Γράφει ο Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

Την επόμενη ημέρα (24 Απριλίου 1897, Μεγάλο Σάββατο) το πρωί ο Γερμανός Victor Karl Grumbkow πασάς μπήκε στον Τύρναβο με 4 ίλες ιππικού και το απόγευμα ο Τούρκος αρχιστράτηγος  Ετέμ πασάς. Μετά από 20 ημέρες έφτασε στον Τύρναβο, ερχόμενος από Ελασσόνα για συνεχίσει προς τη λεηλατημένη Λάρισα, ο Pierre Mille, ανταποκριτής της εφημερίδας Journal des Debats, και περιέγραψε την κατάσταση που βρήκε στον Τύρναβο. Η ωραία και άνετη ζωή στον Τύρναβο διακόπηκε απότομα. Τα σπίτια ήταν άδεια, λίγα κάηκαν, αλλά όλα λεηλατήθηκαν. Τα βαριά έπιπλα έμειναν στη θέση τους, όπως και πάρα πολλά μικροαντικείμενα, τα οποία οι Τούρκοι ή δεν τα πρόσεξαν ή δεν γνώριζαν τη χρήση τους. «Τη χρονιά αυτή είχαμε μια τραγική περιπέτεια με την καταστροφή όλης της κινητής περιουσίας μας», μαρτυρεί ο μεγάλος δάσκαλος του Τυρνάβου Δημοσθένης Ανδρεάδης.  Το εντυπωσιακό για τον P. Mille ήταν ότι «οι Τούρκοι, αυστηροί μουσουλμάνοι, βρίσκοντας τα κελάρια των Τυρναβιτών γεμάτα με κρασί, άδειασαν τα βαρέλια στο δρόμο κι έμεινε στο έδαφος ένα ισχυρό και στυφό άρωμα, το οποίο έβγαζε αναθυμιάσεις, ενώ τα γουρούνια, όντας αηδιαστικά ζώα, θανατώθηκαν και έμειναν ξεκοιλιασμένα μέσα στα ρυάκια». Από άλλες πηγές προκύπτει ότι το ίδιο διάστημα κάηκε το από το 1615 ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Αθανασίου, δυτικά του Τυρνάβου, μαζί με πολλά φιρμάνια ιστορικής αξίας για τη λειτουργία της μονής και τον κώδικα πρακτικών της παλιάς κοινότητας. Τότε οι Τούρκοι άρπαξαν κι ένα πολύτιμο πετραχήλι που ανήκε στον μητροπολίτη Λαρίσης και μετέπειτα Πατριάρχη (1662-1665) Διονύσιο Βαρδαλή, κατασκευασμένο από μετάξι και βελούδο της Φλάνδρας χρώματος βυσσινί.

Φυγή Τυρναβιτών στις 24/4/1897

   Με όλα τα πολεμικά γεγονότα που συνέβησαν σε έξι ημέρες στις μάχες των συνόρων αποκαλύφθηκε σε όλο το εξοργιστικό της μέγεθος η κακοδιοίκηση των πεινασμένων και διψασμένων στρατευμάτων μας, η ασυνεννοησία των ηγετών και η χρεοκοπία της όλης διεύθυνσης των μαχών. Οι απώλειες στα μέτωπα Θεσσαλίας και Ηπείρου αυτού του τριάντα ημερών (18/4-19/5) πολέμου, σύμφωνα με την έκθεση που υποβλήθηκε από τον τότε διάδοχο Κωνσταντίνο στο Υπουργείο των Στρατιωτικών, ήταν 395 νεκροί και 1568 τραυματίες, από τους οποίους πολλοί πέθαιναν στο μέτωπο κυρίως εξαιτίας της μη παροχής κατάλληλης περίθαλψης. Από τους πεσόντες οι 115, στρατιώτες και αξιωματικοί, έπεσαν σε 19 θέσεις στις μάχες των συνόρων στις πρώτες 6 ημέρες και από αυτούς καταγόμενοι από Τύρναβο ήταν οι εξής 4 στρατιώτες:                                   

 Ντοκούλης Αθανάσιος του Ιωάννη, που έπεσε στο Βοτανοχώρι (Γκριτζόβαλη) του Τυρνάβου στις 18.4.1897, Παπαγιάννης Αθανάσιος έπεσε στη θέση Βρύση του Τυρνάβου στις 20.4.1897, Παπακωνσταντίνου Δημήτριος έπεσε στη θέση Προφήτης Ηλίας της Μελούνας στις 18.4.1897 και Τσιάρας Γιαννούλης του Γεωργίου έπεσε στη θέση Πατσός της Μελούνας στις 18.4.1897.

Ελληνική πυροβολαρχία χτυπά τις τουρκικές θέσεις στο Δαμάσι κοντά στον Ξεριά (δεξιά στο βάθος το Δαμασούλι με τουρκικές δυνάμεις και αριστερά το Ρεβένι Δαμασίου με ελληνικές δυνάμεις)

   Για τους πεσόντες στις θέσεις της Μελούνας και τις περιοχές κοντά στον Τύρναβο υπάρχουν δύο μνημεία, ένα στο λόφο της Βρύσης Τυρνάβου και ένα μνημείο το οποίο ανέγειρε το 4^ο ευζωνικό τάγμα το 1898 τοποθετώντας σε αυτό οστά πεσόντων που περισυνέλεξε και βρίσκεται απέναντι από το στρατόπεδο «Σχοινά» Τυρνάβου. Στον κατάλογο των τραυματιών που νοσηλευτήκαν στην Αθήνα και επέζησαν είναι και ένας Τυρναβίτης, ο Δημητρίου Αντώνιος.  

   Στις 20.5.1897 υπογράφθηκε η ανακωχή, που σήμανε το τέλος του πολέμου, και στις 24.11.1897 η τελική συνθήκη με δυσβάσταχτους όρους, αλλά με την προϋπόθεση αποχώρησης των Τούρκων από τη Θεσσαλία. Η Ελλάδα αναγκάστηκε να πληρώσει στην Τουρκία υπέρογκη πολεμική αποζημίωση ύψους 4.000.000 τουρκικών λιρών ή 92.000.000 δραχμές, που δανείστηκε από το ΔΝΤ της εποχής εκείνης, σε τρεις δόσεις. Από την περιοχή Τυρνάβου και Λάρισας οι Τούρκοι αποχώρησαν στις 5.6.1898, οπότε και πολλοί Τυρναβίτες επέστρεψαν, δίνοντας τέλος στα βάσανα της προσφυγιάς τους . Η μεγάλη στρατιωτική ήττα ταρακούνησε λαό και ηγέτες. Την αρχική απογοήτευση διαδέχθηκαν ριζικές αλλαγές και, δεκαπέντε χρόνια μετά, με αναδιοργανωμένο στρατό και όραμα, η Ελλάδα οδηγήθηκε στους θριάμβους των Βαλκανικών Πολέμων του 1912-13.                   

Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

ΠΗΓΕΣ: Θεσσαλικό Ημερολόγιο, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Πολεμική Ιστορία του Έθνους.

Σημείωση: Η διαφορά παλιού (Ιουλιανό) ημερολογίου από το νέο (Γρηγοριανό) ημερολόγιο είναι 12 ημέρες για τον 19^ο αιώνα (1800-1899).

🔥 Διαβάζονται περισσότερο