Στον καθοριστικό ρόλο που διαδραμάτισαν τα σαρακατσιάνικα τσελιγκάτα κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και στην πολύπλευρη στήριξή τους προς τους κλεφταρματολούς αναφέρεται ο Νίκος Ηλ. Κατσαρός στο έργο του «Τα Σαρακατσιάνικα Τσελιγκάτα του Βερμίου».

Όπως επισημαίνει, οι νομαδικές αυτές κοινότητες αποτέλεσαν βασικό πυλώνα αντίστασης, προσφέροντας καταφύγιο, πληροφορίες και ανθρώπινο δυναμικό, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση του αγωνιστικού φρονήματος και στην προετοιμασία της Επανάστασης.

Είναι ευρύτατα γνωστό ότι τα πρώτα αρματολίκια εμφανίσθηκαν στα Άγραφα και στον Όλυμπο πριν την άλωση της Πόλης επί Μουράτ Β’ το 1440-1450μ.χ.

Τα αρματολίκια στηρίζονταν στα τσελιγκάτα.Με τον τσέλιγκα και με τα μέλη του οι κλεφταρματολοί δημιουργούν στενούς δεσμούς Οι στάνες τους ήταν το ασυλό τους.Εκει κατέληγαν τραυματισμένοι για να θεραπευθούν,πεινασμένοι για να κορέσουν την πείνα τους,κυνηγημένοι για να ξεκουρασθούν ή να προστατευθούν από τους διώκτες τους.Τα τσελιγκάτα ήταν οι πληροφοριοδότες τους,οι οδηγοί τους,οι φυλακές τους στις δύσκολες μέρες του κατατρεγμού τους.

Τσέλιγκαδες είναι οι Σαρακατσιάνοι Κουτελιδαίοι αρματολοί στο αρματολίκι των Τζουμέρκων,διάδοχοι των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας ήταν ο κλεφταρματολός Γυφτάκης,γαμπρός των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του ήρωα του Ντολμά Γρηγ.Λιακατά,αρματολού Κλινοβού.Το ίδιο και το πρωτοπαλλήκαρο του Γιάκατος.Πλούσιος τσέλιγκας ήταν ο πεθερός του Λιακατά,αρματολός Ασπροποτάμου,Νικ.Στουρνάρης.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του Κατσαντώνη Μακρυγιάννης ή Γαντζούδης.Μεγαλοτσέλιγκας Σαρ.και ο Δημ.Καραΐσκος,πατέρας του Γεωρ.Καραϊσκάκη. Τσέλιγκας ήταν και ο πατέρας των Σαρ.Συκαδων ή Βλαχόπουλων,των αρματολών του Καρπενησίου.

Είναι γνωστό επίσης ότι οι κλέφτες και οι αρματολοί ήταν εκείνοι που κράτησαν ζωντανή στα χρόνια της σκλαβιάς την ελπίδα της ανάστασης του Γέννους.Και αυτοί αποτέλεσαν τον εθνικό στρατό της σκλαβωμένης πατρίδας και όταν ήλθε η ώρα της χάρισαν τη λευτεριά της.

Το γεγονός ότι πολλοί προεπαναστατικοί αρματολοί και κλέφτες ήταν τσελιγκάδες,το ότι επίσης οι στάνες των τσελιγκάτων ήταν τα ορμητήρια των κλεφταρματολών κατά του κατακτητή,οι αποθήκες των πυρομαχικών τους,το κατάλυμα τους στις δύσκολες ώρες,ότι τα μέλη των τσελιγκάτων τους συνέδραμαν κατά την ώρα της μάχης και το ότι πολλά από τα μέλη των τσελιγκάτων έγιναν φοβεροί κλέφτες και θυσιάστηκαν για τη λευτεριά της Πατρίδας, ΌΛΑ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΙΑΝΙΚΩΝ ΤΣΕΛΙΓΚΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ.

Για την περίοδο αυτή και για τη συμμετοχή Σαρ.στους αγώνες του Έθνους κατά του κατακτητή δεν υπάρχουν άμεσες γραπτές αναφορές της προεπαναστατικής περιόδου για αγωνιστές με την επισήμανση ότι ήταν Σαρακατσιάνοι.Και αυτό γιατί όπως ήδη αναφέρθηκε το “παρατσούκλι” με το οποίο ονόμασαν τη σαρακατσιάνικη γενιά οι Τούρκοι δεν είχε ακόμη διαδοθεί,δεν είχε γραφεί,δεν ήταν αποδεκτό από τους ίδιους τους Σαρακατσιάνους.

Η σαρακατσιάνικη όμως παράδοση και η γενικότερη ελληνική προεπαναστατική παράδοση που έφθασε στις μέρες μας,τα δημοτικά μας τραγούδια,τα τοπωνύμια,οι ιστορικοί συγγραφείς των χρόνων της επανάστασης και όλου του 19ου αιώνα αναφέρονται στη δράση τους,στο ελεύθερο και ανεξάρτητο πνεύμα τους,στο αδούλωτο και ασυμβίβαστο φρόνημα τους,στις στενές τους σχέσεις με τους κλεφταρματολούς,στο όνειρο τους να τους μιμηθούν και στην υλοποίηση του από πολλούς απ’ αυτούς,με την αναφορά όμως άλλων ονομάτων (σκηνίτες,νομάδες,κτηνοτρόφοι.βλαχοποιμένες κ.αλ.).

Είναι γνωστό ότι οι πρόγονοι κάποιων απ’αυτούς,οι πατέρες και οι πάπποι τους,ήταν σκηνίτες κτηνοτρόφοι που είχαν στημένες τις στάνες τους έξω από τα χωριά.Τα δημοτικά μας τραγούδια διασώζουν “τις Λιακατέϊκες καλύβες”έξω από τον Κλεινοβό του Ασπροποτάμου του πατέρα του ήρωα του Ντολμά Γρηγόρη Λιακατά και του πρωτοπαλλήκαρου του Γιάκατου,από τις οποίες καλύβες απήγαγε ο Αλή Πασάς τη Δέσπω.

Σε Σαρακατσάνικες καλύβες μεγάλωσε και ανδρώθηκε ο Σαρακατσιάνος Γεώργιος Καραϊσκάκης….

Συγγραφέας: Νίκος Ηλ.Κατσαρός

πρ.Αντιπρόεδρος Βουλής επί.Δικηγόρος

“Τα Σαρακατσιάνικα Τσελιγκάτα του Βερμίου”

🔥 Διαβάζονται περισσότερο