική προεπαναστατική παράδοση που έφθασε στις μέρες μας,τα δημοτικά μας τραγούδια,τα τοπωνύμια,οι ιστορικοί συγγραφείς των χρόνων της επανάστασης και όλου του 19ου αιώνα αναφέρονται στη δράση τους,στο ελεύθερο και ανεξάρτητο πνεύμα τους,στο αδούλωτο και ασυμβίβαστο φρόνημα τους,στις στενές τους σχέσεις με τους κλεφταρματολούς,στο όνειρο τους να τους μιμηθούν και στην υλοποίηση του από πολλούς απ’ αυτούς,με την αναφορά όμως άλλων ονομάτων (σκηνίτες,νομάδες,κτηνοτρόφοι.βλαχοποιμένες κ.αλ.).

Είναι γνωστό ότι οι πρόγονοι κάποιων απ’αυτούς,οι πατέρες και οι πάπποι τους,ήταν σκηνίτες κτηνοτρόφοι που είχαν στημένες τις στάνες τους έξω από τα χωριά.Τα δημοτικά μας τραγούδια διασώζουν “τις Λιακατέϊκες καλύβες”έξω από τον Κλεινοβό του Ασπροποτάμου του πατέρα του ήρωα του Ντολμά Γρηγόρη Λιακατά και του πρωτοπαλλήκαρου του Γιάκατου,από τις οποίες καλύβες απήγαγε ο Αλή Πασάς τη Δέσπω.

Σε Σαρακατσάνικες καλύβες μεγάλωσε και ανδρώθηκε ο Σαρακατσιάνος Γεώργιος Καραϊσκάκης….

Συγγραφέας: Νίκος Ηλ.Κατσαρός

πρ.Αντιπρόεδρος Βουλής επί.Δικηγόρος

“Τα Σαρακατσιάνικα Τσελιγκάτα του Βερμίου”

Το άρθρο Νίκος Κατσαρός: Ο Καραϊσκάκης και οι Σαρακατσάνικες ρίζες. Η ζωή στις καλύβες που σμίλεψε έναν ήρωα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

  Εδώ και αιώνες η ελληνική γη πρώτη μίλησε με πνεύμα πρωτοπόρο για την ελευθερία και την καλλιέργησε με τέτοιο τρόπο που έδωσε στην ανθρωπότητα, με νέα πνοή, ποίηση, πλαστικές τέχνες, σκέψη, και πάσχισε για τα πρώτα δημοκρατικά πολιτεύματα. Το 1821 οι Έλληνες αγωνίστηκαν για ελευθερία, πίστη, αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη και δημοκρατία, και μετέτρεψαν τον πολεμικό Αγώνα τους σε Επανάσταση.

   Επανάσταση, σύμφωνα με το λεξικό της κοινωνιολογίας, είναι είτε η απότομη μεταβολή της πολιτικής ηγεσίας ή του πολιτικού ή κοινωνικού καθεστώτος που συνήθως συνδέεται με την εξέγερση σημαντικής μερίδας του πληθυσμού (γαλλική επανάσταση), είτε η σημαντική μεταβολή των συνθηκών που συνιστά τομή στο παρελθόν και αφετηρία μιας νέας εποχής (ψηφιακή επανάσταση). Οι Έλληνες, στην πρώτη εκδοχή του ορισμού, έκαμαν πολιτικές επιλογές που έφεραν τέτοιες και τόσες ανατροπές, ώστε να επιτρέψουν να ονομάζουμε τον πολύ σημαντικό πόλεμο του 1821 Επανάσταση και όχι μόνον Πόλεμο της Ελληνικής Εθνικής Ανεξαρτησίας. Κι΄ αυτό, γιατί στη ροή της Επανάστασής τους οι Έλληνες άλλαξαν πολλά και βασικά, αλλά κυρίως άλλαξαν εντελώς την πολιτική σύλληψη διοίκησης που από τις εμπειρίες τους είχαν. Και η Ελληνική Επανάσταση, ως κατεξοχήν πολιτικό κίνημα που ήταν, είχε φιλελεύθερο χαρακτήρα, διαφορετικά δεν θα ήταν επανάσταση αλλά μια τοπική εξέγερση.

   Και, ενώ μέχρι τώρα είχαν μόνο την εμπειρία της απόλυτης μοναρχίας, είτε του σουλτάνου της οθωμανικής αυτοκρατορίας, είτε του τσάρου της παραδοσιακά λατρεμένης χριστιανικής Ρωσίας, οι Έλληνες υιοθέτησαν τη Δημοκρατία. Προτίμησαν την εθνική διάσταση της λαϊκής κυριαρχίας αντί της κυρίαρχης αρχής ενός Έλληνα. Αυτό αποτυπώνεται στα τρία Συντάγματα (Επίδαυρος, Ιανουάριος 1822 – Άστρος, Απρίλιος 1823 – Τροιζήνα, Μάιος 1827), τα οποία ψηφίστηκαν στις αντίστοιχες τρεις Εθνοσυνελεύσεις και εγκαθίδρυσαν τη λαϊκή κυριαρχία ως έδρα εξουσίας του έθνους σε νομικό και κάποιες φορές σε πρακτικό επίπεδο. Τα σπουδαία και πολύ πρωτοποριακά αυτά κείμενα της Ελληνικής Επανάστασης τα έγραψαν λόγιοι και πολιτικοί υψηλής στάθμης, συνήθως σπουδαγμένοι στη Δύση, όπως ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Αναστάσιος Πολυζωίδης και Ευρωπαίοι φιλέλληνες. Υιοθετήθηκαν, όμως από τις Εθνοσυνελεύσεις στις οποίες μετείχαν οι εκπρόσωποι όλου του έθνους, οι λεγόμενοι «παραστάτες».

   Οι παραστάτες των Εθνοσυνελεύσεων και τα μέλη του Βουλευτικού εκλέγονταν από τον ενήλικο ανδρικό πληθυσμό με εκλογές σε πλήρη έκταση ως προς το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι, χωρίς οικονομικά ή τιμοκρατικά κριτήρια (1823, 1824, 1825, 1826). Με αυτόν τον θεσμό και τη λαϊκή κυριαρχία υιοθέτησαν τη Δημοκρατία με τη διαίρεση των εξουσιών (Βουλευτικόν, Εκτελεστικόν), Δικαιοσύνη που να μη συνδέεται ούτε με το Βουλευτικόν , ούτε με το Εκτελεστικόν, ώστε να είναι ανεξάρτητη. Μια Δημοκρατία με Ισονομία, Ανεξιθρησκεία, Ελευθεροτυπία, με ελευθερία λόγου και τη δημιουργία εφημερίδων για έκφραση γνώμης. Επιπλέον, στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου αποφασίστηκε η δημιουργία υπουργείου Θρησκείας για τα θέματα του κλήρου του επαναστατημένου χώρου (Στερεά Ελλάδα, νησιά, Πελοπόννησος). Έτσι, η Εκκλησία υποτάχθηκε στο εθνικό κράτος, επειδή ο προϊστάμενος του Πατριαρχείου ήταν ο σουλτάνος και έμμεσα θα είχε λόγο στα εσωτερικά πράγματα του εθνικού κράτους των Ελλήνων. Αυτή η ανεπίσημη  αποκοπή της Εκκλησίας της Ελλάδος από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ήταν στοιχείο της Επανάστασης. Οι κινήσεις επίσημης αποκοπής θα γίνουν αργότερα από την Αντιβασιλεία του Όθωνα.

   Την οργάνωση αυτής της φιλελεύθερης και δημοκρατικής πολιτείας επιδίωξαν οι Έλληνες με την Επανάσταση του 1821. Αγωνίστηκαν για την έννοια της ελευθερίας ως κατοχύρωσης θεμελιωδών δικαιωμάτων αλλά και ενός κράτους δικαίου, μιας πολιτείας των ελεύθερων θεσμών που βασίζεται στη διάκριση των εξουσιών και τον σεβασμό του πολίτη. Για αυτό και σήμερα πρέπει να παύσει η ελευθερία να είναι αντικείμενο ρητορικής και ταυτισμένη με την ασυδοσία και την ανεξέλεγκτη οικονομική δραστηριότητα. Στην πολύπλοκη εποχή μας απαιτείται, εκτός από την ταύτιση της ελευθερίας με την εθνική ανεξαρτησία, να προστεθεί και η εσωτερική διάσταση της ελευθερίας ως ανοχής, ως σεβασμού των δικαιωμάτων και της ακεραιότητας του ατόμου , της ετερότητας και του πλουραλισμού.

Το άρθρο Πώς ο πόλεμος του 1821 έγινε Επανάσταση; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Στην πρώτη μέρα της Άνοιξης, το φως κερδίζει το σκοτάδι και η αισιοδοξία αφήνει πίσω της το πένθος. Είναι η Ημέρα Ποίησης, που καθιερώθηκε στην Ελλάδα το 1998 και παγκοσμίως από την UNESCO την επόμενη χρονιά, αλλά και η μέρα κατά την οποία ξεκίνησε ουσιαστικά η Ελληνική Επανάσταση του 1821 στην Πελοπόννησο με την πολιορκία των Καλαβρύτων. Με αυτή τη σκέψη μπορούμε να δώσουμε μια βιωματική διάσταση στην εξιστόρηση της πολιορκίας με δημοτική ποίηση.

   Η πρώτη και οργανωμένη πολεμική επιχείρηση της Ελληνικής Επανάστασης έγινε στα Καλάβρυτα στις 21 Μαρτίου 1821. Ήταν η σπίθα που άναψε τη φωτιά και τα Καλάβρυτα έγιναν η πρώτη πόλη της επαναστατημένης Ελλάδας που απελευθερώθηκε. Το βράδυ της 20^ης Μαρτίου πρόκριτοι και οπλαρχηγοί της περιοχής μαζί με 600 περίπου αγωνιστές από τα Καλάβρυτα και τα γύρω χωριά συγκεντρώθηκαν στο ιστορικό μοναστήρι της Αγίας Λαύρας, που βρίσκεται σε υψόμετρο 950 μ. περίπου και χρησιμοποιούνταν συχνά ως τόπος συγκέντρωσης προεστών και άλλων παραγόντων της Επανάστασης το προηγούμενο διάστημα.  

   Το πρωινό της 21^ης Μαρτίου, μετά από κατανυκτική δέηση στην Αγία Λαύρα και ορκωμοσία, οι 600 αγωνιστές, έχοντας μαζί τους ένα κανόνι του μοναστηριού και χρησιμοποιώντας για σημαία το χρυσοκέντητο με την Κοίμηση της Θεοτόκου παραπέτασμα της Ωραίας Πύλης του ναού (το γνωστό λάβαρο), που κρατούσε ο διάκονος της μονής Γρηγόριος Ντόκος, συγκεντρώθηκαν στα Καλάβρυτα.  Οι ένοπλοι αγωνιστές με αρχηγούς τους προκρίτους των Καλαβρύτων Σωτήρη Χαραλάμπη και Ασημάκη Φωτήλα και τους οπλαρχηγούς Νικόλαο Σολιώτη , Βασίλη και Νικόλαο Πετιμεζά πολιόρκησαν το φρούριο της πόλης. Οι Τούρκοι υπό τη διοίκηση του Ιμπραήμ πασά Αρναούτογλου οχυρώθηκαν σε τρεις πύργους με όλες τις τουρκικές οικογένειες της πόλης και περίμεναν στρατιωτική βοήθεια από την Τριπολιτσά. Και, ενώ διεξάγονταν η μάχη και η πολιορκία των πύργων για λίγες μέρες, ο Αρναούτογλου χωρίς εφόδια αναγκάστηκε στις 25 Μαρτίου να παραδοθεί με όλους τους μαχητές. Ο απολογισμός για τους Έλληνες ήταν 2 νεκροί και 3 τραυματίες και τα λάφυρα ήταν 100 όπλα, με τα οποία εξοπλίστηκαν και άλλοι αγωνιστές. Ο Ιμπραήμ Αρναούτογλου κρατήθηκε αιχμάλωτος και ανταλλάχθηκε αργότερα με Έλληνες αιχμαλώτους. Η είδηση για την επίθεση στην πόλη των Καλαβρύτων λειτούργησε καταλυτικά και ακολούθησε διαδοχικά η κατάληψη και άλλων πόλεων και περιοχών της Πελοποννήσου. Ο αγώνας για τη λευτεριά είχε ήδη αρχίσει δυναμικά και οργανωμένα.

Τα Καλάβρυτα με τους πύργους

   Το παρακάτω ιστορικό δημοτικό τραγούδι «Κρυφά το λένε τα πουλιά» δείχνει τον παλμό εκείνης της περιόδου.  

Κρυφά το λένε τα πουλιά, κρυφά τα χελιδόνια,

Κρυφά το λέγει ο γούμενος από την Άγια Λαύρα:

-Παιδιά, για μεταλάβετε, για ξεμολογηθείτε

Δεν ειν΄ ο περσινός καιρός, ο φετινός χειμώνας.

Μας ήρθε η γι-άνοιξη πικρή, το καλοκαίρι μαύρο,

γιατί σηκώθη πόλεμος και πολεμάν τους Τούρκους.

Να διώξουμ΄ όλη την Τουρκιά ή να χαθούμε ούλοι».

   Ας είναι ο στίχος-προτροπή του Κωστή Παλαμά: «Μεθύστε με τ΄ αθάνατο κρασί του Εικοσιένα» ενεργός στις καρδιές όλων μας ως σάλπισμα ευθύνης για το παρόν και το μέλλον.  

20 –  3 – 2026

Το άρθρο 21 Μαρτίου, δόξα στα Καλάβρυτα και τιμή στην Ποίηση εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Εκείνο το πρωινό, ο διευθυντής της εφημερίδας «Χουριέτ», κάλεσε εσπευσμένα στο γραφείο του τον τούρκο δημοσιογράφο και του ανέθεσε να επιβιβαστεί σε ελικόπτερο με προορισμό τα Ίμια με σκοπό να υψώσει την τουρκική σημαία.

Αυτή η δημοσιογραφική “αποστολή”, έμελλε να αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Χρόνια αργότερα και έχοντας εγκαταλείψει πλέον τη δημοσιογραφία, θα δηλώσει «μετανιωμένος» και θα χαρακτηρίσει «αστεία» την ενέργειά του.

Κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες, ο πιλότος κατάφερε να προσγειώσει το ελικόπτερο στη βραχονησίδα των Ιμίων και ενώ ο έλικας του ελικοπτέρου γύριζε, ο δημοσιογράφος μαζί με τον εικονολήπτη κινήθηκε προς τον ιστό της σημαίας.

Κατέβασε την ελληνική και ανέβασε στη συνέχεια την τουρκική, πυροδοτώντας την κρίση ανάμεσα στην Ελλάδα και την Τουρκία.

30 χρόνια από την κρίση των Ιμίων – Όλο το χρονικό

Όλα ξεκίνησαν στις 25 Δεκεμβρίου του 1995, όταν το τουρκικό εμπορικό πλοίο με το όνομα «Φιγκέτ Ατάτ» βγαίνει στα αβαθή πολύ κοντά στην ανατολική νησίδα των Ιμίων και από εκεί εκπέμπει σήμα κινδύνου ζητώντας όμως να διασωθεί από το τουρκικό λιμενικό, καθώς ο καπετάνιος του ισχυριζόταν πως είναι σε τουρκικά χωρικά ύδατα.

Μία μέρα μετά στις 26 Δεκεμβρίου 1995 οι λιμενικές Αρχές της Καλύμνου ειδοποιούν το ΥΠΕΞ πως κάτι πρέπει να γίνει, διαφορετικά το πλοίο θα βυθιστεί.

Το υπουργείο Εξωτερικών με τη σειρά του γνωστοποιεί το γεγονός στο τουρκικό ΥΠΕΞ επισημαίνοντας ότι χωρίς ρυμουλκό, το τουρκικό πλοίο θα κινδυνεύσει. Τελικά, το πλοίο αποκολλήθηκε στις 28 Δεκέμβρη 1995 από ελληνικά ρυμουλκά.

Την ίδια μέρα όμως η ένταση θα ανέβει. Ένα τουρκικό μαχητικό αεροσκάφος συντρίβεται στα ελληνικά χωρικά ύδατα, στην περιοχή της Λέσβου, ύστερα από εμπλοκή με ελληνικά μαχητικά. Με ελληνική βοήθεια, ο τούρκος πιλότος διασώζεται.

Το γεγονός θα αποτελέσει βούτυρο στο ψωμί της Άγκυρας που την επόμενη ημέρα στις 29 Δεκεμβρίου το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επιδίδει ρηματική διακοίνωση στο αντίστοιχο ελληνικό, στην οποία αναφέρεται ότι οι βραχονησίδες Ίμια είναι καταχωρισμένες στο κτηματολόγιο Μουγκλά του νομού Μπουντρούμ (Αλικαρνασσού) και ως εκ τούτου ανήκουν στην Τουρκία.

Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απαντά με καθυστέρηση 11 ημερών, στις 9 Ιανουαρίου 1996, απορρίπτοντας την τουρκική θέση.

Στις 15 Ιανουαρίου, ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου που νοσηλεύεται στο «Ωνάσειο», παραιτείται λόγω ασθένειας. Η κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ εκλέγει τον Κώστα Σημίτη, πρωθυπουργό της Ελλάδας, στις 19 Ιανουαρίου 1996.

Εν τω μεταξύ, το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, έχει αντιληφθεί τα «παιχνίδια» της Τουρκίας, και ζητά, στις 16 Ιανουαρίου, αυξημένα μέτρα επαγρύπνησης στην περιοχή των Ιμίων από το υπουργείο Εθνικής Άμυνας.

Στις 26 Ιανουαρίου 1996, ο τότε δήμαρχος Καλύμνου, Δημήτρης Διακομιχάλης, θορυβημένος από το γεγονός της αμφισβήτησης της ελληνικότητας των Ιμίων, υψώνει την ελληνική σημαία σε ένα από τα δύο νησιά, συνοδευόμενος από τον αστυνομικό διευθυντή Καλύμνου, τον ιερέα και δύο κατοίκους του νησιού.

Μία μέρα μετά, στις 27 Ιανουαρίου 1996, δύο δημοσιογράφοι της εφημερίδας «Χουριέτ» στη Σμύρνη μεταβαίνουν με ελικόπτερο στη Μεγάλη Ίμια. Υποστέλλουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική.

Η όλη επιχείρηση βιντεοσκοπείται και προβάλλεται από το τηλεοπτικό κανάλι της «Χουριέτ».

Στις 28 Ιανουαρίου το περιπολικό του ελληνικού στόλου «Αντωνίου» κατεβάζει την τουρκική και υψώνει την ελληνική ενώ το ίδιο βράδυ στελέχη των ΟΥΚ θα ανέβουν, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί, στην Μεγάλη Ίμια με την εντολή να αποφύγουν κάθε πρόκληση που θα κλιμακώσει περαιτέρω την ένταση.

Ένα 24ωρο αργότερα ο Κώστας Σημίτης θα στείλει μήνυμα στην Άγκυρα. Στις προγραμματικές του δηλώσεις στη Βουλή, στέλνει μήνυμα προς την Τουρκία, ότι σε οποιαδήποτε πρόκληση η Ελλάδα θα αντιδράσει άμεσα και δυναμικά.

Η πρωθυπουργός της Τουρκίας, Τανσού Τσιλέρ, την Τρίτη στις 30 Ιανουαρίου, δηλώνει κατηγορηματικά μέσα στο τουρκικό κοινοβούλιο ότι την επόμενη μέρα η ελληνική σημαία και ο ελληνικός στρατός θα απομακρυνθούν από τα Ίμια.

Στις 30 Ιανουαρίου, ο Σημίτης θα μιλήσει στο τηλέφωνο με τον Μπιλ Κλίντον, τότε πρόεδρο των ΗΠΑ. Του εκφράζει την ελληνική θέση ότι η χώρα μας δεν επιθυμεί την ένταση, αλλά εφόσον προκληθεί θα αντιδράσει δυναμικά.

Η κυβέρνηση δηλώνει έτοιμη να αποσύρει τους ΟΥΚάδες, όχι όμως και την ελληνική σημαία. Στα Ίμια σπεύδουν τα πολεμικά πλοία «Ναυαρίνο» και «Θεμιστοκλής».

Η Τουρκία θέτει θέμα «γκρίζων ζωνών» και λέει όχι στην ελληνική πρόταση. Ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών δηλώνει ότι υπάρχουν και άλλα νησιά του Αιγαίου με ασαφές νομικό καθεστώς και δεν αποδέχεται την ελληνική πρόταση, για αποχώρηση του αγήματος αλλά όχι της ελληνικής σημαίας.

Τρεις Έλληνες πιλότοι νεκροί

Τα μεσάνυχτα τις 31ης Ιανουαρίου συγκαλείται σύσκεψη στο γραφείο του Σημίτη, προκειμένου να έχουν οι πολιτικοί καλύτερη ενημέρωση. Είκοσι λεπτά πριν τις 2 τα ξημερώματα στο «Πεντάγωνο» φτάνουν πληροφορίες πως η Τουρκία αποβιβάζει βατραχανθρώπους στην μικρή Ίμια.

Περίπου δυο ώρες αργότερα, η Αθήνα θα στείλει ελικόπτερο για να τσεκάρει την πληροφορία. Στις 04:50 το πλήρωμα του ελικοπτέρου αναφέρει ότι εντόπισε περίπου 10 Τούρκους κομάντο. Δίνεται εντολή να επιστρέψει στη βάση του κι ενώ πετά αναφέρει βλάβη και χάνεται από τα ραντάρ.

Λίγο πιο έξω από την Καλόλιμνο θα συντριβεί. Ανασύρονται νεκρά και τα τρία μέλη του πληρώματος, ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός.

Η ένταση θα κορυφωθεί και τότε θα παρέμβουν οι ΗΠΑ με τον υφυπουργό Εξωτερικών Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ να θέτει την πρόταση σε Αθήνα και Άγκυρα: «Όχι πλοία, όχι στρατιώτες, όχι σημαίες».

Μέχρι το μεσημέρι της 31ης Ιανουαρίου 1996 τα πλοία, οι στρατιώτες και οι σημαίες είχαν αποσυρθεί από τα Ίμια…

Ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Ναύαρχος Λυμπέρης είχε αποκαλύψει ότι όταν ρώτησε τον ΥΠΕΞ Θεόδωρο Πάγκαλο τι θα πουν στον ελληνικό λαό σχετικά με την απομάκρυνση της σημαίας από τα ελληνικά Ίμια, ο Πάγκαλος απάντησε: «Θα πείτε ότι τη σημαία την πήρε ο αέρας», κάτι που διέψευσε ο Πάγκαλος. 

Τη δική του εκδοχή για τα όσα δραματικά συνέβησαν τη νύχτα της 31ης Ιανουαρίου 1996 είχε δώσει ο Θεόδωρος Πάγκαλος μέσα από το βιβλίο «Ίμια / S 300 / Οτσαλάν: Παλεύοντας για την ειρήνη». 

Για το πώς πάρθηκε η απόφαση να απομακρυνθούν οι σημαίες Ελλάδας και Τουρκίας από την επίμαχη περιοχή, ο ίδιος είχε αναφέρει: «Είναι αλήθεια ότι εγώ συνηγόρησα υπέρ της αφαίρεσης της σημαίας και είπα ότι σημαία-σύμβολο δεν είναι οποιοδήποτε πανί με τα εθνικά χρώματα βάζει ο καθένας κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες όπου και όποτε του καπνίσει. Σημαία-σύμβολο, και μάλιστα κάτω από τέτοιες περιστάσεις, είναι σημαία επίσημη, με σταθερή βάση, γερά προσδεμένη, φρουρούμενη και επιτηρούμενη».

Στις 31 Ιανουαρίου 1996, λίγες ώρες μετά την κρίση στα Ίμια, το θέμα φτάνει στη Βουλή. Ο πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης λέει μια φράση που πλέον έχει μείνει στην ιστορία: «Η βραχονησίδα Ίμια είναι και θα παραμείνει ελληνική. Θέλω να ευχαριστήσω τις Ένοπλες Δυνάμεις… Θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των ΗΠΑ για την πρωτοβουλία και τη βοήθειά τους». Η φράση αυτή ξεσήκωσε θύελλα στη Βουλή. 

Δείτε όλες τις τελευταίες ειδήσεις στο tirnavospress.gr, ακολουθήστε μας στο Facebook, Instagram, Google News, YouTube και Twitter.  

πηγή

Το άρθρο Ίμια: 30 χρόνια από τη μέρα που Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν μια ανάσα από τον πόλεμο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Διοικητικά, το Ομόλιο αποτελεί αυτοτελή Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ευρυμενών στον Δήμο Αγιάς και απέχει περίπου 34 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τη Λάρισα. Ο πληθυσμός του, σήμερα γύρω στους 480 κατοίκους, έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με τα μέσα του 20ού αιώνα, όταν ξεπερνούσε τους χίλιους. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία του στον χώρο παραμένει ισχυρή όχι αριθμητικά, αλλά ιστορικά και γεωγραφικά.

Για αιώνες το χωριό ήταν γνωστό ως Λασποχώρι, όνομα που κουβαλούσε τη σχέση του με το ποτάμι και τις προσχώσεις του. Με αυτό το όνομα προσαρτήθηκε το 1883 στον τότε Δήμο Αμπελακίων. Το 1915, όμως, η μνήμη επανήλθε στην επιφάνεια και ο τόπος πήρε επίσημα το αρχαίο του όνομα Ομόλιον. Δεν ήταν απλή μετονομασία, αλλά αποκατάσταση μιας βαθύτερης ταυτότητας.

Το αρχαίο Ομόλιον ή Ομόλη υπήρξε η βορειότερη πόλη προπύργιο της αρχαίας Μαγνησίας και σύνορο με τον μακεδονικό κόσμο. Άκμασε κυρίως τον 4ο αιώνα π.Χ. και συμμετείχε στην Αμφικτυονία των Δελφών, γεγονός που μαρτυρά τη σημασία της. Η θέση της δεν ήταν τυχαία έλεγχε τη δίοδο από τη Θεσσαλία προς το Αιγαίο, το ίδιο πέρασμα που ελέγχει και σήμερα ο τόπος.

Η περιοχή αναφέρεται ήδη στα Αργοναυτικά του Ορφέα, όπου οι Αργοναύτες, φεύγοντας από την Ιωλκό, συναντούν το Ομόλιον με τα πολλά του σπήλαια. Αιώνες αργότερα, ο Στράβων στα Γεωγραφικά καταγράφει το ναυάγιο του περσικού στόλου στην ακτογραμμή από το Ομόλιο έως την ανατολική Μαγνησία. Η ιστορία εδώ δεν είναι θρύλος είναι καταγεγραμμένη εμπειρία χώρου.

Τα ίχνη της αρχαίας πόλης είναι ακόμη παρόντα. Το Ομόλιο κτίστηκε ανάμεσα σε δύο ρέματα του Κούτρα (ή Κουλιαλή) στα ανατολικά και της Αγίας Παρασκευής στα δυτικά που συγκλίνουν σε ένα φυσικά οχυρό ύψωμα. Εκεί, στη θέση του σημερινού εξωκλησιού του Προφήτη Ηλία, βρισκόταν η ακρόπολη της αρχαίας πόλης. Τείχη σε απότομες πλαγιές, τάφροι ύψους έως και δεκαπέντε μέτρων, οχυρωμένες ζώνες και ξηρολιθιές πάχους δύο μέτρων μαρτυρούν έναν τόπο που χτίστηκε για να αντέχει. Οι περιοχές Προφήτης Ηλίας και Προχώματα έχουν κηρυχθεί επίσημα αρχαιολογικός χώρος.

Κατά καιρούς, η γη έχει αποδώσει πολύτιμα ευρήματα χρυσά στεφάνια, νομίσματα, δαχτυλίδια, όπλα. Κάποια από αυτά φιλοξενούνται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου, αποσπασμένα από το χώμα που τα φύλαξε αιώνες.

Το φυσικό περιβάλλον του Ομολίου συμπληρώνει τη βαριά ιστορική του ταυτότητα. Σπήλαια, ποτάμι, εύφορες εκτάσεις και η κοντινή θάλασσα συνθέτουν ένα τοπίο πλούσιο και ποικιλόμορφο. Ο τόπος προσφέρεται για πεζοπορία, φυσιολατρικές διαδρομές και αρχαιολογική περιήγηση έναν ήπιο, ουσιαστικό τουρισμό, χωρίς φωνές.

Στο Ομόλιο αναπαύεται και ο Μαρίνος Αντύπας, πρωτοπόρος του αγροτικού κινήματος στη Θεσσαλία. Η παρουσία του δεν είναι απλώς ιστορική λεπτομέρεια αλλά συνδέει τον τόπο με την κοινωνική διεκδίκηση, τη γη και τους ανθρώπους της.

Το Ομόλιο είναι ένας τόπος με δύο βαθιές στρώσεις την αρχαία, οχυρωμένη, συνοριακή πόλη και τη νεότερη, αγροτική κοινότητα που έμαθε να ζει στη σκιά του ποταμού και της ιστορίας. Παρά τη δημογραφική του συρρίκνωση, παραμένει πύλη της Θεσσαλίας προς τον Θερμαϊκό, ένας τόπος μετάβασης από το βουνό στη θάλασσα, από τον μύθο στην πραγματικότητα, από το πέρασμα στη μνήμη.

fb – Σκιές και Ψίθυροι 

Το άρθρο Ομόλιο: Φρουρός των Τεμπών στο πέρασμα από τον Πηνειό στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Γράφει ο Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

  Η αναζήτηση της αξιόλογης και πλούσιας βιβλιοθήκης του Τυρναβίτη λόγιου και ιερομόναχου Διονυσίου Πάμπους με έκανε να ανακαλύψω έναν άνθρωπο που ξεκίνησε στα τέλη του 17ου αιώνα  από τον Τύρναβο για μια πορεία εσωτερικών αναζητήσεων , πνευματικής ανύψωσηςς και προσωπικής καταξίωσης περνώντας από τα Ιωάννινα, το Άγιον Όρος, την Κέρκυρα, για να εγκατασταθεί οριστικά στη Βενετία.

Σε μια εποχή που η Ευρώπη είναι έτοιμη να δεχθεί το ιδεολογικό κίνημα του Διαφωτισμού (1688 – 1789), στον ελληνικό  χώρο αρχίζει να διαφαίνεται μια πνευματική κίνηση με την ίδρυση σχολείων και σχολών από τα μέσα του 17ου αι. με αφορμή τη διάνοιξη εμπορικών δρόμων προς τις ευρωπαϊκές χώρες.

  Οι βιοτεχνικές και εμπορικές δραστηριότητες των Τυρναβιτών τεχνιτών και εμπόρων (σχετιζόμενοι ακόμα και με τη Βενετία, στην οποία εξήγαγαν κόκκιναβαμβακερά νήματα από τα λιμάνια της Ηπείρου) κατά τον 17ο και 18ο αιώνα οδήγησαν σε μια πρώιμη οικονομική ευρωστία τον Τύρναβο, μια πόλη με 16 εκκλησίες και 2 μοναστήρια. Αυτά έπαιξαν ρόλο στη δημιουργία σχολείων των «κοινών γραμμάτων» για στοιχειώδεις γνώσεις και μια μορφή σχολής (που αργότερα θα γίνει η περίφημη Σχολή Τυρνάβου) στον αύλειο χώρο του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στα 1655 με πρώτο δάσκαλο τον Αναστάσιο Παντοδύναμο. Στην ίδια συνοικία του Τυρνάβου διέμενε και ο Διονύσιος Πάμπους με τους γονείς του και τις δύο αδελφές του, γεννημένος γύρω στα 1660.

  Ο οθωμανός περιηγητής Ε. Celebi, που επισκέφθηκε τον Τύρναβο το 1668, περιγράφει μια πόλη με 3500 (είναι μάλλον υπερβολικός ο αριθμός) σπίτια «απίστων Ρωμιών», με 11 μικρά και μεγάλα πανδοχεία και 1060 μαγαζιά. Για την οικονομική ευρωστία του Τυρνάβου γράφει: «Μαζεύονται μεγάλα ποσά από τον κεφαλικό φόρο. Διότι οι άπιστοι της πόλης είναι – όλοι τους – ανυφαντάδες και υφαίνουν πανέμορφα υφάσματα. Πλούσιοι πραματευτάδες έρχονται από όλες τις χώρες των απίστων και από την Ευρώπη, παίρνουν υφάσματα και φέρνουν χρυσάφι και γρόσια. Για αυτό οι άπιστοι τούτης της πόλης είναι πάμπλουτοι».

Για τις αποστάσεις, ας σημειωθεί ότι ένα ζώο στην ημιονική οδό διανύει σε μία ώρα έξι χιλιόμετρα, ενώ μια άμαξα χρειάζεται περισσότερη ώρα ανάλογα με τη χάραξη του δρόμου (π.χ. 7 ώρες για Τύρναβος – Ελασσόνα και 33 ώρες για Λάρισα – Θεσσαλονίκη). Και παρακάτω, ο Celebiσημειώνει με αγανάκτηση ότι η πόλη το 1668 έχει 16 εκκλησίες και περίπου 2000 διάφορους κληρικούς, όπως επίσκοποι, αρχιμανδρίτες, παπάδες, καλόγεροι, ασκητές.

  Μετά τις σπουδές του στον Τύρναβο, συνέχισε στον πνευματικό κύκλο των Ιωαννίνων και συγκεκριμένα στην ξακουστή Σχολή του Γκιόνμα κοντά στον επιφανή γιαννιώτη δάσκαλο και ιερέα – γνωστού για τις νεωτεριστικές του μεθόδους διδασκαλίας και της ανανεωτικής προσπάθειάς του για αποδέσμευση της παιδείας από την παραδοσιακή διδασκαλία – Γεώργιο Σουγδουρή, ο οποίος πρόσφατα είχε επιστρέψει από τα διδακτικά καθήκοντά του στη Βενετία.

Έτσι ο Διονύσιος ήρθε σε επαφή με τις νεωτερικές ιδέες του 17ου αιώνα. Στην ίδια σχολή σπούδασε πολύ αργότερα και ο Ιωάννης Πέζαρος.

  Η απόκτηση μόρφωσής του συνεχίζεται στις βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους. Εκάρη μονάχος και στη συνέχεια χειροτονήθηκε ιερέας στη μονή Μεγίστης Λαύρας, αποκτώντας έτσι ισχυρούς δεσμούς με την μοναστική πολιτεία. Τη σύντομη παραμονή του στην Κέρκυρα διαδέχτηκε η μόνιμη εγκατάστασή του, το 1709, στη Βενετία, στο χώρο της ελληνικής κοινότητας της πόλης, στο Campo dei Greci, που βρίσκεται πίσω από το παλάτι των Δόγηδων και είχε σημείο αναφοράς τον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων (San Gorgio dei Greci). Εκεί θα μείνει σε ενοικιαζόμενο μεγάλο δωμάτιο μέχρι την αποβίωσή του, το 1730, σε ηλικία 70 ετών.

  Σε αυτό το δωμάτιο δημιούργησε μια αξιόλογη μεγάλη βιβλιοθήκη, καθώς και η Βενετία και η ελληνική παροικία με τα τυπογραφεία τους και τις βιβλιοθήκες τους παρουσίαζαν ένα ιδιαίτερα υψηλό πνευματικό επίπεδο.
Ο Διονύσιος Πάμπους, σύμφωνα με τα στοιχεία της διαθήκης του, ήταν ένας πολύ μορφωμένος λόγιος ιερομόναχος που ασκούσε πιθανότατα το εκπαιδευτικό λειτούργημα και είχε οικονομική ευμάρεια. Με τη διαθήκη του, διαμοίρασε λεπτομερώς 1700 χρυσά βενετικά δουκάτα και δώρισε τα μεν πολύτιμα αντικείμενα του σε συγκεκριμένα πρόσωπα, τη δε βιβλιοθήκη του στους Τυρναβίτες συμπατριώτες του.

  Η βιβλιοθήκη του λόγιου ιερομόναχου Διονυσίου, που με συγκεκριμένες ενέργειες έπρεπε να σταλεί στον Τύρναβο, αποτελούνταν από 220 τόμους βιβλίων, 92 χάρτες και έναν παγκόσμιο άτλαντα. Συγκεκριμένα, υπήρχαν βιβλία ιστορικά, φιλοσοφικά, κλασικής φιλολογίας, νομικά, λεξικά, γεωγραφικά, γραμματικές, μαθηματικά, επιγράμματα, αστρονομικά, γεωπονικά, ρητορικά, και ένα ιατρικό, ενώ από τα θρησκευτικά βιβλία υπήρχαν έργα των εκκλησιαστικών συγγραφέων και θεολόγων, λειτουργικά, τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας, κείμενα της Αγίας Γραφής και οι ερμηνείες τους και κείμενα Συνοδικά.

  Ο Διονύσιος ήθελε, έτσι, να μεταλαμπαδεύσει την ευρύτερη παιδεία του στον Τύρναβο, για να δημιουργηθεί, σύμφωνα με τη διαθήκη του, μια βιβλιοθήκη αφιερωμένη σε όλους τους χριστιανούς, λαϊκούς και κληρικούς, χωρίς να γίνεται διάκριση στην οικονομική τους κατάσταση ή την κοινωνική τους θέση, δείχνοντας έτσι την πίστη του στα ιδεώδη του Διαφωτισμού.

Την ευθύνη της φύλαξης και της λειτουργίας της βιβλιοθήκης της πόλης όρισε να επιφορτιστούν οι δημογέροντες και όχι εκκλησιαστικοί κύκλοι, με τη βοήθεια ενός βιβλιοφύλακα, στα πρότυπα μεγάλων βιβλιοθηκών των Ιωαννίνων και της Βενετίας.

  Η δωρεά αυτής της πλούσιας και αξιόλογης βιβλιοθήκης στον Τύρναβο των αρχών του 18ου αιώνα φανερώνει τον ενστερνισμό των ανανεωτικών και διαφωτιστικών ιδεών που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη την περίοδο αυτή και τη συνειδητοποίηση του ρόλου του ως λογίου.

Δυστυχώς, αυτά τα βιβλία και οι χάρτες ακόμα αναζητούνται και από εμένα και από τους ερευνητές του ΕΙΕ χωρίς αποτέλεσμα μέχρι τώρα. Ελπίζουμε, βέβαια, και στην ενεργοποίηση προς αυτήν την κατεύθυνση της δημοτικής αρχής, την οποία έχω ενημερώσει σχετικά. Εκτός και αν, η βιβλιοθήκη του Διονυσίου Πάμπους δεν έφτασε ποτέ εδώ!

Το άρθρο Πού βρίσκεται η δωρισμένη στον Τύρναβο βιβλιοθήκη του Διονυσίου Πάμπους; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η ελληνική κοινότητα της Πόλης, που αριθμούσε τότε περίπου 100.000 μέλη και διατηρούσε έντονη παρουσία και ισχύ, άρχισε από εκείνη τη στιγμή να συρρικνώνεται ραγδαία, ώσπου έφτασε στις μέρες μας να μην ξεπερνά τα 2.000 άτομα.

Από την ευημερία στην τραγωδία

Τρεις δεκαετίες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, οι Ρωμιοί της Κωνσταντινούπολης συνέχιζαν να αποτελούν μια ζωντανή και ευκατάστατη κοινότητα. Το βράδυ της 6ης Σεπτεμβρίου, η διάδοση μιας ψευδούς είδησης στάθηκε αρκετή για να πυροδοτήσει τη βία: η τουρκική εφημερίδα «Istanbul Ekspres» δημοσίευσε φωτογραφία του σπιτιού του Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ στη Θεσσαλονίκη, ισχυριζόμενη ότι Έλληνες είχαν τοποθετήσει βόμβα που προκάλεσε καταστροφές.

Λίγες ώρες αργότερα, περίπου 100.000 Τούρκοι ξεχύθηκαν στους δρόμους. Εκκλησίες, μοναστήρια, κοιμητήρια και σπίτια λεηλατήθηκαν και καταστράφηκαν, ενώ δεκάδες άνθρωποι υπέστησαν ξυλοδαρμούς, βασανιστήρια και βιασμούς. Η βία δεν περιορίστηκε μόνο σε Έλληνες, καθώς θύματα υπήρξαν και Αρμένιοι και Εβραίοι κάτοικοι της πόλης.

Ο ρόλος της προπαγάνδας

Η επίσημη τουρκική κυβέρνηση προσπάθησε να παρουσιάσει τα γεγονότα ως «αυθόρμητη πατριωτική αντίδραση» στην υποτιθέμενη επίθεση εναντίον του σπιτιού του Ατατούρκ. Στην πραγματικότητα, όμως, η τουρκική κοινωνία είχε ήδη εμποτιστεί με ανθελληνική ρητορική από εφημερίδες και κυβερνητικούς κύκλους, ιδιαίτερα μετά την ανάδειξη του Κυπριακού ζητήματος.

Η εφημερίδα «Χουριέτ», με έντονη εθνικιστική γραμμή, πρωταγωνίστησε στην καλλιέργεια μίσους, ενώ η οργάνωση «Η Κύπρος είναι Τουρκική» κινητοποίησε διαδηλώσεις και όξυνε το κλίμα. Παράλληλα, η τουρκική κυβέρνηση χρησιμοποίησε την ανθελληνική έξαρση για να αποπροσανατολίσει την κοινωνία από τα σοβαρά οικονομικά προβλήματα, όπως ο υψηλός πληθωρισμός και η επιβράδυνση της ανάπτυξης.

Οργανωμένος σχεδιασμός

Σύμφωνα με ξένους διπλωμάτες, τα γεγονότα δεν ήταν αυθόρμητα αλλά προμελετημένα. Λεωφορεία και πλοιάρια μετέφεραν διαδηλωτές από άλλες περιοχές στην Κωνσταντινούπολη, ενώ σε διάφορα σημεία είχαν προετοιμαστεί εργαλεία καταστροφής. Τα σπίτια και τα καταστήματα των Ελλήνων είχαν ήδη σημαδευτεί με τα αρχικά G.M.R. («μη μουσουλμάνος Ρωμιός»), διευκολύνοντας την επίθεση.

Βία και θηριωδίες

Η αγριότητα του πογκρόμ καταγράφηκε από διεθνείς ανταποκριτές. Ιερείς ξυλοκοπήθηκαν, βασανίστηκαν ή θανατώθηκαν με φρικτό τρόπο, ενώ εκκλησίες παραδόθηκαν στις φλόγες. Αναφορές κάνουν λόγο για δεκάδες βιασμούς, που όμως σπάνια καταγράφονταν επισήμως για να προστατευθεί η τιμή των οικογενειών.

 Η αρχή του τέλους για τον ελληνισμό της Πόλης

Τα Σεπτεμβριανά σήμαναν το τέλος μιας μακραίωνης ελληνικής παρουσίας άνω των 2.000 ετών στην Κωνσταντινούπολη. Παρά τις προσπάθειες ανοικοδόμησης, οι διωγμοί που ακολούθησαν τη δεκαετία του ’60 δεν άφησαν περιθώρια επιβίωσης για την κοινότητα. Ο ελληνισμός της Πόλης υπέστη ένα ανεπανόρθωτο σοκ, που άλλαξε οριστικά τη δημογραφική και πολιτισμική φυσιογνωμία της περιοχής.

πηγή

Το άρθρο 70 χρόνια από τα Σεπτεμβριανά: Το πογκρόμ που ξερίζωσε τον Ελληνισμό της Κωνσταντινούπολης εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η απελευθέρωση δεν ήταν μόνο μια πολιτική πράξη, αλλά και το εφαλτήριο για μια ριζική οικονομική, κοινωνική και πολιτιστική μεταμόρφωση.
Η Λάρισα λόγω της θέσης και της μορφολογίας της περιοχής της ήταν διοικητικό, οικονομικό και στρατιωτικό κέντρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Να μην ξεχνάμε ότι από εδώ ξεκίνησαν προς την Πελοπόννησο οι στρατιές του Δράμαλη και του Ομέρ Βρυώνη.
Η Λάρισα θεωρούταν τουρκόπολη, τόσο μάλιστα ώστε η Μητρόπολη Λαρίσης (τότε είχε σημασία ο διαχωρισμός ανάμεσα σε Μητροπόλεις και Επισκοπές) για περίπου τρεις αιώνες είχε προσωρινή έδρα στα Τρίκαλα.
Χρειάστηκε η μετακίνηση Ελλήνων επιστημόνων, γιατρών, δικηγόρων, δημοσίων λειτουργών κλπ, ώστε να μπορέσει να λειτουργήσει το ελληνικό κράτος στην περιοχή.
Εξ αυτού του λόγου η πόλη μας δεν είχε αναπτύξει αστική τάξη πριν την απελευθέρωσή της.
Αυτό όμως ήταν και η ευλογία της, διότι η πόλη που δημιουργήθηκε ήταν απολύτως ανοιχτή σε πληθυσμούς, επιχειρήσεις και ρεύματα. Η Λάρισα ήταν μια τελείως ανοιχτή κοινωνία, λάμδα που τη βοήθησε στην ανάπτυξή της.
Οικονομικά, από μια αγροτική πόλη, εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό, βιομηχανικό και υπηρεσιακό κέντρο. Η γεωγραφική της θέση την κατέστησε κόμβο μεταφορών και logistics. Η άλλοτε λασπούπολη μετατράπηκε σε μια δυναμική οικονομία και κοινωνία. Οι χωματόδρομοι αντικαταστάθηκαν από μια σύγχρονη αγορά, το Αρχαίο Θέατρο και καλλιτεχνική δημιουργία.
Η πορεία της, από την απελευθέρωση έως σήμερα, είναι μια ιστορία επιτυχίας και συνεχούς εξέλιξης.
Τα τελευταία χρόνια όμως η Λάρισα κάνει βήματα προς τα πίσω. Χάνει μεγάλες ευκαιρίες και, ενώ άντεξε στα δύσκολα χρόνια των Μνημονίων, πλέον δεν έχει πανεπιστημιακό ίδρυμα μετά την εν τοις πράγμασι κατάργηση του ΤΕΙ Λάρισας, δεν έχει αεροδρόμιο, δεν αναπτύσσεται σε ακαδημαϊκό επίπεδο και οσονούπω θα χάσει και πολλή από τη στρατιωτική δύναμη της περιοχής, με την κατάργηση της 1ης Στρατιάς.
Αυτό οφείλεται, δυστυχώς, στην αβελτηρία του πολιτικού προσωπικού της, το μεγαλύτερο μέρος του οποίου λειτουργεί, ανεξαρτήτως κομματικής ή άλλης προέλευσης, ως κάστα η οποία είχε ως μόνο σκοπό την επανεκλογή της χωρίς να ασκεί πραγματική πολιτική. Είναι ανάγκη να συνεχιστεί η αλλαγή του πολιτικού της προσωπικού που ξεκίνησε κατά ένα μέρος στις τελευταίες αυτοδιοικητικές εκλογές. Γιατί για να αλλάξουν τα πράγματα και οι λογικές, πρέπει να αλλάξουν τα πρόσωπα!

Χρόνια πολλά στην πόλη μας! Όλοι να συμμετάσχουμε στην προσπάθεια για τη νέα πορεία της!

Το άρθρο Η απελευθέρωση της Λάρισας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Μια συναρπαστική μέθοδος ήταν η χρήση διαβαθμισμένων κεριών με μικρά μεταλλικά καρφιά ή χοντρές καρφίτσες.

Δείτε πώς λειτουργούσε…. κάθε κερί καιγόταν με σταθερό ρυθμό — για παράδειγμα, 1 εκατοστό κάθε 30 λεπτά. Οι άνθρωποι έβαζαν τα καρφιά σε συγκεκριμένα σημεία με βάση το πότε ήθελαν να ξυπνήσουν. Καθώς το κερί έλιωνε, η ζέστη θα προκαλούσε το καρφί να πέσει σε μια μεταλλική πλάκα, δημιουργώντας έναν ήχο αρκετά δυνατό για να ξυπνήσει τον κοιμώμενο.

Αυτή η έξυπνη τεχνική χρησιμοποιήθηκε συνήθως σε όλη την Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Δεν ήταν απλά ένα οικιακό κόλπο – οι μοναχοί το χρησιμοποιούσαν για να παρακολουθούν τις ώρες προσευχής και ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι παρόμοιες μέθοδοι υπήρχαν στην αρχαία Κίνα ήδη από τον 6ο αιώνα.

Σύμφωνα με την Ομάδα Μουσείου Επιστημών (Ηνωμένο Βασίλειο), αυτά τα ρολόγια κεριών ήταν μέρος της μακράς ιστορίας της τήρησης του χρόνου πριν γίνει προσβάσιμη η μηχανική καινοτομία.

Είναι εκπληκτικό το πώς η ανθρώπινη δημιουργικότητα βρίσκει λύσεις – ακόμα και στο σκοτάδι!

Πηγή fb

Το άρθρο «Τα ξυπνητήρια του Μεσαίωνα: Πώς τα κεριά με καρφιά ξυπνούσαν τους ανθρώπους» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι Τούρκοι αποκαλούν την εισβολή «Ειρηνευτική Κίνηση Κύπρου» (Kıbrıs Barış Harekâtı‎). Η ουσία είναι ότι πρόκειται για μία διπλή επιχείρηση (μαζί με τον «Αττίλα 2» λίγες ημέρες αργότερα), μέσω της οποίας το τουρκικό κράτος, εκεταλλευόμενο γεωπολιτικές καταστάσεις ευνοϊκές προς αυτό, προετοιμασία μηνών για μία τέτοια κίνηση και την κατάσταση που επικρατούσε στην Ελλάδα (χούντα Παπαδόπουλου και στη συνέχεια Ιωαννίδη), εισέβαλε και κατέλαβε το ένα τρίτο της Κύπρου.

Κύπρος: Το ευρύτερο κλίμα

Εξ αρχής το τουρκικό κράτος έψαχνε τρόπο να εκμεταλλευτεί τη δράση της ΕΟΚΑ. Με ανακοινώσεις τους και δηλώσεις διπλωματών τους, πολύ πριν από εκείνο το διάστημα οι Τούρκοι αποσιωπούσαν τεχνηέντως τη δράση της ΕΟΚΑ ως απελευθερωτικής οργάνωσης και τον αγώνα της για την αυτοδιάθεση της Κύπρου από τους Άγγλους και επικεντρώνονταν μόνο στα περιστατικά βίας μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, και συγκεκριμένα στις διακοινωτικές ταραχές του 1963, χτίζοντας ένα αφήγημα περί προσπάθειας εξόντωσης της Τουρκοκυπριακής κοινότητας από τους Ελληνοκύπριους, η οποία μάλιστα, κατά το αφήγημα θα ολοκληρωνόταν με την «Ένωση» της Ελλάδας με την Κύπρο.

Σε αυτό το αφήγημα συνέβαλε και η επίθεση του αρχηγού της ΕΟΚΑ (και ιδρυτή της διαβόητης οργάνωσης «Χ»), Γεωργίου Γρίβα, το 1967 κατά του χωριού Κοφίνου, στη Λάρνακα, ένα περιστατικό γνωστό ως φιάσκο της Κοφίνου, όπου σκοτώθηκαν 24 Τουρκοκύπριοι, το οποίο προκάλεσε διεθνείς πιέσεις και εν τέλει απόσυρση της ΕΟΚΑ από την περιοχή. Η υπερβολική χρήση βίας μετέστρεψε την παγκόσμια κοινή γνώμη εναντίον των ελληνοκυπριακών θέσεων, ενώ οδήγησε την ελληνική μεραρχία, η οποία βρισκόταν ανεπίσημα στην Κύπρο, να αποχωρήσει από το νησί.

Κύπρος: Οι απόπειρες κατά του Μακαρίου και το πραξικόπημα του Σαμψών

Η χούντα των Αθηνών, υπό τον Γεώργιο Παπαδόπουλο ήταν σε συνομιλίες με τον Γρίβα και έλεγε ότι επιθυμούσε την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Γι’ αυτό και είχε ξεκινήσει μια εκστρατεία υπονόμευσης του Μακαρίου.

Μετά από απόπειρες δολοφονίας του και ένα «εκκλησιαστικό πραξικόπημα», στις 2 Ιουλίου του 1974 ο Μακάριος ζήτησε την απόσυρση των Ελλήνων αξιωματικών της Εθνικής Φρουράς, καθώς, σύμφωνα με πληροφορίες που είχε, θεωρούνταν πιθανή η διενέργεια πραξικοπήματος εναντίον του από στελέχη που ελέγχονταν από τη Χούντα των Αθηνών. Η Χούντα των Αθηνών, υπό τον ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη, πίστευε πως ο Μακάριος δεν επεδίωκε πλέον την πολιτική της Ένωσης, και ετοίμαζε σχέδια να τον ανατρέψει. Τον Μάρτιο του 1974, η Κυπριακή Υπηρεσία Πληροφοριών ανακάλυψε έγγραφα της ΕΟΚΑ Β΄τα οποία κατέγραφαν σχέδια διενέργειας πραξικοπήματος υποβοηθούμενου από τη Χούντα των Αθηνών.

Ο Ιωαννίδης διέταξε να γίνει το πραξικόπημα. Στις 15 Ιουλίου, ώρα 8:15, το προεδρικό μέγαρο της Κύπρου βοβαρδίζεται από ομάδες της Εθνικής Φρουράς. Το ίδιο απόγευμα φαινόταν ότι το πραξικόπημα είχε τελικά επικρατήσει, με απολογισμό 91 νεκρούς και 250 τραυματίες. Οι πραξικοπηματίες βομβάρδισαν το προεδρικό μέγαρο για να δολοφονήσουν τον Μακάριο που διέφυγε τελευταία στιγμή. Επικεφαλής της κυβέρνησης που έστησε η χούντα με τους πραξικοπηματίες τοποθετήθηκε ο Νίκος Σαμψών. Από τα Μέσα Ενημέρωσης οι πραξικοπηματίες διέδιδαν ότι ο Μακάριος είναι νεκρός.

Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος διέφυγε προς την Πάφο και, στις 19 Ιουλίου, έλαβε μέρος στη σύσκεψη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, όπου κατήγγειλε τη Χούντα των Αθηνών για εισβολή. Χαρακτήρισε το πραξικόπημα εισβολή της Χούντας, το οποίο παραβίαζε τη συνθήκη Ζυρίχης-Λονδίνου, κάτι που αφορά και τους Τουρκοκύπριους. Επιπλέον, κατηγόρησε τη Χούντα για διπροσωπία και υπονόμευση του ΟΗΕ.

Οι «φόβοι» των Τούρκων και οι προσπάθειες για αποτροπή του πολέμου

Με έναν άρτια προετοιμασμένο μηχανισμό, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης αρχίζουν από την επόμενη κιόλας ημέρα από το πραξικόπημα(16 Ιουλίου) να μεταδίδουν φόβους του ηγέτη των Τουρκοκυπρίων Ραούφ Ντεγκτάς και του πρωθυπουργού της Τουρκίας, Μπουλέντ Ετζεβίτ (αναπληρωτής πρωθυπουργός ήταν ο φανατικά ισλαμιστής και μέντορας του Ερντογάν, Νετζμετίν Ερμπακάν) για εκκαθάριση. Ήδη υπήρχαν αναφορές για συγκέντρωση δυνάμεων στα παράλια της Μερσίνας και ασκήσεις από πλευράς τουρκικών στρατωτικών δυνάμεων.

Σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη, διεθνείς παράγοντες, διπλωμάτες και πολιτικοί συνομιλούσαν με τον Μακάριο, τον Ετζεβίτ και τη χούντα των Αθηνών σε μία προσπάθεια να αποτραπεί ένας πόλεμος.

Κύπρος: Η πρώτη εισβολή των Τούρκων

Η ρήση του Μακαρίου περί εισβολής της χούντας των Αθηνών στην Κύπρο, χρησιμοποιήθηκε νωρίτερα και από τον Μπουλέντ Ετζεβίτ σε συνομιλία που είχε με τον Βρετανό πρωθυπουργό Γουΐλσον, λίγο μετά από τη συνάντηση του δεύτερου με τον αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Ο Ετζεβίτ υποστήριξε πως το πραξικόπημα είχε χαρακτηριστικά εισβολής.

Στις 17 Ιουλίου, ο Μακάριος αναχωρεί από το Λονδίνο για τις ΗΠΑ για να μιλήσει στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ που είχε συγκληθεί. Την επομένη ο Αμερικανός υφυπουργός Εξωτερικών Τζόζεφ Σίσκο με τον υφυπουργό Αμύνης Έλσγουορθ επιστρέφουν στην Αθήνα από την Άγκυρα, όπου μεταφέρουν ενθαρρυντικά μηνύματα και μεταδίδουν ένα κλίμα που αποτύπωνε την εντύπωση ότι πιθανώς θα αποτρεπόταν ο πόλεμος.

Όμως το ίδιο βράδυ, στις 19 Ιουλίου, ώρα 20:00 η τουρκική αρμάδα, προλαβαίνοντας οποιαδήποτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αποπλέει από τη Μερσίνα. Τα ραντάρ πιάνουν τους στόχους. Οι χουντικοί στην Αθήνα κοιμούνται, κυριολεκτικά.

Ξημερώματα, γύρω στις 5:00 της 20ης Ιουλίου η Κύπρος ξυπνά με έναν ήχο που δεν θέλει ποτέ κανείς να ακούσει. Έναν ήχο που έσπειρε τρόμο, πανικο. Έναν ήχο που κανείς ποτέ στο νησί δεν θα ξεχάσει. Οι πολεμικές σειρήνες άρχισαν να ουρλιάζουν μανιασμένα, καθώς η τουρκική αποβατική αρμάδα πατούσε το πόδι της στην Κύπρο και συγκεκριμένα στην παραλία Πεντεμίλι, η οποία βρίσκεται στη βόρεια ακτογραμμή της Κύπρου, περίπου 8 χιλιόμετρα δυτικά της Κερύνιας. Είχαν ξεκινήσει από το λιμάνι της Μερσίνας της Τουρκίας, και η αρχική πρόθεσή τους ήταν να αποβιβαστούν στην παραλία της Γλυκιώτισσας, η οποία όμως κρίθηκε ακατάλληλη. Πριν την αποβίβαση, Τούρκοι βατραχάνθρωποι έψαξαν για νάρκες. Η τουρκική δύναμη αποτελείτο από 3.000 στρατιώτες, 12 άρματα μάχης M47 και 20 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού M113, και 12 ολμοβόλα.

Κύπρος: Το ψήφισμα του ΟΗΕ και η αντίδραση της Χούντας

Οι χουντικοί είχαν παγώσει. Επί ώρες δεν υπήρξε καμία αντίδραση. Οι Αμερικανοί ταυτόχρονα πίεζαν σε μη εμπλοκή της Ελλάδας με δύο απειλές-προειδοποιήσεις:

Η Ελλάδα θα ηττηθεί και θα χάσει εδάφη

Οι ΗΠΑ θα εγκαταλείψουν την Ελλάδα αν δεν συμβιβαστεί με τις πολιτικές τους
Η χούντα επιχείρησε γενική επιστράτευση στην Ελλάδα, η οποία όμως γρήγορα αποδείχθηκε επιπόλαια και ασυντόνιστη ενέργεια και, σε δεύτερο χρόνο, ανακλήθηκε.

Στις 20 Ιουλίου το βράδυ, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εκδίδει ψήφισμα με το οποίο καλεί τις πλευρές να προχωρήσουν σε συνομιλίες για επίτευξη εκεχειρίας. Ο Ετζεβίτ απαιτεί να μην υπάρξει ενίσχυση στην Κύπρο από ελληνικής πλευράς στην Κύπρο.

Το πρωί της 21ης Ιουλίου, στη σύσκεψη της στρατιωτικής ηγεσίας, αποφασίστηκε πως σε περίπτωση που δεν σταματήσουν οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί, η ελληνική κυβέρνηση θα αποχωρούσε από το ΝΑΤΟ και θα ανακοίνωνε έναρξη πολέμου με Τουρκία. Ο Αμερικάνος πρέσβης, Τάσκα, όταν του ανακοινώθηκε η απόφαση, επικοινώνησε με τον πρόεδρο Γκιζίκη και τον ενημέρωσε για τους κινδύνους.

Τελικά ο Ιωαννίδης αποφάσισε στις 21 Ιουλίου να κηρύξει πόλεμο. Ο Ιωαννίδης κάλεσε τον πρόεδρο Γκιζίκη, τον αρχηγό των Ενόπλων Δυνάμεων Γρηγόριο Μπονάνο, τον πρωθυπουργό Ανδρουτσόπουλο και τον υπουργό Άμυνας Λατσούδη και τους ενημέρωσε για την απόφαση του. Ο Μπονάνος την αποδέχτηκε με τον όρο να δεχτούν οι αρχηγοί των τριών κλάδων. Αμέσως μετά, κάλεσε τους αρχηγούς και υπαρχηγούς της Αεροπορίας και του Ναυτικού. Όλοι οι στρατηγοί εξέφρασαν επιφυλάξεις για το αν η Ελλάδα μπορεί να αντέξει ένα πόλεμο με την Τουρκία, (η οποία είχε συγκεντρωμένο στρατό στη Σμύρνη) ενώ φοβούνταν και επίθεση από τον Βορρά (Βουλγαρία). Έτσι αρνήθηκαν να κηρύξουν πόλεμο. Τελικά αποφασίστηκε να σταλούν μυστικά ενισχύσεις στους Ελληνοκύπριους, με τη μορφή μίας μεραρχίας πεζικού, ενός τάγματος καταδρομών και ενός τάγματος μέσων αρμάτων μάχης.

Το ίδιο απόγευμα, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία προέβη σε απόπειρα μυστικής μεταφοράς ενισχύσεων, γνωστή ως Επιχείρηση «Νίκη», με τη χρήση 15 αεροσκαφών τύπου Nord Noratlas (354 Μοίρα «Πήγασος») από τη Σούδα της Κρήτης στην Κύπρο. Ωστόσο, η αποστολή δέχθηκε φίλια πυρά από τα αντιαεροπορικά πολυβόλα της ελληνοκυπριακής 195 ΜΕΑ/ΑΠ επειδή τα πέρασε για τουρκικά, με αποτέλεσμα το 3ο Noratlas (ΝΙΚΗ-4) να καταστραφεί.

Κύπρος: Η εκεχειρία και η κατάληψη Κερύνειας και Αμμοχώστου

Τα μεσάνυχτα της 21ης προς την 22α Ιουλίου, ο εκπρόσωπος του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Χένρυ Κίσινγκερ μεσολάβησε για τη σύναψη ανακωχής μεταξύ των δυο εμπολέμων μερών, η οποία επιτεύχθηκε νωρίς το απόγευμα (4:00 μ.μ.) της 22 Ιουλίου. Μετά την αποδυνάμωση του Ιωαννίδη, ο Μπονάνος ανέλαβε την ευθύνη για τη μη εμπλοκή σε ελληνοτουρκικό πόλεμο.

Στις 22 Ιουλίου, ολοκληρώθηκε η μεταφορά τουρκικού εφοδιασμού από τη Μερσίνα. Με την ενίσχυση σε βαρύ οπλισμό, ξεκίνησε η επίθεση στην Κερύνεια, η οποία ήταν σχεδόν άδεια αφού οι κάτοικοι είχαν μετακινηθεί στον Άγιο Ιλαρίωνα για ασφάλεια. Με τη βοήθεια του πυροβολικού, ολοκληρώθηκε η επίθεση κατά των θυλάκων των Τουρκοκυπρίων στη Σακκάρια, στην Καραόλου και στην παλιά πόλη της Αμμοχώστου.

Την 24η Ιουλίου, ορκίστηκε στην Αθήνα κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Παράλληλα στην Κύπρο, τα γεγονότα υποχρέωσαν τον Σαμψών να παραιτηθεί. Πρόεδρος ανάλαβε ο Γλαύκος Κληρίδης.

Κύπρος: Οι συνομιλίες στη Γενεύη και το ψήφισμα που δικαίωσε την Τουρκία

Στις 25 Ιουλίου, με πρωτοβουλία της Αγγλίας, άρχισαν στη Γενεύη της Ελβετίας ειρηνευτικές συνομιλίες με τη συμμετοχή των υπουργών Εξωτερικών των τριών εγγυητριών χωρών (Μαύρος, Γκιουνές, Κάλαχαν). Οι συνομιλίες διήρκεσαν 5 ημέρες. Στις 30 Ιουλίου υπογράφηκε διακήρυξη με την οποία καλούνταν «οι αντίπαλες δυνάμεις στην Κύπρο να σταματήσουν κάθε επιθετική ή εχθρική δραστηριότητα».

Στις 29 Ιουλίου το Συμβούλιο της Ευρώπης πέρασε το Ψήφισμα 573 στο οποίο καταδίκαζε το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου στην Κύπρο και αναγνώριζε το δικαίωμα της Τουρκίας να επέμβει για να αποκαταστήσει το προ-πραξικοπηματικό καθεστώς, σύμφωνα με το άρθρο 4 της Συνθήκης Εγγυήσεων του 1960.

Η δεύτερη εισβολή των Τούρκων στην Κύπρο

Στις 8 Αυγούστου επαναλήφθηκαν στη Γενεύη οι συνομιλίες, με τη συμμετοχή αυτή τη φορά και των εκπροσώπων της ελληνοκυπριακής κοινότητας (Γλαύκου Κληρίδη) και της τουρκοκυπριακής κοινότητας (Ραούφ Ντενκτάς). Ο Τούρκος υπ. Εξωτερικών, Τουράν Γκιουνές, ζήτησε να αποδεχτεί η ελληνική πλευρά ομοσπονδοποίηση και διαχωρισμό πληθυσμού με το 34% του εδάφους να ελέγχεται από τους Τουρκοκύπριους. Ο Γλαύκος Κληρίδης ζήτησε επίμονα αναβολή των συνομιλιών, ώστε να του παρασχεθεί χρόνος (36 έως 48 ώρες) να διαβουλευθεί με την ελληνική και κυπριακή πολιτική ηγεσία. Αργά το βράδυ της 13ης Αυγούστου ο Γκιουνές, ισχυρίστηκε πως οι Ελληνοκύπριοι παίζουν παιχνίδια με τον χρόνο και πως ο Κληρίδης έπρεπε να απαντήσει αμέσως αλλιώς ναυαγούν οι συνομιλίες.

Στις 14 Αυγούστου ξεκίνησε η δεύτερη επιχείρηση των Τούρκων (Αττίλας II), η οποία κράτησε άλλες τρεις ημέρες, ενώ μέλη της ΕΟΚΑ Β΄ προέβησαν σε σφαγές αμάχων και γυναικόπαιδων στα χωριά Μαράθα, Σανταλάρη και Αλόα, τις οποίες τα Ηνωμένα Έθνη τις περιέγραψαν ως έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Οι Τούρκοι θα κατακτούσαν περισσότερο από ό,τι ζητούσαν στη Γενεύη πριν λίγες ώρες.

Σε σύσκεψη που συγκάλεσε ο Κληρίδης, στις 14 Αυγούστου, για να τους θέσει τις τουρκικές απαιτήσεις για ομοσπονδία, στην οποία συμμετείχαν οι πολιτικοί και θρησκευτικοί αρχηγοί και ο Νίκος Σαμψών, ο Κληρίδης τους περιέγραψε την κατάσταση και τους ενημέρωσε πως οι Τούρκοι μπορούν να καταλάβουν όλη την Κύπρο.

Στις 25 Αυγούστου, με πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Κουρτ Βαλντχάιμ, ξανάρχισαν οι συνομιλίες για λύση του Κυπριακού. Η τουρκοκυπριακή πλευρά ήθελε ομοσπονδιοποίηση με ανταλλαγή πληθυσμών, ενώ ο Γλαύκος Κληρίδης ήταν έτοιμος να αποδεχτεί την ομοσπονδία αλλά χωρίς ανταλλαγή πληθυσμών. Τελικά τον Αύγουστο του 1975, επήλθε συμφωνία η οποία είναι γνωστή με το όνομα Συμφωνία της Γ΄ Βιέννης. Η τουρκοκυπριακή ερμηνεία διατηρεί την άποψη ότι πρόκειται για συμφωνία ανταλλαγής πληθυσμών ενώ η ελληνοκυπριακή ότι επρόκειτο για προσωρινό ανθρωπιστικό μέτρο.

πηγή

Το άρθρο “Μαύρη” επέτειος: 50 χρόνια από την εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Πρόκειται για έναν τεράστιο «λάκκο», με διάμετρο περίπου 30 μέτρων και βάθος ενός έως ενάμιση, που περιέχει ένα «χαλί» ευρημάτων, αποτελούμενο από όστρακα τουλάχιστον 130.000 οστρακοειδών, κόκκαλα από περισσότερα από 600 ζώα, εργαλεία προετοιμασίας τροφής (μυλόπετρες και πήλινα φουρνάκια), σκεύη σερβιρίσματος περίτεχνα διακοσμημένα με ανθρωπόμορφες και ζωόμορφες φιγούρες, αλλά και προσωπικά αντικείμενα και κοσμήματα, κατασκευασμένα από συγκεκριμένο είδος κοχυλιού («γαϊδουροπόδαρο»), πολύτιμο για τα δεδομένα της εποχής, αφού οι κάτοικοι του Μακρυγιάλου το αντάλλασσαν με άλλες κοινότητες της Ευρώπης.

Ο ιδιαίτερος αυτός λάκκος χρονολογείται μεταξύ 5450 και 5250 π.Χ και η χρήση του παραμένει μυστήριο, αν και θα μπορούσαμε να φανταστούμε ένα μεγάλο τσιμπούσι, με δεκάδες ή και εκατοντάδες συμμετέχοντες να λαμβάνει χώρα και τα υπολείμματά του να καταλήγουν σε αυτόν, όπως λέει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η δρ Ρένα Βεροπουλίδου, αρχαιολόγος-αρχαιοζωολόγος στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης, η οποία πρόσφατα παρουσίασε σε εκδήλωση του Φεστιβάλ Ολύμπου εργασία της ίδιας και των Νάνσυ Κραχτοπούλου (δρος αρχαιολόγου-γεωαρχαιολόγου της Εφορείας Αρχαιοτήτων Καρδίτσας) και Αλεξάνδρας Λιβάρδα (δρος αρχαιολόγου- αρχαιοβοτανολόγου στο Καταλανικό Ινστιτούτο για την Κλασική Αρχαιολογία στην Ισπανία), με θέμα «Τι έτρωγαν στην αρχαία Πιερία; Μακροχρόνιες παραδόσεις και νεωτερισμοί».

Διαδοχικές ανασκαφές στον «λάκκο», στον οποίο εντοπίστηκε πρωτοφανής -για τ’ αρχαιολογικά δεδομένα της νεολιθικής Ελλάδας- αριθμός ευρημάτων που σχετίζονται με την κατανάλωση του φαγητού, έκαναν οι αρχαιολόγοι Μάνθος Μπέσιος και Μαρία Παππά. Πώς και γιατί κατέληξαν εκεί όλα αυτά τα αντικείμενα; Μήπως ο λάκκος ήταν μια χωματερή της νεώτερης νεολιθικής εποχής; ρωτήσαμε την δρα Βεροπουλίδου. «Ο νεολιθικός οικισμός του Μακρυγιάλου περιβάλλεται από δύο πολύ μεγάλες τάφρους, με μήκος εκατοντάδων μέτρων και βάθος δύο έως τεσσάρων, οι οποίες χρησιμοποιούνταν πράγματι ως χωματερές. Παρότι θα μπορούσαμε να εικάσουμε ότι ο λάκκος αυτός ήταν επίσης χωματερή, υπάρχουν στοιχεία που πιθανώς τον διαφοροποιούν.

Για παράδειγμα, ανάμεσα στα ευρήματα, που αποτέθηκαν εκεί μάλλον σε διάστημα λίγων μηνών, υπάρχει ελάχιστο χώμα, σε αντίθεση με ό,τι συνήθως συμβαίνει σε μια χωματερή. Επιπλέον, τα όστρακα, τα οστά των ζώων, ήταν σαν να πετάχτηκαν χθες, με τις αρθρώσεις στα κόκκαλα ανέπαφες σε πολλές περιπτώσεις. Δεν έμοιαζαν με τα κλασικά σκουπίδια, που πετάς σε μια χωματερή και φθείρονται εκτεθειμένα στις καιρικές συνθήκες» λέει.

Τι μπορεί να συνέβη λοιπόν;

«Μπορούμε να φανταστούμε μια μάζωξη δεκάδων ή και εκατοντάδων ανθρώπων, που μαγείρεψαν, έφαγαν, πιθανώς ήπιαν και στη συνέχεια ό,τι περίσσεψε το μάζεψαν και το πέταξαν εκεί. Μπορούμε να φανταστούμε ένα μεγάλο τσιμπούσι, πιθανώς μια γιορτή για μια πολύ καλή σοδειά ή έναν γάμο, άλλωστε τα σκεύη σερβιρίσματος δεν ήταν μόνο τα “καθημερινά”, αλλά πολλά ήταν περίτεχνα διακοσμημένα» συμπληρώνει η αρχαιολόγος-αρχαιοζωολόγος και προσθέτει ότι στη Βόρεια Αμερική υπάρχουν αντίστοιχα ευρήματα, που σχετίζονται με «πρόσληψη» εργατών για κάποιο μεγάλο έργο από έναν αρχηγό ή μια οικογένεια, που παραθέτει γεύματα στους εργαζόμενους. Ως προς τη ρίψη στον λάκκο των κοσμημάτων που ήταν φτιαγμένα από τα «πολύτιμα» κοχύλια και άλλων προσωπικών αντικειμένων, αυτή δεν αποκλείεται να είχε χαρακτήρα τελετουργικό -οπότε το όλο θέμα της χρήσης του παραμένει ένα δυσεπίλυτο μυστήριο.

Η μεγάλη σημασία της φθαρτής τροφής και η πρωτοπορία της Πιερίας

Αν ο λάκκος αυτός αποτελεί μυστήριο, πολλές πτυχές της διατροφής στην αρχαία Πιερία, από το 6.500 πΧ περίπου έως και το 354 πΧ, παραμένουν επίσης άγνωστες. Παραμένουν άγνωστες, διότι η τροφή είναι φθαρτή. «Αντίθετα με τα τυπικά αρχαιολογικά ευρήματα, όπως τα πήλινα σκεύη ή τα πέτρινα εργαλεία, οι τροφές δεν διατηρούνται μέσα στο χώμα, παρά μόνο σε ειδικές συνθήκες. Τροφές που δεν αφήνουν σκουπίδια, όπως χόρτα, λαχανικά, ρίζες ή βολβοί, δεν διατηρούνται, εκτός από σπάνιες περιπτώσεις σε υδρόβια ή πολύ ξηρά περιβάλλοντα. Τις περισσότερες φορές αυτό που σώζεται είναι ό,τι δεν τρώμε, όπως τα κόκκαλα ζώων και ψαριών και τα κελύφη των οστρακοειδών. Μαγειρικά ατυχήματα και πυρκαγιές που έκαψαν αποθήκες με την σοδειά αφήνουν πίσω τους καμένα φυτικά κατάλοιπα, όπως σπόρους δημητριακών και οσπρίων ή κουκούτσια καρπών, που διατηρούνται ακριβώς επειδή έχουν καεί», εξηγεί η δρ Βεροπουλίδου.

Προσθέτει ότι ακριβώς επειδή η διαδικασία για να εντοπιστούν τυχόν μικρότερα υπολείμματα τροφών (πχ, καμένοι σπόροι ή κόκκαλα ψαριών) απαιτεί μεγάλη εξειδίκευση, πολύ χρόνο και μεγαλύτερο κόστος, δεν πραγματοποιείται συστηματικά στις ανασκαφές, με αποτέλεσμα να χάνεται «τρομερά μεγάλος και σημαντικός όγκος πληροφοριών για το παρελθόν. Γιατί ένα άγαλμα δίνει πληροφορία για την τέχνη της εποχής, ενώ η τροφή για τους ίδιους τους ανθρώπους. Στην Πιερία ωστόσο, η Εφορεία Αρχαιοτήτων έδωσε από νωρίς έμφαση στη μελέτη όλων των όψεων της ζωής των ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων και των διατροφικών πρακτικών. Η συλλογή όλων των ευρημάτων που σχετίζονται με τη διατροφή ήταν πάντα οργανωμένη. Ήδη από τη δεκαετία του 1990, η Πιερία πρωτοπόρησε διαμορφώνοντας ένα μεγάλο δίκτυο συνεργασιών μεταξύ των αρχαιολόγων της Εφορείας, ελληνικών και ξένων πανεπιστημίων και ερευνητικών κέντρων, που έδωσε και συνεχίζει να δίνει πληθώρα στοιχείων για τη διατροφή κατά την αρχαιότητα».

Τι έτρωγαν λοιπόν οι Πιέριοι στη νεολιθική εποχή;

Ήδη από τo 6.500 π.Χ., επισημαίνει η δρ Βεροπουλίδου, τα στοιχεία δείχνουν ότι η καλλιεργήσιμη γη και τα βοσκοτόπια χρησιμοποιούνται σε μικρή κλίμακα και εντατικά. Οι κάτοικοι εκμεταλλεύονται κυρίως το μονόκοκκο σιτάρι, το γυμνό και ντυμένο κριθάρι και το δίκοκκο σιτάρι, όπως έχουν δείξει οι μελέτες της καθηγήτριας του ΑΠΘ, Τάνιας Βαλαμώτη, της Γεωργίας Κοτζαμάνη και της Αλεξάνδρας Λιβάρδα μεταξύ άλλων. Στα Ρεβένια και τα Παλιάμπελα, που θεωρούνται από τα παλαιότερα χωριά σε όλη την Ελλάδα, οι κάτοικοι δείχνουν προτίμηση στο μονόκοκκο σιτάρι, το οποίο αν και δίνει μικρότερη σοδειά, έχει αντοχή σε ξηρά κλίματα και άγονα χώματα. Πιθανώς αυτός να ήταν ο λόγος που το προτιμούσαν. Άλλοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η προτίμηση αυτή σχετίζεται με τους τόπους καταγωγής των πρώτων γεωργών (την Ανατολία και την Εύφορη Ημισέληνο) ή ίσως ν’ αποτελεί έναν τρόπο να δηλώσουν τη διαφορετική τους ταυτότητα.

Επιπρόσθετα, υπάρχουν στοιχεία για καλλιέργεια διαφόρων οσπρίων, όπως φακές, ρόβη (πικρό βίκο) και λαθούρι, ενώ έχουν εντοπιστεί υπολείμματα από άγρια φρούτα, όπως σαμπούκο, σύκα, μήλα και αχλάδια, βατόμουρα, κράνα, αγριοφυστίκια (terebinth), σταφύλια, δαμάσκηνα, κεράσια και άλλα. Αν και η βάση της διατροφής ήταν τα φυτά, η συνεισφορά των ζώων ήταν αρκετά σημαντική, όπως έχουν δείξει μελέτες των Paul Halstead, Βαλασίας Ισαακίδου και Αναστασίας Βασιλειάδου μεταξύ άλλων.

Το βασικό «πακέτο» οικόσιτων ζώων περιλάμβανε αιγοπρόβατα, χοίρους και βοοειδή, ενώ η συμβολή του κυνηγιού στη διατροφή ήταν μηδαμινή. Συχνότερα κυνηγούσαν ζαρκάδια, πλατώνια, κόκκινα ελάφια, αλεπούδες, λαγούς, αγριογούρουνα, και άγρια βοοειδή, και σπανιότερα χελώνες, σκαντζόχοιρους, ασβούς και αρκούδες.

Οι αρχαίες μπουρλήθρες, που καταναλώνονταν μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και πιθανότατα συλλέγονταν με πρακτικές αειφορίας

Σε σχέση με τους θαλάσσιους πόρους, στα πρώιμα χρόνια της Νεολιθικής Εποχής καταγράφεται συστηματική εκμετάλλευση των παράκτιων περιοχών και των λιμνοθαλασσών για τη συλλογή οστρακοειδών. Παρότι υπήρχε μεγάλη ποικιλία θαλασσινών, οι κάτοικοι της Πιερίας προτιμούσαν, σχεδόν αποκλειστικά, ένα συγκεκριμένο είδος, που σήμερα ονομάζεται «μπουρλήθρα», το οποίο πιθανώς ήταν άφθονο στις λιμνοθάλασσες και εύκολο στη συγκομιδή. «Η βόρεια Πιερία και ο Μακρύγιαλος είναι μέχρι σήμερα περιοχές διάσημες για τα μύδια τους, αλλά στη νεολιθική εποχή οι άνθρωποι κατανάλωναν μπουρλήθρες. Μάλιστα, από 10-15 συνεντεύξεις που πήρε η Δανάη Θεοδωράκη στο πλαίσιο μεταπτυχιακού από κατοίκους της περιοχής, προέκυψε ότι οι μπουρλήθρες καταναλώνονταν μέχρι και τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο κι ότι για κάποιους ήταν πολύτιμο συμπλήρωμα διατροφής την περίοδο της Κατοχής. Οι άνθρωποι τις έβρισκαν κάποτε σε αφθονία στις εκβολές των ποταμών. Σήμερα αφενός έχουν λιγοστέψει λόγω της ρύπανσης των νερών και αφετέρου δεν προτιμώνται γιατί ανευρίσκονται σε λασπώδη νερά και για αυτό θεωρούνται “βρώμικα” θαλασσινά» σημειώνει.

Στη Μεθώνη, όπου βρέθηκε μεγάλη ποσότητα οστράκων μπουρλήθρας, «το μεγάλο κατά μέσο όρο μέγεθος των οστράκων δείχνει ότι οι άνθρωποι τα συνέλεγαν με τσουγκράνες ή με τα χέρια, με στόχο να μη διαταράξουν την ισορροπία των φυσικών πληθυσμών. Εάν σκεφτεί κάποιος ότι η συστηματική εκμετάλλευση των οστρακοειδών έχει ιστορία περίπου 5500 ετών στην περιοχή, δεν θα ήταν απίθανο οι συλλέκτες να είχαν διαμορφώσει κάποιους τρόπους “ημι-καλλιέργειας” των μπουρλήθρων, όπως για παράδειγμα την εποχιακή συλλογή οστράκων μόνο μεγάλου μεγέθους ή τη συλλογή από διαφορετικές περιοχές της ακτογραμμής κάθε φορά, ώστε να προστατευτούν οι πληθυσμοί τους» γνωστοποιεί η αρχαιολόγος-ζωοαρχαιολόγος.

Κατανάλωναν ψάρια;

«Τα στοιχεία για την κατανάλωση ψαριών αυτές τις περιόδους είναι μηδαμινά», σύμφωνα με τη Δήμητρα Μυλωνά. Στον Μακρύγιαλο ωστόσο, γνωρίζουμε πως οι κάτοικοι ψάρευαν μικρά και μεσαίου μεγέθους ψάρια από τα ρηχά, όπως μουρμούρες, σκαθάρια, μελανούρια, λιθρίνια, αλλά και μαρίδες/σαρδέλες και λαβράκια. Έχει προταθεί ότι τα σιτηρά και τα όσπρια αποτελούσαν τη βάση της διατροφής, ενώ το κρέας των -οικόσιτων κυρίως- ζώων καταναλώνονταν πιο περιστασιακά, πρόταση που επιβεβαιώνεται και από τη μελέτη και από τις αναλύσεις της χημικής σύστασης των ανθρώπινων οστών που βρέθηκαν στον Μακρύγιαλο από την καθηγήτρια του ΑΠΘ, Σέβη Τριανταφύλλου. Τα ζώα σφαγιάζονταν και έπειτα τεμαχίζονταν σε μεγάλες μερίδες για να ψηθούν σε φούρνους και λάκκους. Αυτό φαίνεται από τα ίχνη/σημάδια από τα πέτρινα εργαλεία (π.χ.μαχαίρια, πελέκεις) πάνω στα οστά των ζώων. Οι μεγάλες μερίδες κρέατος υποδηλώνουν κατανάλωση από μεγάλες ομάδες ατόμων, και όχι μόνο από ένα νοικοκυριό. Δηλαδή φαίνεται πως η κατανάλωση του κρέατος θα πρέπει να γινόταν σε ειδικές περιστάσεις, ίσως κάποιες γιορτές, όπου συγκεντρώνονταν διάφορες ομάδες μιας κοινότητας ή τα μέλη περισσότερων κοινοτήτων» λέει η δρ Βεροπουλίδου.

Βιωσιμότητα στη νεολιθική εποχή και έμπνευση για το σήμερα

Γενικά, σημειώνει η δρ Βεροπουλίδου, οι άνθρωποι της εποχής είχαν πολύ στενή σχέση με τη φύση και το περιβάλλον. Είχαν γνώση που μεταφερόταν «από πάππο προς πάππο». Φαίνεται να γνώριζαν ότι αν συλλέξουν υπερβολικές ποσότητες φρούτων ή οστρακοειδών, τον επόμενο χρόνο δεν θα μπορούσαν να πάρουν την ίδια σοδειά. Συνδύαζαν τη γεωργία με την κτηνοτροφία, μεταφέροντας την κοπριά των ζώων στα χωράφια τους για να τα λιπάνουν. Έκαναν εποχιακές καλλιέργειες και πιθανώς άφηναν εκτάσεις σε αγρανάπαυση. Ήδη από τη νεολιθική εποχή, σέβονταν τη φύση και την προσφορά της. Σε αντίθεση με τη σύγχρονη εποχή, οι άνθρωποι ακολουθούσαν βιώσιμες πρακτικές καλλιέργειας των χωραφιών, εκτροφής των ζώων και εκμετάλλευσης των θαλάσσιων πόρων, που επέτρεψαν τη συνεχόμενη κατοίκηση και ανάπτυξη της βόρειας Πιερίας για κοντά 8000 χρόνια» προσθέτει.

Πώς θα μπορούσε να αξιοποιηθεί όλη αυτή η παρακαταθήκη για τη γαστρονομική και τουριστική προβολή της Πιερίας σήμερα;

«Τα οστρακοειδή είναι κάτι που συνοδεύει την παράδοση της Πιερίας για αιώνες, η καλλιέργεια των μυδιών χαρακτηρίζει την περιοχή και σήμερα διοργανώνονται γιορτές όπως η “Μυδοχαρά”. Όσο πιο νότια κατεβαίνεις δεν βρίσκεις μύδια. Τα οστρακοειδή αποτελούν κομμάτι του προφίλ του Θερμαϊκού Κόλπου γενικά και της Πιερίας ειδικότερα κι αυτό η περιοχή θα μπορούσε να το αξιοποιήσει. Επίσης, να αξιοποιήσει τη συνέχεια που υπάρχει. Αν εξαιρέσουμε είδη όπως οι ντομάτες και οι πατάτες, που μας ήρθαν πριν από 200-300 χρόνια και τα νέα μαγειρικά σκεύη και τα μπαχαρικά, που φέρνουν νέες συνταγές, η διατροφή και η καλλιέργεια στην περιοχή ελάχιστα έχουν αλλάξει σε σχέση με 6000 χρόνια πριν» καταλήγει.

πηγή

Το άρθρο Ο Νεολιθικός Λάκκος του Μακρυγιάλου: Τι μας λέει για τις γιορτές και τη διατροφή στη Νεολιθική Πιερία εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σύμφωνα με όσα αναφέρει το αραβικό δίκτυο, τα σχέδια των Ιταλών άλλαξαν την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς πολλοί υποστήριξαν ότι οι Γερμανοί – πού ήρθαν να τους βοηθήσουν μετά το φιάσκο της απόπειρας εισβολής- θα μπορούσαν να είχαν κερδίσει τον πόλεμο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης αν δεν είχαν επιτεθεί στην Ελλάδα.

Αναλυτικά το δημοσίευμα του alarabiya.net έχει ως εξής:

Αντιμέτωπη με την γερμανική προέλαση και την απειλή να την μετατρέψει σε σωρό ερειπίων, η γαλλική κυβέρνηση αποφάσισε τον Ιούνιο του 1940 να εγκαταλείψει την πρωτεύουσα, το Παρίσι, να την ανακηρύξει ανοιχτή πόλη και να κατευθυνθεί προς το Μπορντό. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ιταλός δικτάτορας Μπενίτο Μουσολίνι πείστηκε ότι η Γαλλία ήταν κοντά στην πτώση και την παράδοση.

Ελπίζοντας να εξασφαλίσει κάποια κέρδη, ο Μουσολίνι κήρυξε τον πόλεμο τόσο στη Γαλλία όσο και στη Βρετανία στις 10 Ιουνίου 1940, ενεργοποιώντας έτσι τη συμμαχία του με τους Γερμανούς. Εν μέσω της συμμετοχής του σε αυτή την παγκόσμια σύγκρουση, ξεκίνησε μια στρατιωτική εκστρατεία ανεξάρτητη από τη Γερμανία. Μέσω αυτής της εκστρατείας, μίλησε για την προσπάθειά του να αναβιώσει τις «δόξες» της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οδηγώντας έτσι τις επεκτατικές του φιλοδοξίες προς την Ελλάδα.

Μετά από πρόσκληση του Υπουργού Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο και του αξιωματούχου του Ιταλικού Στρατού Ουμπάλντο Σόντο, ο στρατηγός Σεμπαστιάνο Βισκόντι Πράσκα διορίστηκε στις 26 Μαΐου 1940 διοικητής του Ιταλικού Στρατού στην Αλβανία, η οποία βρισκόταν υπό ιταλική κατοχή από το 1939.

Με την ανάληψη των καθηκόντων του στις 5 Ιουνίου 1940, ο Μπράσκα διοικούσε έναν ιταλικό στρατό 100.000 στρατιωτών, υποστηριζόμενο από δύο αλβανικές μεραρχίες. Μέχρι τον Ιούλιο του ίδιου έτους, ο Μουσολίνι και ο υπουργός και γαμπρός του, Τσιάνο, σχεδίαζαν να επιτεθούν σε ουδέτερες χώρες για να αντισταθμίσουν την απροθυμία του στρατάρχη Ροντόλφο Γκρατσιάνι να αντιμετωπίσει τις γερμανικές στρατιωτικές επιτυχίες στην Πολωνία και τη Γαλλία.

Με βάση αυτό, οι Ιταλοί αξιωματούχοι επέλεξαν την Ελλάδα, καθώς οι Ιταλοί στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες εκείνη την εποχή πίστευαν ότι οι στρατιωτικές δυνατότητες της χώρας ήταν αδύναμες και ότι ήταν απροετοίμαστη και απρόθυμη να εμπλακεί σε οποιονδήποτε πόλεμο. Σύμφωνα με τα σχέδια που είχαν καταρτιστεί εκείνη την εποχή, τα ιταλικά στρατεύματα επρόκειτο να επιτεθούν στις ελληνικές περιοχές της Ηπείρου και της Ανατολικής Θράκης, βασιζόμενα σε περίπου 20 ιταλικές στρατιωτικές μονάδες που στάθμευαν στην Αλβανία.

Μετά από διήμερη αναβολή, οι Ιταλοί ξεκίνησαν τη στρατιωτική τους επιχείρηση εναντίον της Ελλάδας στις 28 Οκτωβρίου 1940. Από την αρχή, προέλασαν γρήγορα μέσα από το τραχύ, ορεινό έδαφος της Ηπείρου χωρίς να συναντήσουν σημαντική αντίσταση. Ως αποτέλεσμα, ο Πράσκα έγραψε στις αρχές στη Ρώμη, αναφέροντας την ταχεία ιταλική προέλαση και την απουσία ελληνικής αντίστασης, υποστηρίζοντας ότι η Αθήνα θα έπεφτε μέσα σε λίγες μέρες.

Ωστόσο, η ιταλική προέλαση τερματίστηκε λίγες μέρες αργότερα λόγω κακοκαιρίας και της έναρξης μιας αντεπίθεσης με επικεφαλής τον Στρατηγό Αλέξανδρο Παπάγο. Στις 8 Νοεμβρίου 1940, η ιταλική προέλαση στην Ελλάδα είχε σταματήσει και οι ιταλικές δυνάμεις αναγκάστηκαν στη συνέχεια να υποχωρήσουν.

Από την άλλη πλευρά, οι Ιταλοί δεν μπόρεσαν να κρατήσουν τα εδάφη που είχαν καταλάβει τις προηγούμενες ημέρες και αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν μπροστά στα προελαύνοντα ελληνικά στρατεύματα, που με τη σειρά τους είχαν καταφέρει να εισέλθουν σε αλβανικό έδαφος, προκαλώντας οργή στη Ρώμη και σύγχυση μεταξύ των Γερμανών αξιωματούχων, οι οποίοι απογοητεύτηκαν από την κακή στρατιωτική απόδοση του Ιταλού συμμάχου τους.

Κακό σχέδιο εισβολής

Πολλοί παράγοντες συνέβαλαν στην κατάρρευση του ιταλικού στρατού κατά τη διάρκεια της εκστρατείας κατά της Ελλάδας. Εκτός από την υποτίμηση των Ελλήνων από τον Μουσολίνι, ο Πράσκα έκανε και μοιραία λάθη.

Λόγω της περιφρόνησής του για τις στρατιωτικές δυνατότητες του εχθρού, δεν αφιέρωσε χρόνο για να προετοιμάσει σωστά τις δυνάμεις του για την εισβολή. Επιπλέον, κατέστρωσε ένα κακό σχέδιο εισβολής που προσπαθούσε να προωθηθεί γρήγορα σε ελληνικό έδαφος και παραμέλησε την εφοδιαστική παράμετρο, παραμελώντας να παράσχει στις δυνάμεις του ζώα και οχήματα για τη μεταφορά στρατιωτικών εφοδίων στις πρώτες γραμμές.

Χάρη σε αυτό το σχέδιο, η εισβολή στην Ελλάδα ήταν μια καταστροφική αποτυχία και τα εδάφη της Αλβανίας, που κατέχονταν από τους Ιταλούς, εκτέθηκαν στην απειλή μιας ελληνικής εισβολής. Αυτό το περιστατικό εξόργισε τον Μουσολίνι, ο οποίος δεν δίστασε να απολύσει τον Μπράσκα από τη θέση του και να τον αντικαταστήσει με τον ομόλογό του, Ουμπάλντο Σόντο, ο οποίος αρκέστηκε στη δημιουργία αμυντικής γραμμής εντός της Αλβανίας.

Αντιμέτωποι με την απειλή μιας πιθανής στρατιωτικής ήττας και της απώλειας της Αλβανίας, οι Ιταλοί ζήτησαν βοήθεια από τους Γερμανούς, οι οποίοι συμφώνησαν να επέμβουν εναντίον της Ελλάδας. Λόγω της παρέμβασής τους για την υποστήριξη των Ιταλών στην Ελλάδα, οι Γερμανοί ανέβαλαν την εισβολή τους στη Σοβιετική Ένωση για τρεις μήνες. Η γερμανική στρατιωτική επιχείρηση στα ανατολικά είχε προγραμματιστεί να ξεκινήσει την άνοιξη για να αποφευχθεί ο σκληρός σοβιετικός χειμώνας που ακολούθησε.

Αλλαγή της πορείας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Σύμφωνα με πολλούς ειδικούς, τα σχέδια του Πράσκα άλλαξαν την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς πολλοί υποστήριξαν ότι οι Γερμανοί θα μπορούσαν να είχαν κερδίσει τον πόλεμο εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης αν δεν είχαν επιτεθεί στην Ελλάδα και αν είχαν κινηθεί εναντίον των Σοβιετικών τον Μάρτιο αντί για τον Ιούνιο του 1941.

Μετά την παράδοση της Ιταλίας στους Συμμάχους το 1943, ο Μπράσκα εντάχθηκε στην ιταλική αντίσταση και συνελήφθη από τους Γερμανούς, οι οποίοι τον μετέφεραν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στην Πολωνία. Τον Απρίλιο του 1945, απελευθερώθηκε από τους Σοβιετικούς και αργότερα έγινε μάρτυρας της εισόδου του Κόκκινου Στρατού στο Βερολίνο.

πηγή

Το άρθρο Αραβικό μέσο «σκαλίζει» το έπος του ΄40 – Πώς η Ελλάδα άλλαξε την πορεία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το άρθρο Νόμιζες πως ήσουν στο Παρίσι, αλλά ήσουν στον Τύρναβο στη Θεσσαλία. Το παλάτι που χτίστηκε σαν τις Βερσαλλίες εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το άρθρο Στον Τύρναβο μιλούσαν γερμανικά και έφτιαχναν πετσέτες με χρυσό. Ήταν η Σμύρνη της Θεσσαλίας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Επίσης, τα κουρεία και τα καφενεία του δεν ήταν να τα λιμπίζεται κανείς. Τα τουρκικά όμως, ήταν χειρότερα.

Το άρθρο Δείτε ποιοι συμμετείχαν σε χοροεσπερίδα στον Τύρναβο το 1933 εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Απελεύθεροι δραστηριοποιούνται ως έμποροι αφού γνωρίζουν τα εδάφη και τις γλώσσες  αλλά και τις συνήθειες των περιοχών από όπου προέρχονται.

Οι δούλοι αρχικά χρησιμοποιήθηκαν ως εργατική δύναμη σε αγροτικές εργασίες. Υπάρχουν διάφορες περιπτώσεις σχέσεων  δούλων – ιδιοκτητών όπως είναι τα συμβόλαια  εργασίας. Συγκεκριμένες εργασίες όπως η κατασκευή υφασμάτων συνήθως γινόταν από δούλους τεχνίτες. Η έλλειψη εργατών οδηγεί στην αύξηση του εμπορίου  δούλων και στην άνοδο των τιμών τους.

Οι Οθωμανοί δεν ευνοούν την αγροτική απασχόληση δούλων πέρα από την περίπτωση μεγάλων αγροκτημάτων και για λίγο χρόνο. Αυτό συμβαίνει κυρίως ως το 16^ο αιώνα, γιατί μετά ευνοείται η καλλιέργεια της γης από μικρούς ελεύθερους  κτηματίες που πληρώνουν φόρους. Η αγροτική δουλεία εμφανίζεται ξανά με την εισροή Κιρκασίων σκλάβων μετά το 1850. Αυτοί εκδιώχθηκαν από τη Ρωσία και οι Οθωμανοί τους παραχώρησαν γη και αποδέχθηκαν όλο το εθιμικό τους πλαίσιο.

Σκλάβοι χρησιμοποιούνται στην καλλιέργεια των τσιφλικιών. Η καλλιέργεια των εκτάσεων αυτών αποσκοπεί στην μεγάλη αγροτική παραγωγή που θα διατεθεί στις αγορές. Σε μια τέτοια μορφή γεωργίας είναι συμφέρουσα η απασχόληση δούλων και όχι μισθωτών καλλιεργητών.

Η απόκτηση σκλάβων λειτουργεί και ως επένδυση, αφού η τιμή τους είναι πάντα υψηλή και μαρτυρούνται περιπτώσεις υπενοικίασης σκλάβων με κάποιο αντίτιμο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Μαρτυρούνται επίσης περιπτώσεις αποικισμού έρημων περιοχών με σκλάβους καλλιεργητές με διαταγή του Σουλτάνου, κυρίως στα πρώτα χρόνια της αυτοκρατορίας. Όμως οι συμπαγείς πληθυσμοί σκλάβων δεν διατηρούνται μακροπρόθεσμα αφού με διάφορους τρόπους (κυρίως γάμοι με ελεύθερα άτομα) επιτυγχάνουν την αλλαγή της κοινωνικής τους θέσης.

ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΦΑΚΙΩΤΑΚΗΣ

Το άρθρο Κατηγορίες δούλων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: Αγροτικοί και βιοτεχνικοί δούλοι εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, η πολιτειακή και πολιτική ηγεσία της χώρας αποτίει φόρο τιμής στην αντίσταση και τη μνήμη.

Η χώρα την εποχή εκείνη βρισκόταν ουσιαστικά σε προεκλογική περίοδο. Οι εκλογές είχαν προκηρυχθεί για τις 28 Μαΐου και την εξουσία ασκούσε από τις 3 Απριλίου η ΕΡΕ, με πρωθυπουργό τον αρχηγό της Παναγιώτη Κανελλόπουλο, έχοντας τη συναίνεση του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Γεωργίου Παπανδρέου και του Βασιλιά Κωνσταντίνου. Γεγονός των ημερών ήταν η συναυλία των Rolling Stones στο γήπεδο του Παναθηναϊκού (17 Απριλίου), που όμως διαλύθηκε από την Αστυνομία, προς μεγάλη απογοήτευση των αθηναίων ροκάδων, που θα έβλεπαν ένα συγκρότημα – θρύλο στην ακμή της δημιουργικότητάς του.

Σύμφωνα με το sansimera.gr, διάχυτη ήταν η πεποίθηση ότι τις επερχόμενες εκλογές θα κέρδιζε η Ένωση Κέντρου και θα επανερχόταν θριαμβευτικά στην εξουσία υπό τον Γεώργιο Παπανδρέου. Πολλοί ήλπιζαν ότι θα ετίθετο ένα τέλος στη διετή πολιτική ανωμαλία, που έμεινε στην ελληνική ιστορία ως “Αποστασία” και σηματοδοτήθηκε με την παραίτηση του λαοπρόβλητου πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου (είχε λάβει το 52,2% στις εκλογές του 1964) στις 15 Ιουλίου 1965, μετά τη σύγκρουσή του με τον βασιλιά Κωνσταντίνο.

Στα δεξιότερα του πολιτικού φάσματος, ένα τμήμα της ΕΡΕ ζητούσε ένα “λοχία” για να σώσει τη χώρα από τον αναρχοκομμουνισμό. Για τη μετεμφυλιακή Δεξιά της προδικτατορικής περιόδου, κομμουνιστές ήταν εν ευρεία εννοια και οι κεντρώοι και οπωσδήποτε ο απρόβλεπτος Ανδρέας Παπανδρέου, που ήταν το ανερχόμενο αστέρι στην πολιτική σκηνή και εκινείτο αριστερότερα από το κόμμα του, την Ένωση Κέντρου.

Οι στρατηγοί, το Παλάτι, κάποιοι πολιτικοί της Δεξιάς και οι Αμερικανοί καλόβλεπαν μία μικρής διάρκειας συνταγματική εκτροπή, που θα επανέφερε την πολιτική κατάσταση στη σωστή ρότα, δηλαδή στην εναλλαγή στην εξουσία της Δεξιάς και ενός μετριοπαθούς Κέντρου. “Η Χούντα των Στρατηγών” έμεινε στα σχέδια, καθώς τους πρόλαβαν με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου οι μικροί αξιωματικοί, με πρόσχημα τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Τέτοια περίπτωση δεν διαφαινόταν στον ορίζοντα, καθώς η ΕΔΑ, που εκπροσωπούσε την κομμουνιστική Αριστερά (το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου), κινούνταν στο 11,80% των ψήφων στις εκλογές του 1964, σε σχέση με το 24,43% του 1958.

Πρέπει, όμως, να συνυπολογίσουμε ότι βρισκόμασταν 17 χρόνια από τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου και στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, όσον αφορά τον διεθνή περίγυρο. Ο στρατός ήταν πανίσχυρος, με παράδοση επεμβάσεων τον 20ο αιώνα, οι Αμερικανοί θεωρούσαν φέουδό τους την Ελλάδα, το δεξιό παρακράτος ήταν ισχυρό (Δολοφονία Λαμπράκη) και το Παλάτι ήταν ένας αυτόνομος πόλος εξουσίας, “που δεν βασίλευε, αλλά κυβερνούσε”. Οι πολιτικοί που κυβέρνησαν αυτά τα 17 χρόνια (Πλαστήρας, Παπάγος, Καραμανλής και Παπανδρέου), ασχολήθηκαν κυρίως με την ανοικοδόμηση της χώρας και την οικονομική ανάπτυξη, παρά με το “βάθεμα και το πλάτεμα” των δημοκρατικών θεσμών και την εξάλειψη των μνημών του Εμφυλίου.

Το πραξικόπημα, “Επανάσταση” για τους θιασώτες του, εκδηλώθηκε τις πρώτες πρωινές ώρες της 21ης Απριλίου. Λίγες ώρες πριν, είχε ολοκληρωθεί η συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου και τα μέλη του αποχώρησαν για τα σπίτια τους, χωρίς να έχουν ιδέα για το τι θα επακολουθούσε. Ανάμεσά τους και ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Παναγιώτης Παπαληγούρας.

Η τριάδα των Παπαδόπουλου, Παττακού και Μακαρέζου, μπορεί να ήταν άσοι στη συνωμοσία, αλλά εκμεταλλεύτηκαν τον βαθύ ύπνο των δημοκρατικών κυβερνήσεων και φρόντισαν να τοποθετήσουν στις πιο νευραλγικές θέσεις του στρατεύματος ανθρώπους μυημένους στα σχέδιά τους. Τους βοήθησε, επίσης, το γεγονός ότι μέσα στην Αθήνα υπήρχαν μεγάλες μάχιμες μονάδες, όπως το Κέντρο Εκπαιδεύσεως Τεθωρακισμένων, που βρισκόταν στη σημερινή Πολυτεχνειούπολη, με διοικητή τον ταξίαρχο Παττακό.

Τα τανκς της χούντας στους δρόμους της Αθήνας

Από εκεί βγήκαν τα πρώτα τανκς στις 2 τα ξημερώματα, για να καταλάβουν όλα τα στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας (Βουλή, Υπουργεία, ΕΙΡ, ΟΤΕ, Ανάκτορα). Την ίδια ώρα, ο συνταγματάρχης Ιωάννης Λαδάς εξαπέλυε πιστές στο κίνημα δυνάμεις για να συλλάβουν το σύνολο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Οι πραξικοπηματίες έβαλαν σε εφαρμογή το ΝΑΤΟικό σχέδιο “Προμηθεύς”, για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου, με αποτέλεσμα να κινηθούν όλες οι στρατιωτικές μονάδες της Αττικής. Μεγάλη ήταν η συμβολή του διοικητή της Σχολής Ευελπίδων, Δημήτρη Ιωαννίδη, ο οποίος κινητοποίησε το τάγμα της σχολής και τη Στρατιωτική Αστυνομία (ΕΣΑ).

Μία από τις πρώτες ενέργειες των συνωμοτών ήταν να συλλάβουν τον αρχηγό του ΓΕΣ αντιστράτηγο Σπαντιδάκη και να τον αντικαταστήσουν με τον ομοιόβαθμό του Οδυσσέα Αγγελή, που ήταν μυημένος στο κίνημα. Ο νέος αρχηγός του Στρατού έδωσε εντολή σε όλους του μεγάλους στρατιωτικούς σχηματισμούς να εφαρμόσουν το σχέδιο “Προμηθεύς” κι έτσι να εξασφαλισθεί η υπακοή του στρατεύματος σε όλη τη χώρα.

Η μοναδική ενέργεια για να αντιμετωπιστεί εγκαίρως το πραξικόπημα έγινε από την πλευρά του Υπουργού Δημόσιας Τάξης, Γεωργίου Ράλλη, ο οποίος προσπάθησε να επικοινωνήσει με τον ταξίαρχο Ορέστη Βιδάλη για να κινητοποιήσει το Γ’ Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη. Δεν πρόλαβε, αφού το σχέδιο “Προμηθεύς” είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή, με αποτέλεσμα ο ταξίαρχος Βιδάλης να μην λάβει ποτέ το σήμα του Γεωργίου Ράλλη.

Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης και στις 3:30 τα ξημερώματα της 21ης Απριλίου το στρατιωτικό κίνημα είχε επικρατήσει και μάλιστα αναίμακτα. Νωρίς το πρωί, το ραδιόφωνο ΕΙΡ έπαιζε εμβατήρια και δημοτικά άσματα και οι αγουροξυπνημένοι Έλληνες άκουγαν τα πρώτα “Αποφασίζομεν και Διατάζομεν” των δικτατόρων, που ήταν η απαγόρευση των συγκεντρώσεων άνω των τριών ατόμων. Με συντακτική πράξη κατά τη διάρκεια της ημέρας ανεστάλησαν οι διατάξεις του Συντάγματος και ματαιώθηκαν οι εκλογές της 28ης Μαΐου 1967.

Αιφνιδιασμένοι από τις εξελίξεις φαίνεται να ήταν και οι Αμερικανοί, που δεν περίμεναν την κίνηση του Παπαδόπουλου. Τον πρεσβευτή των ΗΠΑ στην Αθήνα Φίλιπ Τάλμποτ ξύπνησε ο ανιψιός του πρωθυπουργού Κανελλόπουλου, Διονύσης Λιβανός, και του ανακοίνωσε την είδηση. Όταν μετά από λίγες μέρες ο Τάλμποτ είπε στο σταθμάρχη της CIA στην Αθήνα, Τζακ Μέρι, ότι το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ήταν ο βιασμός της Ελληνικής Δημοκρατίας, αυτός του απάντησε κυνικά: “Μα, πως είναι δυνατόν να βιάσεις μία πόρνη;..”

H ορκομωσία της κυβέρνησης Κωνσταντίνου Κόλλια

Μόνο δύο πρωινές εφημερίδες πρόλαβαν να περιλάβουν στην ύλη τους την εκδήλωση του πραξικοπήματος. Η “Καθημερινή” στην πρώτη της σελίδα είχε ένα μονόστηλο με τίτλο “Την 2αν πρωινήν εξερράγη στρατιωτικόν κίνημα. Συνελήφθησαν πολιτικοί άνδρες”, ενώ η “Αυγή” πάνω από τον τίτλο της έγραφε: “Συνελήφθησαν από στρατιωτικούς οι Μ. Γλέζος, Λ. Κύρκος, Α. Παπανδρέου. Ασυνήθιστες κινήσεις στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων”.

Στις 7 το πρωί, η ηγεσία των πραξικοπηματιών επισκέφθηκε στα Ανάκτορα του Τατοΐου τον Κωνσταντίνο και του ζήτησε να ορκίσει την κυβέρνησή τους. Η περιοχή ήταν περικυκλωμένη από τανκς για να μην υπάρξει περίπτωση δυναμικής αντίδρασης από τον άνακτα. Ο βασιλιάς, παρά την προτροπή του συλληφθέντα πρωθυπουργού Παναγιώτη Κανελλόπουλου να αντισταθεί, συμβιβάστηκε μαζί τους “για να μην χυθεί αίμα ελληνικό” και αργά το απόγευμα όρκισε την κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κωνσταντίνο Κόλλια. Επρόκειτο βέβαια για πρωθυπουργό – μαριονέτα, αφού τα νήματα κινούσε ο ισχυρός άνδρας του κινήματος, συνταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος. Ο συλληφθείς και αποπεμφθείς αρχηγός του ΓΕΣ Γρηγόριος Σπαντιδάκης, άνθρωπος του βασιλιά, όπως και ο Κόλλιας, προσχώρησε στους κινηματίες και ανέλαβε Υπουργός Εθνικής Άμυνας.

Την ίδια μέρα άρχισαν και οι συλλήψεις απλών πολιτών, ενώ είχαμε και τα πρώτα θύματα. Τα όργανα της Χούντας δολοφονούν στον Ιππόδρομο, που είχε μετατραπεί σε στρατόπεδο συγκέντρωσης, το στέλεχος της ΕΔΑ Παναγιώτη Ελή, ενώ ένας στρατιώτης πυροβολεί τη νεαρή Αθηναία Μαρία Καλαυρά, γιατί δεν υπάκουσε στις διαταγές του. Δέκα ημέρες αργότερα, η Χούντα ανακοίνωσε ότι οι συλληφθέντες ανέρχονταν σε 6509 άτομα, στη συντριπτική τους πλειονότητα αριστερών πεποιθήσεων.

Η Ελλάδα από την 21η Απριλίου 1967 μπήκε στο “γύψο”, κατά την έκφραση του Παπαδόπουλου, για 7 χρόνια, 3 μήνες και 3 μέρες. Η Δικτατορία κατέρρευσε σαν χάρτινος πύργος στις 23 Ιουλίου 1974, μετά το εγκληματικό πραξικόπημα στην Κύπρο και την τουρκική εισβολή στη Μεγαλόνησο. Η κατάργηση των στοιχειωδών ελευθεριών, οι φυλακές, οι εξορίες και τα βασανιστήρια, οι δολοφονίες των αντιπάλων του καθεστώτος, ο πνευματικός και πολιτιστικός μεσαίωνας, αλλά και η Κυπριακή τραγωδία, καταγράφουν τη Χούντα των Συνταγματαρχών ως μία από τις μελανότερες στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.

Δείτε όλες τις τελευταίες ειδήσεις στο tirnavospress.gr, ακολουθήστε μας στο Facebook, Instagram, Google News, YouTube και Twitter. 

Πηγή

Το άρθρο 21 Απριλίου 1967: Η μαύρη επέτειος της Χούντας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.