Παρά τη σύντομη διάρκειά του και τον στοχευμένο αριθμό ανακοινώσεων, το συνέδριο ξεχωρίζει για τη ζεστή και αυθεντική ατμόσφαιρα που βιώνουν οι συμμετέχοντες/ουσες, καθώς και για τις πρωτοβουλίες που προωθούν έναν δημοκρατικό, ανοιχτό και οριζόντιο τρόπο επιστημονικού διαλόγου.

Καινοτομία: Η φωνή των εκπαιδευτικών στο επίκεντρο

Η φετινή διοργάνωση εισήγαγε έναν εναλλακτικό και ουσιαστικό τρόπο παρουσίασης της εμπειρίας των εκπαιδευτικών. Πέντε εκπαιδευτικοί, μέσα από ποικίλες φόρμες (poster, podcast κ.ά.), μετέφεραν τις εμπειρίες και τις προτάσεις τους σχετικά με την επιμόρφωση, φωτίζοντας τη σημασία της καθημερινής τους πρακτικής στην ανάπτυξη της γλωσσικής εκπαίδευσης.

Παράλληλα, για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, δεν υπήρξαν κεντρικές ομιλίες, μια συνειδητή επιλογή που αμφισβητεί το μοντέλο της αυθεντίας και ενισχύει την ισότητα, την πολυφωνία και τη συλλογικότητα.

Δωρεάν συμμετοχή – Πυλώνας δημοκρατικής πρόσβασης

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει το γεγονός ότι το συνέδριο προσφέρεται εντελώς δωρεάν, εξασφαλίζοντας την πρόσβαση όλων των εκπαιδευτικών και ερευνητών ανεξάρτητα από οικονομικούς περιορισμούς. Η επιλογή αυτή αποτελεί ξεκάθαρη θέση υπέρ της δημοκρατίας στη γνώση και της ισότιμης συμμετοχής στην επιστημονική αναζήτηση.

Απόλυτη ελευθερία λόγου και επιστημονικός διάλογος χωρίς αποκλεισμούς

Τα «Τζαρτζάνεια» αποτελούν πλέον σημείο αναφοράς για την ελευθερία έκφρασης, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου κάθε φωνή μπορεί να ακουστεί χωρίς ιεραρχίες, περιορισμούς ή «αποστειρωμένες» προσεγγίσεις. Ερευνητές, πανεπιστημιακοί και εκπαιδευτικοί συναντήθηκαν σε ένα πεδίο πραγματικού διαλόγου, θέτοντας το συνέδριο στην αιχμή των επιστημονικών εξελίξεων στη γλωσσοδιδακτική.

Στοιχεία της φετινής διοργάνωσης

Στο φετινό συνέδριο πραγματοποιήθηκαν:

• 27 Ομιλίες
• 1 Θεματική Συνεδρία
• 1 Έκθεση με εναλλακτικούς τρόπους αποτύπωσης της επιμορφωτικής εμπειρίας
• 1 Στρογγυλό Τραπέζι
• 2 Εργαστήρια

Συζητήθηκαν ζητήματα όπως η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών, τα νέα βιβλία και προγράμματα σπουδών, η ανάπτυξη πολυγλωσσίας και ψηφιακών περιβαλλόντων, η πολυτροπικότητα, το μοντέλο των πολυγραμματισμών και οι εφαρμογές του στην εκπαίδευση, καθώς και ο κριτικός γραμματισμός.

Ευχαριστίες

Ο Δήμος Τυρνάβου και η Επιστημονική Επιτροπή εκφράζουν τις θερμές τους ευχαριστίες:

• Στην Περιφέρεια Θεσσαλίας για τη στήριξή της.
• Στο Εργαστήριο Μελέτης, Διδασκαλίας και Διάδοσης της Ελληνικής Γλώσσας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
• Στον Σύνδεσμο Φιλολόγων Ν. Λάρισας, για την πολύτιμη συνεργασία.
• Στους/στις εθελοντές/εθελόντριες για τη συμβολή τους στην ομαλή διεξαγωγή.
• Στον Διευθυντή του 1ου Γυμνασίου Τυρνάβου «Αχιλλέας Τζάρτζανος» για την παραχώρηση των χώρων.

Τέλος, συγχαίρουμε θερμά όλους τους ομιλητές και όλες τις ομιλήτριες για τις εξαιρετικές παρουσιάσεις, καθώς και όλους/όλες τους/τις εκπαιδευτικούς και όσους/όσες ενδιαφέρονται για την ελληνική γλώσσα που τίμησαν με την παρουσία τους το συνέδριο.

Ο Δήμος Τυρνάβου θα συνεχίσει να στηρίζει με όλες του τις δυνάμεις θεσμούς που ενισχύουν τη γνώση, την ελευθερία λόγου και τη δημοκρατική πρόσβαση στην επιστήμη.

Το άρθρο Δήμος Τυρνάβου: Με επιτυχία ολοκληρώθηκαν τα «Τζαρτζάνεια» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο Δήμαρχος Τυρνάβου κ. Στέλιος Τσικριτσής, η Αντιπεριφερειάρχης Λάρισας κα Μαρία Γαλλιού, ο Αντιπεριφερειάρχης Παιδείας κ. Βασίλειος Σίμος, ο Αρχιερατικός Επίτροπος πατήρ Γεώργιος, αντιδήμαρχοι, πρώην δήμαρχοι, καθώς και πολλοί εκπρόσωποι του εκπαιδευτικού κόσμου.

Εκ μέρους της Επιστημονικής Επιτροπής, χαιρετισμό απηύθυνε η κα Ράνια Βερέμη, Πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Λάρισας.

Ο Αρχιερατικός Επίτροπος πατήρ Γεώργιος, χαιρέτησε το συνέδριο και μετέφερε τις θερμές ευχές του Μητροπολίτη Λαρίσης και Τυρνάβου

Ο Δήμαρχος Τυρνάβου: «Ένας ξεχασμένος θεσμός βρίσκει ξανά τη θέση του»

Στον χαιρετισμό του ο κ. Τσικριτσής εξέφρασε τη χαρά του για την επιστροφή του συνεδρίου στον Τύρναβο, τονίζοντας παράλληλα τη λύπη του για την απουσία μερίδας εκπαιδευτικών από τις εργασίες του.

«Τα Τζαρτζάνεια ήταν ένας ξεχασμένος θεσμός, όπως και το μνημείο του Αχιλλέα Τζάρτζανου.
Σήμερα, μετά το 2018, φτάσαμε στο σημείο να σας καλωσορίζουμε ξανά στον τόπο του μεγάλου γλωσσολόγου», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο Δήμαρχος υπογράμμισε ότι το συνέδριο, το οποίο πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, τον Σύνδεσμο Φιλολόγων Λάρισας και την Περιφέρεια Θεσσαλίας, «κατάφερε να γίνει σημείο αναφοράς για τη γλωσσική επιστήμη, προσελκύοντας ολοένα και περισσότερους εκπαιδευτικούς από όλη τη χώρα».

Η συγκινητική αναφορά της Αντιπεριφερειάρχη κ. Γαλλιού

Με ιδιαίτερο συναίσθημα μίλησε η Αντιπεριφερειάρχης Λάρισας, η οποία αναφέρθηκε στον Αχιλλέα Τζάρτζανο ως «φωτεινό δάσκαλο της ελληνικής γλωσσολογίας».

Μεταξύ άλλων δήλωσε:

«Δεν ερχόμαστε εδώ για να τον τιμήσουμε – δεν έχει ανάγκη τιμών ο Αχιλλέας Τζάρτζανος.
Ερχόμαστε για να θυμηθούμε το έργο του, έναν φωτεινό δάσκαλο που σημάδεψε γενιές.
Θυμήθηκα σήμερα το πράσινο εξώφυλλο της λατινικής γραμματείας που με συνόδευσε στις τελευταίες τάξεις του λυκείου και στο πανεπιστήμιο. Ο Τζάρτζανος ήταν και παραμένει σημείο αναφοράς».

Κλείνοντας, ανέφερε ότι η Περιφέρεια Θεσσαλίας θα βρίσκεται αρωγός σε κάθε δράση που αναδεικνύει τον πολιτισμό και την παιδεία, μεταφέροντας «την αγάπη και τον σεβασμό του Περιφερειάρχη».

Ο αντιπεριφερειάρχης παιδείας με την σειρά του μίλησε για τον μεγάλο διδάσκαλο που όπως ανέφερε είναι τιμή για τον Τύρναβο να κατάγεται από εδώ.

Οι εργασίες του συνεδρίου συνεχίζονται έως αύριο με πλούσιο πρόγραμμα ομιλιών, παρουσιάσεων και εκπαιδευτικών συζητήσεων, ενώ ο Τύρναβος έχει μετατραπεί για ακόμη μία φορά σε κέντρο επιστημονικού διαλόγου, τιμώντας την παρακαταθήκη του σπουδαίου Αχιλλέα Τζάρτζανου.

Το άρθρο «Τζαρτζάνεια 2025»: Επίσημη πρεμιέρα για το 7ο Γλωσσολογικό Συνέδριο στον Τύρναβο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το συνέδριο πραγματοποιείται στη γενέτειρα του κορυφαίου γλωσσολόγου Αχιλλέα Τζάρτζανου, τιμώντας για ακόμη μία χρονιά την πνευματική του παρακαταθήκη.

Με τη συνεργασία του Δήμου Τυρνάβου, της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Συνδέσμου Φιλολόγων Λάρισας και του ΕΜΔΔΕΓΠ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, τα «Τζαρτζάνεια» έχουν πλέον καθιερωθεί ως ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς γλωσσολογικής επιμόρφωσης στη χώρα.

Από το μεσημέρι, καθηγητές και εκπαιδευτικοί που διδάσκουν γλωσσικά μαθήματα έρχονται στον Τύρναβο, για να συμμετέχουν σε ομιλίες, παρουσιάσεις και συζητήσεις γύρω από τις σύγχρονες τάσεις στη γλωσσική διδασκαλία.

Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν συναδέλφους που εφαρμόζουν πρωτοποριακές διδακτικές πρακτικές, να συναντήσουν πανεπιστημιακούς και να ενταχθούν σε δίκτυα συνεργασίας που ενισχύουν την επαγγελματική τους εξέλιξη.

Το συνέδριο θα συνεχιστεί έως και αύριο, Σάββατο, με πλούσιο πρόγραμμα ομιλιών, συζητήσεων και παρουσιάσεων, που αναμένεται να προσελκύσουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και να προσφέρουν ουσιαστική γνώση και έμπνευση στους συμμετέχοντες.

Οι εγγραφές συνεχίζονται στο δημοτικό θέατρο Τυρνάβου.

Δείτε το πρόγραμμα εδώ

Το άρθρο Ξεκίνησαν τα «Τζαρτζάνεια 2025» στον Τύρναβο – Η πόλη στο επίκεντρο της γλωσσολογικής επιστήμης εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το άρθρο Τύρναβος – «ΤΖΑΡΤΖΑΝΕΙΑ 2025»: Παρουσιάστηκε σε συνέντευξη Τύπου το 7ο Πανελλήνιο Γλωσσολογικό Συνέδριο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το Συνέδριο εστιάζει σε κρίσιμες θεματικές που αφορούν άμεσα την επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών των γλωσσικών μαθημάτων, όπως τα Προγράμματα Σπουδών, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών/εργαλείων, οι Πολυγραμματισμοί, οι πολυπολιτισμικές τάξεις και η πολυγλωσσία, η δημιουργία εκπαιδευτικού γλωσσικού υλικού και οι κοινότητες διδακτικών πρακτικών.

Παράλληλα με τις εισηγήσεις από μέλη της εκπαιδευτικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, στο πλαίσιο του συνεδρίου θα πραγματοποιηθεί συζήτηση (στρογγυλό τραπέζι) με θέμα τις «Λογικές top-down vs. bottom-up για την υποστήριξη των εκπαιδευτικών στη διδασκαλία των γλωσσικών μαθημάτων» και δύο εργαστήρια (workshops) που αφορούν (1) την αξιοποίηση των Γλωσσικών Τοπίων στην εκπαίδευση και (2) νέο εκπαιδευτικό υλικό για το μάθημα της νέας ελληνικής γλώσσας στο Γυμνάσιο. Τέλος, στη θεματική έκθεση με τίτλο «Εμπειρίες επιμόρφωσης: H φωνή των εκπαιδευτικών» αποτυπώνονται βιώματα, απόψεις και συναισθήματα εκπαιδευτικών από τη συμμετοχή τους σε διαδικασίες επιμόρφωσης, μέσω δημιουργικών μορφών έκφρασης.

Η διοργάνωση γίνεται με τη συνεργασία του Δήμου Τυρνάβου, της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Συνδέσμου Φιλολόγων ν. Λάρισας και του Εργαστηρίου Μελέτης, Διδασκαλίας και Διάδοσης Ελληνικής Γλώσσας και Πολυγλωσσίας (ΕΜΔΔΕΓΠ) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Η συμμετοχή στο συνέδριο είναι δωρεάν και θα δοθούν βεβαιώσεις παρακολούθησης. 

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επισκεφτείτε την επίσημη ιστοσελίδα του Συνεδρίου, https://tzartzaneia.tirnavos.gr

Το άρθρο 7ο Πανελλήνιο Γλωσσολογικό Συνέδριο στον Τύρναβο – Διάλογος για το μέλλον της γλωσσικής διδασκαλίας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η διοργάνωση του Συνεδρίου γίνεται με τη συνεργασία της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Δήμου Τυρνάβου, του Εργαστηρίου Μελέτης, Διδασκαλίας και Διάδοσης Ελληνικής Γλώσσας και Πολυγλωσσίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Συνδέσμου Φιλολόγων νομού Λάρισας.

Τα μέλη της ερευνητικής και εκπαιδευτικής κοινότητας καλούνται να υποβάλουν προτάσεις εισηγήσεων για παρουσίαση έως τις 15 Ιουνίου 2025.

Οι προτάσεις των εισηγήσεων (15´+5΄για ερωτήσεις/συζήτηση) θα παρουσιάζουν κατά προτίμηση ερευνητικά αποτελέσματα και θα αξιολογηθούν ανώνυμα από τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής ως προς τη συνάφειά τους με τη θεματική του συνεδρίου, τη σαφήνεια των στόχων, τη μεθοδολογική επάρκεια και την πρωτοτυπία τους.

Κάθε σύνεδρος μπορεί να συμμετάσχει με μία ατομική εισήγηση και/ή με μία σε συνεργασία.

Παράλληλα, με στόχους την επίτευξη ενός ουσιαστικού διαλόγου ανάμεσα στους διάφορους φορείς εκπαίδευσης και την ανάδειξη των βιωμάτων των εκπαιδευτικών προβλέπεται να διοργανωθεί έκθεση με θέμα:

«Εμπειρίες επιμόρφωσης: H φωνή των εκπαιδευτικών».

Στην έκθεση καλούνται οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν γλωσσικά μαθήματα στην πρωτοβάθμια (Nηπιαγωγείο και Δημοτικό) και δευτεροβάθμια εκπαίδευση να καταθέσουν με δημιουργικούς τρόπους, προσωπικά βιώματα, απόψεις, συναισθήματα κ.ά. από τη συμμετοχή τους σε διαδικασίες επιμόρφωσης. Ενδεικτικά, μπορούν να κατατεθούν γραπτές αφηγήσεις, video, podcast, προτάσεις για δρώμενα, εικαστικές δημιουργίες κ.ά.

Οι εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να συμμετέχουν στην έκθεση θα πρέπει να στείλουν τις ολοκληρωμένες δημιουργίες τους έως τις 15 Ιουνίου 2025 ώστε να κριθούν από επιτροπή. Οι προτάσεις που θα εγκριθούν θα περιληφθούν στην έκθεση και θα εμφανιστούν σε διακριτό χώρο στον τόμο των πρακτικών, εφόσον αυτό είναι εφικτό. Η επιστημονική επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα παρατηρήσεων και προτάσεων για διορθώσεις και επανυποβολή, όπως αντίστοιχα προβλέπεται για τις περιλήψεις που θα υποβληθούν στα 7α Τζαρτζάνεια.

Οι εκπαιδευτικοί των οποίων οι δημιουργίες θα γίνουν αποδεκτές, θα πρέπει να παρευρίσκονται στο Συνέδριο. Τα poster θα είναι αναρτημένα από την αρχή του συνεδρίου, τα video & podcast μπορούν να είναι διαθέσιμα σε φορητούς υπολογιστές ή τάμπλετ, ενώ θα προβλεφτεί συγκεκριμένη χρονική ζώνη για παρουσιάσεις /δρώμενα και συζήτηση.

Η συμμετοχή στην έκθεση δεν αποκλείει τη δυνατότητα υποβολής περίληψης για παρουσίαση στα 7α Τζαρτζάνεια.

Η συμμετοχή στο συνέδριο είναι δωρεάν για ομιλητές/ομιλήτριες και ακροατές/ακροάτριες. Λεπτομέρειες για τη διεξαγωγή του Συνεδρίου (διαμονή, μετακινήσεις, παράλληλες πολιτισμικές εκδηλώσεις και άλλες πρακτικές πληροφορίες) θα ανακοινωθούν στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025.

Για πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι/ες μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα του Συνεδρίου: tzartzaneia.tirnavos.gr.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΕΩΝ

Όσοι/όσες ενδιαφέρονται να παρουσιάσουν εισήγησή τους στο συνέδριο, παρακαλούνται να υποβάλουν περίληψη στην ηλεκτρονική διεύθυνση: tzartzaneia2025@gmail.com, σύμφωνα με τις παρακάτω προδιαγραφές:

Αρχείο MS Word (όχι .pdf)

Έκταση: 350-500 λέξεις (χωρίς τις βιβλιογραφικές αναφορές)

Γραμματοσειρά: Times New Roman 12pt

Διάστιχο: μονό

Περιθώρια: κανονικά

Βασικά στοιχεία: ο τίτλος της εισήγησης, το όνομα του/των συγγραφέα/ων, τα στοιχεία επικοινωνίας (φορέας, ηλεκτρονική διεύθυνση) θα είναι κεντραρισμένα. Θα ακολουθεί το σώμα της περίληψης και 4-6 λέξεις κλειδιά.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Όλες οι δημιουργίες θα συνοδεύονται από σύντομη περίληψη (περίπου 250 λέξεις), όπου θα εξηγείται η ιδέα και οι βασικές σχεδιαστικές επιλογές.

Τα video & podcast θα πρέπει να έχουν μέγιστη διάρκεια 5 λεπτών, να είναι καλής ποιότητας και να μην υπάρχει θέμα δικαιωμάτων τρίτων χωρίς άδεια.

Οι γραπτές αφηγήσεις και οι εικαστικές δημιουργίες θα πρέπει να έχουν τη μορφή poster 122 cm (πλάτος) x 92 cm (ύψος).

Για δρώμενα και καλλιτεχνικές δημιουργίες (έως 7 λεπτά) προβλέπεται η κατάθεση σεναρίου μαζί με την περίληψη

Για άλλες δημιουργικές μορφής έκφρασης που δεν συμπεριλαμβάνονται στα παραπάνω, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να απευθύνονται στην γραμματεία του Συνεδρίου

Οι δημιουργίες των εκπαιδευτικών θα αποστέλλονται σε ψηφιακή μορφή στην ηλεκτρονική διεύθυνση tzartzaneia2025@gmail.com, με αναφορά στο θέμα στον τίτλο της έκθεσης. Στην περίπτωση αρχείων μεγάλου όγκου, η μεταφορά θα γίνεται μέσω wetransfer ή αντίστοιχης εφαρμογής.

Εφόσον γίνουν δεκτά τα poster θα παρουσιαστούν σε έντυπη μορφή στην έκθεση (η εκτύπωση θα γίνει από τις/τους εκπαιδευτικούς).

Το άρθρο ΤΖΑΡΤΖΑΝΕΙΑ 2025 Μέχρι τις 15 Ιουνίου η προθεσμία για την υποβολή περιλήψεων για εισηγήσεις στο γλωσσολογικό συνέδριο Τζαρτζάνεια 2025 εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σε αυτό το πλαίσιο, το γλωσσολογικό συνέδριο Τζαρτζάνεια 2025 επικεντρώνεται στην ανάπτυξη προβληματισμού γύρω από τις διαφορετικές μορφές υποστήριξης των εκπαιδευτικών. Οι προτάσεις για εισηγήσεις μπορούν να αφορούν έρευνες που σχετίζονται με δράσεις/πρωτοβουλίες για την επιμόρφωση/υποστήριξη των εκπαιδευτικών σχετικά με τις ακόλουθες θεματικές:

• Προγράμματα Σπουδών
• Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου
• Αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών/εργαλείων AI
• Πολυγραμματισμοί
• Πολυπολιτισμικές τάξεις – πολυγλωσσία
• Δημιουργία εκπαιδευτικού γλωσσικού υλικού
• Κοινότητες διδακτικών πρακτικών

Το γλωσσολογικό συνέδριο Τζαρτζάνεια 2025 διοργανώνεται για έβδομη φορά στον Τύρναβο στις 28 και 29 Νοεμβρίου 2025. Η διοργάνωση του Συνεδρίου γίνεται με τη συνεργασία της Περιφέρειας Θεσσαλίας, του Δήμου Τυρνάβου, του Εργαστηρίου Μελέτης, Διδασκαλίας και Διάδοσης Ελληνικής Γλώσσας και Πολυγλωσσίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του Συνδέσμου Φιλολόγων νομού Λάρισας.

Τα μέλη της ερευνητικής και εκπαιδευτικής κοινότητας καλούνται να υποβάλουν προτάσεις εισηγήσεων για παρουσίαση έως τις 27 Απριλίου 2025.

Οι προτάσεις των εισηγήσεων (15´+5΄για ερωτήσεις/συζήτηση) θα παρουσιάζουν κατά προτίμηση ερευνητικά αποτελέσματα και θα αξιολογηθούν ανώνυμα από τα μέλη της Επιστημονικής Επιτροπής ως προς τη συνάφειά τους με τη θεματική του συνεδρίου, τη σαφήνεια των στόχων, τη μεθοδολογική επάρκεια και την πρωτοτυπία τους.

Κάθε σύνεδρος μπορεί να συμμετάσχει με μία ατομική εισήγηση και/ή με μία σε συνεργασία.

Παράλληλα, με στόχους την επίτευξη ενός ουσιαστικού διαλόγου ανάμεσα στους διάφορους φορείς εκπαίδευσης και την ανάδειξη των βιωμάτων των εκπαιδευτικών προβλέπεται να διοργανωθεί έκθεση με θέμα:

«Εμπειρίες επιμόρφωσης: H φωνή των εκπαιδευτικών».

Στην έκθεση καλούνται οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν γλωσσικά μαθήματα στην πρωτοβάθμια (Nηπιαγωγείο και Δημοτικό) και δευτεροβάθμια εκπαίδευση να καταθέσουν με δημιουργικούς τρόπους, προσωπικά βιώματα, απόψεις, συναισθήματα κ.ά. από τη συμμετοχή τους σε διαδικασίες επιμόρφωσης. Ενδεικτικά, μπορούν να κατατεθούν γραπτές αφηγήσεις, video, podcast, προτάσεις για δρώμενα, εικαστικές δημιουργίες κ.ά.

Οι εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να συμμετέχουν στην έκθεση θα πρέπει να στείλουν τις ολοκληρωμένες δημιουργίες τους έως τις 18 Μαΐου 2025 ώστε να κριθούν από επιτροπή. Οι προτάσεις που θα εγκριθούν θα περιληφθούν στην έκθεση και θα εμφανιστούν σε διακριτό χώρο στον τόμο των πρακτικών, εφόσον αυτό είναι εφικτό. Η επιστημονική επιτροπή διατηρεί το δικαίωμα παρατηρήσεων και προτάσεων για διορθώσεις και επανυποβολή, όπως αντίστοιχα προβλέπεται για τις περιλήψεις που θα υποβληθούν στα 7^α Τζαρτζάνεια.

Οι εκπαιδευτικοί των οποίων οι δημιουργίες θα γίνουν αποδεκτές, θα πρέπει να παρευρίσκονται στο Συνέδριο. Τα poster θα είναι αναρτημένα από την αρχή του συνεδρίου, τα video & podcast μπορούν να είναι διαθέσιμα σε φορητούς υπολογιστές ή τάμπλετ, ενώ θα προβλεφτεί συγκεκριμένη χρονική ζώνη για παρουσιάσεις /δρώμενα και συζήτηση.

Η συμμετοχή στην έκθεση δεν αποκλείει τη δυνατότητα υποβολής περίληψης για παρουσίαση στα 7^α Τζαρτζάνεια.

Η συμμετοχή στο συνέδριο είναι δωρεάν για ομιλητές/ομιλήτριες και ακροατές/ακροάτριες. Λεπτομέρειες για τη διεξαγωγή του Συνεδρίου (διαμονή, μετακινήσεις, παράλληλες πολιτισμικές εκδηλώσεις και άλλες πρακτικές πληροφορίες) θα ανακοινωθούν στις αρχές Σεπτεμβρίου 2025.

Για πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι/ες μπορούν να επισκέπτονται την ιστοσελίδα του Συνεδρίου: tzartzaneia.tirnavos.gr.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΠΕΡΙΛΗΨΕΩΝ

Όσοι/όσες ενδιαφέρονται να παρουσιάσουν εισήγησή τους στο συνέδριο, παρακαλούνται να υποβάλουν περίληψη στην ηλεκτρονική διεύθυνση tzartzaneia2025@gmail.com, σύμφωνα με τις παρακάτω προδιαγραφές:

• Αρχείο MS Word (όχι .pdf)
• Έκταση: 350-500 λέξεις (χωρίς τις βιβλιογραφικές αναφορές)
• Γραμματοσειρά: Times New Roman 12pt
• Διάστιχο: μονό
• Περιθώρια: κανονικά
• Βασικά στοιχεία: ο τίτλος της εισήγησης, το όνομα του/των συγγραφέα/ων, τα στοιχεία επικοινωνίας (φορέας, ηλεκτρονική διεύθυνση) θα είναι κεντραρισμένα. Θα ακολουθεί το σώμα της περίληψης και 4-6 λέξεις κλειδιά.

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΒΟΛΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ

Όλες οι δημιουργίες θα συνοδεύονται από σύντομη περίληψη (περίπου 250 λέξεις), όπου θα εξηγείται η ιδέα και οι βασικές σχεδιαστικές επιλογές.

• Τα video & podcast θα πρέπει να έχουν μέγιστη διάρκεια 5 λεπτών, να είναι καλής ποιότητας και να μην υπάρχει θέμα δικαιωμάτων τρίτων χωρίς άδεια.
• Οι γραπτές αφηγήσεις και οι εικαστικές δημιουργίες θα πρέπει να έχουν τη μορφή poster 122 cm (πλάτος) x 92 cm (ύψος).
• Για δρώμενα και καλλιτεχνικές δημιουργίες (έως 7 λεπτά) προβλέπεται η κατάθεση σεναρίου μαζί με την περίληψη
• Για άλλες δημιουργικές μορφής έκφρασης που δεν συμπεριλαμβάνονται στα παραπάνω, οι εκπαιδευτικοί μπορούν να απευθύνονται στην γραμματεία του Συνεδρίου

Οι δημιουργίες των εκπαιδευτικών θα αποστέλλονται σε ψηφιακή μορφή στην ηλεκτρονική διεύθυνση tzartzaneia2025@gmail.com, με αναφορά στο θέμα στον τίτλο της έκθεσης. Στην περίπτωση αρχείων μεγάλου όγκου, η μεταφορά θα γίνεται μέσω wetransfer ή αντίστοιχης εφαρμογής.

Εφόσον γίνουν δεκτά τα poster θα παρουσιαστούν σε έντυπη μορφή στην έκθεση (η εκτύπωση θα γίνει από τις/τους εκπαιδευτικούς)

Το άρθρο “ΤΖΑΡΤΖΑΝΕΙΑ 2025: Εκπαιδευτικές αλλαγές και γλωσσική διδασκαλία στο επίκεντρο!” εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι μαθητές που συμμετέχουν σε αυτή την έρευνα είναι οι Γεώργιος Μπασδέκης, Νικόλαος Μπλάκος και Αικατερίνη Σαντίκη, υπό την επίβλεψη των καθηγητριών Ευαγγελίας Φακή και Ευπραξίας Μάνθου, ειδικότητας ΠΕ02 (Φιλολόγων).

Η εργασία χωρίστηκε σε Α και Β ΜΕΡΟΣ και τη δημοσιεύουμε αποκλειστικά στο tirnavospress.gr για τους αναγνώστες μας

Η συμβολή του Αχιλλέα Τζάρτζανου στο γλωσσικό θέμα και η πνευματική του ακτινοβολία

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος υπήρξε για τα ελληνικά γράμματα από τις κορυφαίες προσωπικότητες που μας κληροδότησε ένα πνευματικό έργο απαράμιλλης  αξίας. Ένα από τα κυριότερα έργα του αποτελεί το Συντακτικό της γλώσσας μας το οποίο χρησιμοποιήθηκε από γενιές και γενιές Ελλήνων από τότε που πρωτοεκδόθηκε. Έχει χαρακτηριστεί από διάφορους πνευματικούς ανθρώπους, όπως ο Άγγελος Σικελιανός, ο Ιωάννης Κακριδής, ο Γιώργος Σεφέρης ως ένας άνθρωπος ο οποίος έπαιξε μεγάλο ρόλο στη δόμηση της σύγχρονης γλώσσας μας.

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως μία καλοσυνάτη  και αξιοζήλευτη προσωπικότητα. Σύμφωνα μάλιστα και με τον Ομότιμο  καθηγητή του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Κριαρά (Φιλόλογος τχ. 123), ο Τζάρτζανος υπήρξε ένας από τους κορυφαίους ερευνητές στο χώρο της ελληνικής γλώσσας. Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος, έγινε  ιδιαίτερα γνωστός για την γραμματική του η οποία πήρε τη μορφή σχολικού εγχειριδίου.

Παρόλα αυτά σήμερα συνηθίζουμε να αγνοούμε το σημαντικό επιστημονικό έργο του καθώς και την παρέμβαση του στην πορεία του γλωσσικού μας ζητήματος η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα. Ένα ακόμα από τα σημαντικότερα έργα του Τζάρτζανου στην γλωσσική και πνευματική πορεία του Τυρνάβου της Θεσσαλίας, σύμφωνα με τον Κριαρά (Φιλόλογος, τχ.123) υπήρξε η έρευνα του όχι μόνο στον τομέα της ιστορίας αλλά και της γλώσσας του τόπου αυτού. Επιπλέον πρέπει να επισημάνουμε την συμμετοχή του, στο θέμα του γλωσσικού ζητήματος της χώρας μας ακόμη κι αν οι απόψεις του δεν  παρείχαν την απαραίτητη λύση.

Εν τέλει το έργο του αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ελληνικής γραμματείας, καθώς σε αυτό αποτυπώνονται με σαφήνεια και ακρίβεια παράγοντες που συντελούν στη σύνταξη του νεοελληνικού λόγου. Επιπρόσθετα, ο ίδιος ο Κριαράς (ό. π.) ερωτώμενος για τον Τζάρτζανο, τονίζει πως υπήρξε ένας τίμιος, καλοπροαίρετος και εργατικός ερευνητής με βασικές ανθρώπινες αρετές. Συνοψίζοντας η μετριοφροσύνη του, η αγάπη του προς τον άνθρωπο και τον συνερευνητή, η καλή προαίρεση του προς τη νεότητα ήταν στοιχεία που διαμόρφωσαν το χαρακτήρα και την πορεία του.

Ο Τζάρτζανος, κατά τον Κριαρά (Φιλόλογος, τχ.123), είχε διαπρέψει ως εκπαιδευτικός λειτουργός και ήταν πολύ συμπαθής ως άνθρωπος. Ο λόγος του ήταν πάντα «μειλίχιος καλοπροαίρετος και συμβιβαστικός». Ομολογεί την προσωπική οφειλή του  στον Αχιλλέα Τζάρτζανο αλλά τονίζει και το ενδιαφέρον του δάσκαλου να «βοηθεί και να ενθαρρύνει τους νεότερους στον δρόμο της γνώσης και της επιστήμης» ως το τέλος της ζωής του.

Γράφει ο Άγγελος Σικελιανός : «Άγιος που είναι σύγχρονα και καλλιτέχνης Αυτό ήταν ο Τζάρτζανος. Αληθινός μπροστά στο έργο του ασκητής»

Ο Γιώργος Σεφέρης (Φιλόλογος, τχ. 112) γράφει για τη γλώσσα και ειδικότερα για τη χρήση της καθαρεύουσας ή της δημοτικής μνημονεύοντας την αξία και την προσφορά του  έργου του Τζάρτζανου απέναντι στο γλωσσικό ζήτημα:  «Το ζήτημα δεν είναι αν θα γράφουμε δημοτική ή καθαρεύουσα. Το τραγικό ζήτημα είναι αν θα γράφουμε ελληνικά ή ένα οποιοδήποτε ελληνόμορφο εσπεράντο. Αυτή είναι η κατάστασή μας, και δε μας μένει καιρός. Σα να θέλουμε να ξεκάνουμε με όλα μας τα μέσα τη γλώσσα μας. Χωρίς μια φούχτα ανθρώπους σαν τον Αχιλλέα Τζάρτζανο, θα μιλούσαμε και θα γράφαμε όλοι μας εσπεράντο.»

Η ιστορία του έργου του

Ο Αχ. Τζάρτζανος έχει προσφέρει ανεκτίμητα οφέλη στην ελληνική παιδεία μέσω των έργων του. Μπορεί να είναι και ο μοναδικός στην ιστορία των γλωσσικών πραγμάτων του τόπου μας του οποίου το έργο να έγινε αποδεκτό τόσο από τους δημοτικιστές όσο και από τους υπερασπιστές της λόγιας γλώσσας. Ο ίδιος μέσα από τα έργα του έχει αναγνωριστεί ως ένας από τους μεγαλύτερους ευεργέτες της ελληνικής γλωσσικής επιστήμης με παραδείγματα να αποτελούν οι γεμάτες με θαυμασμό και δέος αναφορές μελετητών όπως του Άγγελου Σικελιανού, του Κωνσταντίνου Αμάντου, του Χρήστου Τσολάκη (Πρακτικά 1^ου Συνεδρίου, 2006).

Το συγγραφικό έργο του Τζάρτζανου περιλαμβάνει εργασίες φιλολογικές, γλωσσικές, λαογραφικές, ιστορικές. Ανάμεσα στα έργα του συγκαταλέγονται και οι μεταφράσεις αρχαιοελληνικών κειμένων. Μετέφρασε με εισαγωγικά κείμενα και σχόλια, κείμενα των Δημοσθένη (Ολυνθιακοί), Λουκιανού (Νεκρικοί διάλογοι) και Πλάτωνα (Κρίτων και Απολογία Σωκράτους).

Ο Τζάρτζανος λοιπόν στάθηκε με τα συγγράμματα, τις οδηγίες και φυσικά το έργο του συμπαραστάτης των εκπαιδευτικών της χώρας πιστεύοντας ότι η ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου πηγάζει από τη σωστή εκπαίδευση των μαθητών στα σχολικά ιδρύματα. Βασιζόμενος στην άποψή του για την ορθή μελέτη των νεοελληνικών κειμένων προχώρησε στην δημοσίευση των λεξιλογικά υπομνήματα εις τα νέα ελληνικά αναγνώσματα σε συνεργασία με τον Παναγή Λορεντζάτο, τον  δημοτικιστή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια της γραμματικής και του Συντακτικού της αρχαίας ελληνικής που αποδείχθηκαν ως τα καλύτερα εγχειρίδια του είδους τους.

Η Γραμματική της Αρχαίας ελληνικής Γλώσσης προοριζόταν για τους μαθητές σαν βοήθημα για τη διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών στο τότε εξατάξιο Γυμνάσιο. Εκδόθηκε για πρώτη φορά με έγκριση του Υπουργείου Παιδείας, ύστερα από διαγωνισμό στον οποίον βραβεύθηκε (στα 1937), και εκδιδόταν συνεχώς ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Χάρη στην απλότητα της διατύπωσης και την σαφήνεια των ορισμών και των κανόνων της, η Γραμματική αυτή αποτέλεσε έναν ασφαλή οδηγό για τους καθηγητές και αξιόπιστο σύντροφο για τους μαθητές που την χρησιμοποιούσαν.

O Αχ. Τζάρτζανος έπαιξε σημαντικό ρόλο στο γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας, με ένα από τα κυριότερα έργα του να είναι το Συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης για την ολοκλήρωση του οποίου θα έπρεπε να εργάζονται ομάδες ειδικών επί πολλά χρόνια. Σύμφωνα μάλιστα με τον Τζάρτζανο, ο ίδιος «έφερε εις πέρας τον άθλο αυτό υπό αντίξοες για την υγεία του συνθήκες». Συγκεκριμένα, κατά το 1924 και στις αρχές του 1925 βρέθηκε σε σανατόριο του Νταβός στην Ελβετία, καθώς είχε αρρωστήσει λόγω υπερκόπωσης. Εκεί, με τη βοήθεια του Γεωργίου και Αριστοτέλη Ζ. Λορεντζάτου, πέρασε σχεδόν 3 χρόνια ώσπου να αποκατασταθεί η υγεία του.

Όταν ύστερα από 6 μήνες ανάρρωσε, άρχισε να συντάσσει τα κεφάλαια  του Συντακτικού της νέας ελληνικής  γλώσσας έχοντας στη διάθεση του μόνο ορισμένα βοηθήματα με κείμενα στοιχειώδους περιεχομένου. Όταν επιτέλους γύρισε τον Σεπτέμβριο του 1927, στην  Ελλάδα έφερε μαζί του και τα χειρόγραφα του συντακτικού που είχε γράψει στην Ελβετία. Αναφέρει μάλιστα πως παρά το γεγονός ότι η αναθεώρηση και διόρθωση των εκφραστικών και γραμματικών λαθών του συντακτικού του αποτελούσε μία ορθότερη απόφαση, ο ίδιος λόγω του φόβου του μήπως εξαιτίας των προβλημάτων υγείας του δεν προλάβει να δημοσιεύσει το έργο του προτίμησε να το παραδώσει στη δημοσιότητα έτσι όπως το είχε γράψει.

Φυσικά αξίζει να αναφέρουμε πως στη δημοσίευση του έργου του συνέβαλε και ο φίλος του Ιωάννης Κολλάρος. Εξάλλου η συγγραφή του Συντακτικού αυτού, του πρώτου Συντακτικού του νεοελληνικού λόγου απασχολούσε τον Τζάρτζανο από το 1914, όταν ακόμα ήταν επιθεωρητής και διαπίστωνε «ιδίοις όμμασι»  την προκατάληψη των λειτουργών της μέσης παιδείας για τη νεοελληνική γλώσσα. Προκατάληψη που  οδήγησε στην άποψη ότι η ελληνική γλώσσα είναι άναρχη, ανώμαλη και δίχως νόμους και κανόνες. Γεγονός που τον οδήγησε στην συγγραφή του Συντακτικού του.

Η πρώτη έκδοση κυκλοφόρησε το 1928 ενώ η δεύτερη, έχοντας ανανεωθεί και εμπλουτιστεί με νέο υλικό, εκδόθηκε το 1946 από τον οργανισμό εκδόσεως σχολικών βιβλίων. Ο δεύτερος τόμος της δεύτερης έκδοσης κυκλοφόρησε το 1953 με τους δύο τόμους να συγκροτούνται από 700 περίπου σελίδες συνολικά. Τέλος πολλοί είναι εκείνοι που έχουν εκφράσει το δέος τους και την ευγνωμοσύνη τους για τον Τζάρτζανο και το έργο του με χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Νίκος Μπέης και ο Γιάννης Κακριδής ο οποίος σε αφιέρωμα του στην Νέα Εστία αποκαλύπτει τον σεβασμό του για τον Τζάρτζανο.

Ο Τζάρτζανος στο Συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης λαμβάνοντας υπόψη του την τεράστια σημασία που έχει η σύνδεση αρχαίας με την ελληνική σύνταξη ταυτόχρονα κατόρθωσε την παράθεση εύστοχων παραδειγμάτων για την καλύτερη κατανόηση της δομής των δύο αυτών μορφών της γλώσσας. Ο πλούτος και η ποικιλία των παραδειγμάτων του επιτέλεσαν σε πολλές περιπτώσεις έναν έμμεσο διαπαιδαγωγικό ρόλο. Το συντακτικό του χάρη στις εύστοχες εκφράσεις του αποτελεί παράδειγμα σαφήνειας, πυκνότητας και ομορφιάς της ελληνικής γλώσσας και αποτελεί σήμερα πολύτιμο γλωσσικό και πνευματικό θησαυρό. Ο Τζάρτζανος επομένως μέσω τις συμβολής του στο γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας συνέβαλε στη δημιουργία γεφυρών ζωντανής συνομιλίας της αρχαίας με την νέα μας γλώσσα.

Παρόλα αυτά το κορυφαίο του έργου  στο οποίο οφείλει την αναγνώρισή του από το σύνολο των μελετητών της ελληνικής γλώσσας  είναι η νεοελληνική σύνταξης της κοινής δημοτικής, έργο για το οποίο έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους φιλόλογοι, όπως ο Χρήστος Τσολάκης και ο Νίκος Βέης. Το έργο του αυτό ο Αχ.  Τζάρτζανος το έγραψε στο σανατόριο του Νταβός της Ελβετίας καθώς ανάρρωνε από φυματίωση δίχως να έχει στη διάθεση του βοηθήματα. Αυτή του λοιπόν η δράση μας πρόσφερε το πρώτο και μέχρι σήμερα αξεπέραστο συντακτικό της νέας ελληνικής γλώσσας η συγγραφή του οποίου αποτέλεσε τομή, καθώς μέχρι το 1928, παρά το γεγονός ότι πολλοί ήταν εκείνοι που είχαν γράψει εγχειρίδια γραμματικής, ελάχιστες ήταν οι συμβολές των ερευνητών της εποχής στο κομμάτι της νεοελληνικής σύνταξης.

Ο Τζάρτζανος, λοιπόν, υπήρξε ο πρώτος συστηματικός ερευνητής της νεοελληνικής σύνταξης. Για να αντιμετωπίσει τις προκαταλήψεις που επικρατούσαν μεταξύ των εκπαιδευτικών της εποχής- οι περισσότεροι από τους οποίους υποστήριζαν ότι στα νεοελληνικά βασιλεύει γλωσσική αναρχία- ο Τζάρτζανος προσχώρησε στο κέντρο των γλωσσικών παρατάξεων και έβαλε ως σκοπό του να αποδείξει ότι για την συγγραφή ενός σωστού κειμένου στη δημοτική και στην καθαρεύουσα απαιτείται η σωστή γνώση της σύνταξης τους.

Στη νεοελληνική σύνταξη παρατηρείται η αξιοθαύμαστη γλωσσική παιδεία του Τζάρτζανου η οποία οφείλεται στη μελέτη της λαϊκής γλώσσας και μέσω αυτής αποκτά δύναμη ο λιτός πυκνός και άμεσος λόγος του δημοτικού τραγουδιού. Επίσης στην Νεοελληνική σύνταξη τα παραδείγματα αντλούνται από τα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και αποτελούν έργα διάφορων ποιητών, όπως του Σολωμού, του Παλαμά, του Καβάφη.

Επιπρόσθετα ο Τζάρτζανος στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης της Νεοελληνικής Σύνταξης επισημαίνει τις δομικές αναλογίες ανάμεσα στην αρχαία και στη νέα ελληνική σύνταξη κάτι που παρατηρείται και στα σχήματα λόγου που συναντιούνται στα δημοτικά τραγούδια. Ο Τζάρτζανος λοιπόν σύμφωνα και με τον Κωνσταντίνο Άμαντο κατορθώνει με επιτυχία να συγκρίνει την αρχαία με την σύγχρονη σύνταξη, να ερμηνεύσει τον θησαυρό των συντακτικών φαινομένων της νεοελληνικής γλώσσας (Βεΐκου, 2006).

Συγγραφικό Έργο

• Λεξικολογικά υπομνήματα στα Νέα Ελληνικά, 1915 σε συνεργασία με τον Παναγή Λωρεντζάτο
• Νεοελληνική Σύνταξις (της Κοινής Δημοτικής) [σε δύο τόμους, 1η έκδοση 1928, 2η έκδοση εμπλουτισμένη 1946 (ο 1ος τόμος) και 1953 (ο δεύτερος τόμος)]
• Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσης (της απλής καθαρευούσης) [1930]
• Λαογραφικά θεσσαλικά του Τυρνάβου (1931),
• Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης (1931)
• Συντακτικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης (1931)
• Tο Γλωσσικό μας πρόβλημα (1934),
• Δημοτική και νεοδημοτική (1935),
• Νεοελληνική Γραμματική (1941 σε συνεργασία με τους Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Κλ. Λάκωνα – Κ. Καρθαίο, Ν. Ανδριώτη και Θρ. Σταύρου)
• Νεοελληνική σύνταξις (της κοινής δημοτικής,1946).
• Γραμματική της Λατινικής Γλώσσης (1948 [κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του])

Νεοελληνική σύνταξις – Της κοινής δημοτικής (δίτομη χαρτόδετη έκδοση)

Γλωσσικό Ζήτημα

Η θέση του Αχιλλέα Τζάρτζανου στο γλωσσικό ζήτημα είναι ξεκάθαρη. Υποστήριζε τη χρήση της νεοδημοτικής γλώσσας, ενός τύπου αστικής δημοτικής γλώσσας εμπλουτισμένης με περισσότερα λόγια στοιχεία, από όσα πολλοί δημοτικιστές (όπως ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης) πίστευαν ότι έχουν περάσει σε κοινή χρήση.  Ήταν αντίθετος στην αυθαίρετη προσαρμογή λόγιων εκφράσεων στην λαϊκή γλώσσα.

Ειδικότερα ο Αχ.  Τζάρτζανος διέκρινε την κοινή δημοτική από τις διαλεκτικές παραλλαγές της, ενώ παράλληλα απέφυγε την εξομοίωση της γραφομένης με την ομιλούμενη γλώσσα χαράζοντας έτσι ένα νέο δρόμο που παρακάμπτει την «ιερή πλάνη των καθαρεουσιάνων» και τα τεχνητά γλωσσικά στοιχεία των ακραίων δημοτικιστών. Με αυτό τον τρόπο υποστηρίζει την καθιέρωση ενός νέου γλωσσικού ιδιώματος, την νεοδημοτική, που αποτελούσε μία γλώσσα των μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών κέντρων.

Είναι, επομένως, απόλυτα λογικό να αποδίδεται στον Τζάρτζανο ο τίτλος του σωτήρα του ελληνικού ζητήματος, καθώς σύμφωνα με τον Χρήστο Τσολάκη (Πρακτικά 1^ου Συνεδρίου, 2006),  είναι εκείνος ο οποίος έλυσε καλύτερα από τον καθένα το γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας προσφέροντας «έργο ανεκτίμητης αξίας, δίνοντας πρακτικές λύσεις σε κάθε ζήτημα της γλώσσας μας και μη αφήνοντάς την δίχως πυξίδα».

Ο ίδιος γράφει στο έργο του το Γλωσσικό μας πρόβλημα: «Η γραμματική δεν έχει, όπως πολλοί νομίζουν, προορισμό να θέτει νόμους για τη γλώσσα, να νομοθετεί με τους κανόνες της και με τα παραδείγματά της, πως πρέπει να μιλούμε και πως πρέπει να γράψουμε.  Η γραμματική είναι ένα βιβλίο, όπου καταγράφονται με ένα κάποιο πρακτικό σύστημα τα φαινόμενα της γλώσσας ενός λαού, ενός έθνους…». Εξάλλου, «Νομοθέτης στη γλώσσα δεν είναι ο οποιοσδήποτε σοφός και άσοφος γραμματικογράφος, νομοθέτης στη γλώσσα είναι ο λαός, ο λαός των μεγάλων πολιτικών και πνευματικών κέντρων, ο λαός ο οπωσδήποτε μορφωμένος και οι λογοτέχνες του λαού αυτού κι ετούτοι για οδηγό τους στη γλώσσα που γράφουν, έχουν το κοινό γλωσσικό αίσθημα» και «…η γραμματική μας θα προχωρήσει, χωρίς να δίνει καμιά προσοχή και χωρίς να ενδιαφέρεται διόλου, αν ετούτο ή εκείνο προέρχεται απ’ την προφορική, τη λαϊκή, τη σχολική, τη λόγια παράδοση.  Θα εξετάζει μόνο τι είναι σε χρήση στην κοινή ομιλούμενη γλώσσα, στη γλώσσα την όντως εθνική».

Τζαρτζάνεια

Η πόλη του Τυρνάβου, για να τον τιμήσει για την πολύτιμη προσφορά του στο χώρο της φιλολογίας, καθιέρωσε τα «Τζαρτζάνεια» τα οποία διεξάγονται κάθε δύο χρόνια. Πρόκειται για μια συνάντηση γλωσσολογικού προσανατολισμού, που διοργανώθηκε για πρώτη φορά το 2006, με πρωτοβουλία φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης της Θεσσαλίας (Νομαρχία Λάρισας, Δήμος Τυρνάβου), του Συνδέσμου Φιλολόγων Νομού Λάρισας και με συνδιοργανωτή το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, προς τιμήν του Αχιλλέα Τζάρτζανου. Με διετή ρυθμό (2006, 2008, 2010, 2012, 2015, 2018- διακοπή λόγω της πανδημίας του κορονοϊού) πραγματοποιούνται συνέδρια στα οποία συμμετέχουν καταξιωμένοι ομιλητές μετά από πρόσκληση.

 Επίσης το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου μετονομάστηκε σε 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου Αχιλλέας Τζάρτζανος προς τιμήν του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

150 χρόνια συμπληρώθηκαν  από τη γέννηση του μεγάλου παιδαγωγού που με το έργο του επέδρασε καθοριστικά στα εκπαιδευτικά δρώμενα.

Το σημαντικό του έργο, η παρέμβασή του στην πορεία του γλωσσικού ζητήματος, η άοκνη μελέτη της  σύγχρονης Γλώσσας τον καθιστούν πάντοτε επίκαιρο, «ιδιοφυή παιδαγωγό», κατά τον Ιωάννη Κακριδή.

Μέσα από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και της δικτυογραφίας συμπεραίνουμε ότι ο Αχιλλέας Τζάρτζανος αποτελεί μια αξιοσημείωτη προσωπικότητα του τόπου μας και η συμβολή του στους τομείς με τους που ασχολήθηκε είναι μοναδικής σημασίας.

Η συγγραφή μιας πλήρους βιογραφίας για τη ζωή και το έργο του θα προσφέρει σημαντική βοήθεια στον μελετητή, τον σπουδαστή του έργου του.Βιβλιογραφική Αναφορά

Βασίλης Αναγνωστόπουλος «Ανίχνευση της λαϊκής παράδοσης μέσα από το συνολικό έργο και κυρίως μέσα από τα συντακτικά παραδείγματα στο δίτομο έργο «Νεοελληνική Σύνταξις της κοινής δημοτικής του Αχιλλέα Τζάρτζανου» στο Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Χριστίνα Βέικου, Πρώιμοι πολιτισμικοί προβληματισμοί στο γλωσσολογικό έργο του Αχιλλέα Τζάρτζανου, στο Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Νίκος Η Ζδάνης – Δυο ανέκδοτες επιστολές του Αχ. Τζάρτζανου Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. 24

Κριαράς, «Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος απέναντι στο κίνημα του Δημοτικισμού»

Χρήστος Τσολάκης, Αχιλλέας Τζάρτζανος Ο μεγάλος λησμονημένος και ο προφητικός, Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Δικτυογραφική Αναφορά

 «Σκέψεις του Γ. Σεφέρη για την ελληνική γλώσσα και τον Αχ. Τζάρτζανο», Φιλόλογος, τχ. 112 (Καλοκαίρι 2003), σ. 310 στο Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
https://www.greek-language.gr/periodika/mags/filologos/2003/112/130782

Αχιλλέας Τζάρτζανος, Wikipedia

https://www.tirnavos.gr

https://www.greek-language.gr

Συνέντευξη του Εμμανουήλ για τον Τζάρτζανο στο Στέλιο Λουκά Φιλόλογος 123 στο Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα https://www.greek-language.gr/periodika/mags/filologos/2003/112/130782  , 10/04/2024

Η πολιτιστική κληρονομιά του Τυρνάβου και η απήχησή της στους εφήβους της περιοχής” Εργασία από την φοιτήτρια Μπουκουβάλα Σοφία https://estia.hua.gr/file/lib/default/data/8967/theFile

Καράσσου Μιμίκα, προφορική μαρτυρία (Απομαγνητοφωνημένο κείμενο)

Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: Ά Μέρος

Το άρθρο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: ΄Β Μέρος εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι μαθητές που συμμετέχουν σε αυτή την έρευνα είναι οι Γεώργιος Μπασδέκης, Νικόλαος Μπλάκος και Αικατερίνη Σαντίκη, υπό την επίβλεψη των καθηγητριών Ευαγγελίας Φακή και Ευπραξίας Μάνθου, ειδικότητας ΠΕ02 (Φιλολόγων).

Την εργασία θα την χωρίσουμε σε Α και Β ΜΕΡΟΣ και τη δημοσιεύουμε αποκλειστικά στο tirnavospress.gr για τους αναγνώστες μας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος, εξέχουσα προσωπικότητα για τα ελληνικά Γράμματα, εμβληματική προσωπικότητα για τον τόπο καταγωγής του, τον Τύρναβο, αποτελεί το πεδίο αναφοράς της παρούσας εργασίας. Υπήρξε φιλόλογος και γλωσσολόγος, γεννήθηκε στον Τύρναβο το 1873 και πέθανε τον Ιούνιο του 1946.

150 χρόνια συμπληρώθηκαν  από τη γέννηση του μεγάλου παιδαγωγού που με το έργο του επίδρασε καθοριστικά στα εκπαιδευτικά δρώμενα. Η  «Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσης» και η «Νεοελληνική Σύνταξις  (της Κοινής Δημοτικής)» – το πρώτο Συντακτικό του νεοελληνικού λόγου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1928- διδάσκονταν από τη δεκαετία του 30 και για πολλές δεκαετίες στη Μέση Εκπαίδευση. Και τα δύο monumenta aeternitatis καθώς  εξακολουθούν  να αποτελούν έργα αναφοράς για τον μελετητή και τον μαθητή της ελληνικής γλώσσας.

Το σημαντικό του έργο, η παρέμβασή του στην πορεία του γλωσσικού ζητήματος, η άοκνη μελέτη της  σύγχρονης Γλώσσας τον καθιστούν πάντοτε επίκαιρο, «ιδιοφυή παιδαγωγό» κατά τον Ιωάννη Κακριδή. Υποστήριξε τη χρήση της νεοδημοτικής γλώσσας εμπλουτισμένης με λόγια στοιχεία και η επιλογή του αυτή δικαιώθηκε από την εξέλιξη του γλωσσικού ζητήματος και τις θέσεις της σύγχρονης Γλωσσολογίας.

Παράλληλα μελέτησε την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, του Τυρνάβου, αλλά κυρίως διακρίθηκε όχι μόνο ασκώντας επίδραση στο έργο άλλων μελετητών του Λόγου αλλά και για τις αρετές της καλοσύνης και της αγάπης για τον συνάνθρωπο, τον συνεργάτη, τον συνερευνητή, τον νεαρό μαθητή.

Με την παρούσα εργασία επιχειρούμε να παρουσιάσουμε τα βασικότερα σημεία του πολυσχιδούς αυτού εκπαιδευτικού, φιλολογικού, γλωσσολογικού και εκπαιδευτικού έργου. Ταυτόχρονα θα ακουστούν αποσπάσματα από μαθητικές του εμπειρίες και άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα, αλλά και έθιμα και παραδόσεις,   η λαϊκή ψυχή  του  Τυρνάβου αλλά και των Σχολών του, όπως ο ίδιος ο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ως λαογράφος, κατέγραψε. 

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Τύρναβος, παιδαγωγός, γλωσσικό ζήτημα, Νεοελληνική Γραμματική, Νεοελληνική Σύνταξη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Με αφορμή τη συμμετοχή μας στο 2ο Πανελλήνιο Μαθητικό Συνέδριο του δικτύου που οργάνωσε το Πειραματικό Λύκειο του Πανεπιστημίου Πατρών “Έλα να σου μιλήσω για τον τόπο μου” αποφασίσαμε να παρουσιάσουμε μια εξέχουσα προσωπικότητα του τόπου μας, τον Αχιλλέα Τζάρτζανο.

Σκοπός της εργασίας μας είναι η ανάδειξη της προσωπικότητας του σημαντικού αυτού προσώπου για τον τόπο μας και τα ελληνικά Γράμματα.

Για την ολοκλήρωση της εργασίας μας δουλέψαμε ομαδικά. Πραγματοποιήσαμε επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη της πόλης μας, όπου αντλήσαμε πληροφορίες από τα πρακτικά του πρώτου γλωσσολογικού συνεδρίου για τον Αχιλλέα Τζάρτζανο. Παράλληλα, σημαντική πηγή πληροφοριών αποτέλεσε και το διαδίκτυο. Τέλος, σημαντική ήταν και η βοήθεια του Συμβούλου Εκπαίδευσης των φιλολόγων κ. Μάττου Αναστάσιου χάρη στον οποίο ήρθαμε σε επαφή με συγγενή του Αχ. Τζαρτζάνου.

Αχιλλέας Τζάρτζανος – Οικογενειακή κατάσταση

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος γεννήθηκε στον Τύρναβο στις 3 Απριλίου 1873. Η οικογένειά του ήταν ιδιαίτερα φτωχή, ο πατέρας του, Θανάσης, υφαντής, δουλεύοντας 2 αργαλειούς στο σπίτι και η μητέρα του, Θεοφανώ, παπλωματού. Ήταν μοναχογιός, τρίτο παιδί της οικογένειας, ενώ είχε πέντε αδελφές. Η μητέρα του είχε ηπειρώτικες καταβολές και μαζί με τη γιαγιά του, την Ελισάβετ, με αγραφιώτικη καταγωγή κατάφεραν να μεταλαμπαδεύσουν στον Αχιλλέα τη λαϊκή αγνότητα και ευαισθησία και να τον μεγαλώσουν με στοιχεία του πολιτισμού τους.

Από τη γιαγιά του μάλιστα άντλησε πληροφορίες τις οποίες κατέγραψε σε δύο ολόκληρα τετράδια, που περιέχουν μεταξύ άλλων παροιμίες και παλιακά τραγούδια, στοιχεία που αντανακλώνται στο πολυσχιδές έργο του, όπως το νανούρισμα της γιαγιάς (Αναγνωστόπουλος, 2006). Σε ηλικία 38 ετών παντρεύτηκε την Αντωνία, αδελφή του Παναγή Λορετζάτου, καθηγητή της Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας, με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Με την Αντωνία, η οποία τον συντρόφευσε μέχρι το τέλος της ζωής του, απέκτησε δύο γιούς, τον Θανάση και τον Ζήσιμο. Ο πρώτος έγινε δικηγόρος και ο δεύτερος αρχιτέκτονας-μηχανικός.

Σπουδές

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος φοίτησε στον Τύρναβο κατά το Δημοτικό, περνώντας από το αλληλοδιδακτικό σχολείο και τελειώνοντας με άριστα. Στη συνέχεια, γράφτηκε στο Σχολαρχείο στη Λάρισα, και έπειτα, με μία μικρή υποτροφία από τον Δήμο Τυρνάβου, γράφτηκε στο Γυμνάσιο της Λάρισας. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, μετέβη στην Αθήνα όπου και ολοκλήρωσε την Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1896-1900), και αναγορεύτηκε αριστούχος Διδάκτωρ της Φιλολογίας. Εξαιτίας της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης της οικογένειάς του, δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει μεταπτυχιακές σπουδές, παρότι η Φιλοσοφική Σχολή του πρότεινε χορήγηση υποτροφίας, αναλογιζόμενη τις άριστες επιδόσεις του.  Κατά τις σπουδές του υπήρξε μαθητής ιδιαίτερα σημαντικών πανεπιστημιακών καθηγητών, του φιλολόγου Κ. Κόντου, του γλωσσολόγου Γ. Χατζιδάκι και του παιδαγωγού Δ. Ζαρογιάννη.

Εργασία

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ξεκίνησε να εργάζεται από μικρή ηλικία. Η πρώτη του δουλειά ήταν υπάλληλος σε μπακάλικο, κάτι που συνέβη μετά από παρότρυνση του πάτερα του και δεν ευχαριστούσε τον ίδιο. Αυτή η δουλειά δεν κράτησε πολύ, μιας και ο Αχιλλέας έπεισε τον πατέρα του να τον αφήσει να γραφτεί στο ελληνικό σχολείο στη Λάρισα. Το 1892 απέκτησε με άριστα το δίπλωμα του δασκάλου της τρίτης τάξης και έτσι διορίστηκε ως ελληνοδιδάσκαλος στη Λάρισα και στη συνέχεια στην Αθήνα και στα γύρω σχολαρχεία για να μπορεί να παρακολουθήσει τα μαθήματα του πανεπιστημίου. Από το 1901 έως το 1903 υπηρέτησε ως σχολάρχης στη Λάρισα και έπειτα ως καθηγητής του Γυμνασίου στην ίδια πόλη.

Την περίοδο 1910-1912 διορίστηκε καθηγητής στο Πρότυπο Γυμνάσιο του Διδασκαλείου Μέσης Εκπαίδευσης στην Αθήνα (Βαρβάκειο). Τα επόμενα 2 χρόνια υπηρέτησε ως καθηγητής στο Διδασκαλείο της δημοτικής εκπαίδευσης, ενώ το 1914 διορίστηκε Γενικός Επιθεωρητής μέσης εκπαίδευσης της Α’ εκπαιδευτικής περιφέρειας της Αθήνας. Από το 1917 έως το 1926 ήταν Εκπαιδευτικός Σύμβουλος, αλλά απαλλάχθηκε των καθηκόντων του από τη δικτατορία του Πάγκαλου. Ως αναγνώριση των υπηρεσιών του τόσο ως επιθεωρητή όσο και ως εκπαιδευτικού συμβούλου, η πολιτεία του απένειμε τον Αργυρό Σταυρό το, 1918.

Προσωπικά στοιχεία

Χαρακτηρισμοί, όπως «άγιος» και «καλλιτέχνης» του Άγγελου Σικελιανού και «κόσμημα της ελληνικής οικογένειας, παιδείας και επιστήμης» του Κωνσταντίνου Αμάντου καθώς επίσης και το σχόλιο του Γιώργου Σεφέρη «…εχάσαμε έναν από τους λίγους εκλεκτούς που πρόσφεραν μεγάλη υπηρεσία στην Πατρίδα μας, αυτό μπορώ να το βεβαιώσω…» φανερώνουν το μεγαλείο του Τζαρτζάνου (Τσολάκης, 2006). Ένας άνθρωπος στιβαρός, ψιλόκορμος, με λεβέντικη κορμοστασιά και συγχρόνως ευγενικός, αξιοπρεπής, ευπατρίδης και με τρόπους. Αυτός ήταν ο Αχιλλέας Τζάρτζανος.

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ήταν ένας πολύ σπουδαίος φιλόλογος, γλωσσολόγος και παιδαγωγός που εκτός  από τις επιστημονικές του αρετές τον κοσμούσαν και άλλες. Ήταν φιλόπονος, μεθοδικός, ήρεμος, οξυδερκής, μεγαλόψυχος και αλτρουιστής. Ήταν χαρακτηριστική η προθυμία με την οποία βοηθούσε, όσο μπορούσε, όχι μόνο τους δικούς του ανθρώπους αλλά και ξένους, όπως φαίνεται κι από το Μαθητολόγιο του Γυμνασίου της Λάρισας, στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ο Τζάρτζανος ως δάσκαλος στο Γυμνάσιο υπογράφει και ως κηδεμόνας μαθητών, οι οποίοι δεν κατάγονταν από τη Λάρισα.  Έτσι κατά το σχολικό έτος 1890-1891 υπογράφει ως κηδεμόνας του μαθητή της Δ΄ τάξης Κων/νου Αριστ. Καρπουζόπουλου, από το Λιβάδι Ελασσόνας. (Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. 24)

Ο ίδιος αρνήθηκε να πάει στη Γερμανία για μεταπτυχιακές σπουδές καθώς, όπως είπε χαρακτηριστικά, «έχω ακόμη να παντρέψω τις δύο τελευταίες αδελφές μου».

Οι «μεγάλοι» δάσκαλοι των ελληνομουσείων αποτέλεσαν λαμπρό παράδειγμα για τον Τζάρτζανο, ο οποίος απολάμβανε να μιλάει για αυτούς στους μαθητές του, για τη δράση και τα κατορθώματά τους. Είχε μάλιστα επιθυμία να γράψει ο ίδιος ένα βιβλίο που θα αναφερόταν στην πνευματική ζωή στον Τύρναβο κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας.

Πέρα από την γιαγιά και τη μητέρα του από τους πρώτους πνευματικούς τροφοδότες του ήταν και ο διδάσκαλος του Αντώνιος Σακελλάριος, για τον οποίο έτρεφε μεγάλο θαυμασμό.

Χάρη στην καταγωγή της γιαγιάς του, ήρθε σε επαφή με τα μακρυγιαννικά κείμενα από τη στιγμή της γέννησης του και μεγάλωσε με αυτά (Αναγνωστόπουλος, 2006).

Είχε τριπλή ιδιότητα, του φιλολόγου, του γλωσσολόγου και του παιδαγωγού, και έδειχνε ειλικρινές ενδιαφέρον για την πνευματική προκοπή του λαού. Η «Νεοελληνική Σύνταξις», το σημαντικότερο από τα έργα του και  έργο μοναδικής σπουδαιότητας για τη νεότερη γλωσσική βιβλιογραφία, δημιουργήθηκε για παιδευτικούς λόγους, όπως ομολόγησε. Ένα έργο για το οποίο είχε μεγάλο ζήλο και το οποίο ολοκλήρωσε κάτω από δυσμενείς βιοτικά συνθήκες, καθώς ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας τον ανάγκασε να εγκατασταθεί για δύο χρόνια και οκτώ μήνες στο Νταβός της Ελβετίας. Από εκεί, χωρίς την παραμικρή πρόσβαση σε βιβλιοθήκες και υλικό που θα ήταν χρήσιμο για το έργο του, κατάφερε να ολοκληρώσει το σύγγραμμά του. Τόσες ήταν οι γνώσεις του και τόσο ακέραια διατηρούσε στην ψυχή του την ελληνική γλώσσα.

Οι θέσεις του για τη γλώσσα ήταν ανατρεπτικές για την εποχή του, υπερέβαιναν τον φραγμό της παραδοσιακής γλωσσολογίας. Ο ίδιος πρέσβευε αξίες και αντιλήψεις, όμοιες με αυτά που πρεσβεύει σήμερα η γλωσσολογία. Αυτό, τον καθιστά «πρόδρομο» και «προφήτη» της γλώσσας.

Απομαγνητοφωνημένο μέρος τηλεφωνικής επικοινωνίας με συγγενή του Αχιλλέα Τζάρτζανου 

Η μικραανιψιά του Αχιλλέα Τζάρτζανου Μιμίκα Καράσσου αναφέρει χαρακτηριστικά:

‘‘Άκουγα από τη μητέρα μου που ήταν ανιψιά του Αχιλλέα Τζάρτζανου πολλές ιστορίες. Η γιαγιά μου, η μαμά της μαμάς μου, ήταν αδελφή του Αχιλλέα Τζάρτζανου. Η γιαγιά του Αχιλλέα, η μητέρα του πατέρα του, ήταν η Σοφία Ελισσάβετ η οποία ό,τι έλεγε για τον Αχιλλέα βγήκε αληθινό. Από μωρό που το έπαιζε του έλεγε θα γίνεις μεγάλος και θα μιλούν όλοι για σένα. Ως ο μικρότερος αδερφός μετά από τέσσερις αδελφές γνώρισε μεγάλη φροντίδα και περιποίηση. Η γιαγιά του έζησε 116 χρόνια.

Ο Αχιλλέας μεγάλωσε και πήγε σχολείο στον Τύρναβο. Ήθελε να σπουδάσει. Οι καθηγητές του έλεγαν στον πατέρα του ότι το παιδί είναι πανέξυπνο και πρέπει οπωσδήποτε να σπουδάσει. Φτωχοί άνθρωποι οι γονείς, παπλωματάδες και οι δύο και είχαν και ένα μπακάλικο. Για να συνεχίσει τις σπουδές του έπρεπε να πάει στη Λάρισα γεγονός αδύνατο για τα οικονομικά της οικογένειας – η συγκοινωνία ήταν μια φορά την ημέρα μόνο.

Του δίνουν, λοιπόν, μια ποδιά για να δουλέψει στο μπακάλικο. Κάθισε μια – δυο βδομάδες, αλλά δεν άντεξε. Πήρε το λεωφορείο και πήγε στη Λάρισα. Οι καθηγητές του στο Γυμνάσιο θαύμασαν τη μόρφωσή του. Του άρεσε το διάβασμα, από μικρό παιδί που ήταν στο Δημοτικό θυσίαζε το παιχνίδι με τους φίλους του προκειμένου να διαβάζει τα αγαπημένα του βιβλία.

Οι καθηγητές στη Λάρισα, μετά από εξετάσεις στις οποίες ο Αχιλλέας αρίστευσε, αποφάσισαν ότι έπρεπε να τον κρατήσουν και έστειλαν ένα γράμμα στον πατέρα του για να μην ανησυχεί. Ο πατέρα σκεφτόταν το οικονομικό αλλά η γιαγιά του που έβλεπε μακριά είπε αφήστε το παιδί να σπουδάσει και σπούδασε με υποτροφίες.

Από το Γυμνάσιο του έδωσαν μισθό για να μείνει στη Λάρισα και τα μισά λεφτά τα έστελνε στους γονείς του, τόσο πονετικός ήταν. Στην Αθήνα τελείωσε τις σπουδές του, έγινε καθηγητής Πανεπιστημίου και παντρεύτηκε, την αδερφή του Παναγή Λορεντζάτου. Έκανε δύο αγόρια τον Αθανάσιο και τον Ζήσιμο. Ο ένας σπούδασε αρχιτέκτονας και ο άλλος δικηγόρος, παντρεύτηκαν και έκαναν παιδιά.

Το συντακτικό της Νέας Ελληνικής αρχικά το έγραψε στην καθαρεύουσα. Ο ίδιος τότε δίδασκε στη Μαράσλειο και πήγαιναν και τα παιδιά του εκεί. Και τον παρακαλούσαν να το γράψει στη Δημοτική για να το καταλαβαίνουν οι συμμαθητές τους. Στην Κατοχή λοιπόν και μάλιστα και στο καταφύγιο έπαιρνε τα γραπτά του και έγραφε το Συντακτικό στη Δημοτική. Όμως αρρώστησε από φυματίωση και πήγε στο Νταβός της Ελβετίας. Όταν το τελείωσε το έστειλε σε όλους τους συγγενείς αλλά δεν μπόρεσε να το εκδώσει, εξαιτίας των πολιτικών του φρονημάτων.

Πάντρεψε και προίκισε τις αδελφές του. Στο οικογενειακό του περιβάλλον υπήρξαν όλοι μορφωμένοι και πολύ καλοί άνθρωποι.

Όταν έφυγε για το Νταβός, πήρε την μητέρα μου, Ερασμία, στο γραφείο για να κάνει παρέα στη γυναίκα του την Αντωνία. Της είπε να μιλάει τα Τυρναβίτικα, όπως τα ξέρει.’’

«Στο γυμνάσιο ήμουνα καλή μαθήτρια, αλλά πάντα υπήρχε η παρατήρηση ότι δεν έμοιασα στον Αχιλλέα Τζάρτζανο. Μάλιστα ένας φιλόλογος κάποτε σχολίασε: «Καράσσου, από το γένος Τζαρτζάνου περίμενα περισσότερα!»’’, εξομολογείται η Μιμίκα Καράσσου.

Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: ΄Β Μέρος

Το άρθρο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: Ά Μέρος εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι «Φίλοι της Βιβλιοθήκης: για την υποστήριξη των Βιβλιοθηκών του Δήμου Τυρνάβου» με το «1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου – Αχιλλέας Τζάρτζανος» συν-διοργάνωσαν εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην εν λόγω σχολική μονάδα την Πέμπτη 25 Μαΐου 2023 και ώρα 12:00 μμ. 

Το άρθρο Τίμησαν τον Αχιλλέα Τζάρτζανο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Άρθρο της Αποτολίας Πάνου

Με την  αξιόλογη πνευματική κίνηση στη Θεσσαλία τον 19ο αιώνα συνεχίζεται η παλιά προοδευτική παράδοση των μεγάλων διαφωτιστών της. Ένας από αυτούς ήτανε ο Αχιλλέας Τζάρτζανος.

Θεσσαλοί λόγιοι της Αλεξάνδρειας και της Αθήνας συμβάλλουν στο κίνημα του Δημοτικισμού που πιστεύει στο ρόλο της δημοτικής γλώσσας για την αναγέννηση του ελληνικού έθνους.

Ο θεσσαλικός τύπος διακρίνεται για τις προοδευτικές ιδέες και θέσεις του, ιδρύεται το  Παρθεναγωγείο του Βόλου, πληθαίνουν τα ελληνικά σχολεία και οι πόλεις έχουν τη δυνατότητα και τη βούληση να παρέχουν μόρφωση ικανοποιητική.

Οι περισσότεροι δάσκαλοι είναι Ηπειρώτες, Μακεδόνες αλλά και Λαρισαίοι, Τρικαλινοί, Αγιώτες και Τυρναβίτες. Στον Τύρναβο, πόλη μέ ἔντονο τό θρησκευτικό συναίσθημα των ορθόδοξων κατοίκων της και με παράδοση στον πολιτισμό και την εκπαίδευση, διδάσκει ο Τυρναβίτης Αντώνιος Σακελλάριος ‘’λίαν ευμέθοδος και φιλόπονος’’ που μας έδωσε έναν μαθητή άξιο των Θεσσαλών λογίων, τον παιδαγωγό, φιλόλογο και γλωσσολόγο Αχιλλέα Τζάρτζανο (1873-1946).

 Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος προερχόταν από φτωχή οκταμελή οικογένεια (μοναχογιός με πέντε αδελφές) με πατέρα υφαντή και μητέρα παπλωματού, όπως γράφει ο καθηγητής Χρήστος Τσολάκης.

Τελείωσε το Δημοτικό και το Σχολαρχείο στον Τύρναβο και το Γυμνάσιο στη Λάρισα με άριστα. Μετά τις πανεπιστημιακές σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (είχε καθηγητή τον Γ. Ν. Χατζιδάκι), όπου αναγορεύθηκε (1900) αριστούχος διδάκτωρ της φιλολογίας, υπηρέτησε στην εκπαίδευση.

Ενώ ήταν φοιτητής της Φιλοσοφικής, το διάστημα 1890-1892, εργάστηκε ως βοηθός δάσκαλος σχολαρχείου στον Τύρναβο και στη Λάρισα. Υπηρέτησε ως ελληνοδιδάσκαλος στη Λάρισα και στην Αττική την περίοδο 1892-1900.

Ως Σχολάρχης και καθηγητής Γυμνασίου και Διδασκαλείου στη Λάρισα (1901-1910). Το 1910 διορίστηκε καθηγητής στην Αθήνα (Βαρβάκειο και Μαράσλειο). Το 1911 νυμφεύτηκε την αδελφή του Παναγή Λορεντζάτου, Αντωνία. Το 1914 έγινε Γενικός Επιθεωρητής της 1ης Εκπαιδευτικής Περιφέρειας. Την περίοδο 1917-1926 τοποθετήθηκε ως Εκπαιδευτικός Σύμβουλος.

Το συγγραφικό έργο του Τζάρτζανου περιλαμβάνει εργασίες φιλολογικές, γλωσσικές, λαογραφικές, ιστορικές.

Ανάμεσα στα έργα του συγκαταλέγονται οι μεταφράσεις αρχαιοελληνικών κειμένων. Μετέφρασε με εισαγωγικά κείμενα και σχόλια, κείμενα των Δημοσθένη (Ολυνθιακοί), Λουκιανού (Νεκρικοί διάλογοι) και Πλάτωνα (Κρίτων και Απολογία Σωκράτους).

Ιδιαίτερα σμαντική η μελέτη για τη θεσσαλική διάλεκτο και φυσικά τα διδακτικά εγχειρίδια γραμματικής και συντακτικού της αρχαίας και νέας ελληνικής γλώσσας, τα οποία διδάσκονταν γενιές και γενιές Ελλήνων μέχρι τη δεκαετία του 1980. Γι’ αυτό και θεωρούνταν πατέρας της ελληνικής γλώσσας, ή αλλιώς  ο άνθρωπος ‘’που μας έμαθε γράμματα’’.

Αναφέρουμε το Συντακτικόν της νέας ελληνικής γλώσσης (1928), τη Γραμματική της νέας ελληνικής γλώσσης (της απλής καθαρευούσης)  (1930), τη Γραμματική της αρχαίας ελληνικής γλώσσης (1931), το Συντακτικόν της αρχαίας ελληνικής γλώσσης (1931) και τη Γραμματική της Λατινικής Γλώσσης (1948 -κυκλοφόρησε μετά το θάνατό του).

 Άλλα έργα του τα Λαογραφικά θεσσαλικά του Τυρνάβου (1931), το γλωσσικό μας πρόβλημα (1934), Δημοτική και νεοδημοτική (1935). Νεοελληνική σύνταξις (της κοινής δημοτικής,1946).

Τα προαναφερθέντα έργα από τη δεκαετία του ’30 έως και πολύ πρόσφατα διδάσκονταν στη Μέση Εκπαίδευση. Σήμερα ακόμη εξακολουθούν να αποτελούν έργα αναφοράς.

Παραθέτουμε επίσης τις εξής μελέτες: Περί της συγχρόνου θεσσαλικής διαλέκτου (1909),  Συμβολή εις την κλίσιν του ονόματος εν τη νέα ελληνική (1912), Λεξιλογικά υπομνήματα εις τα νέα ελληνικά αναγνώσματα (1915),

Ο εξ αναλογικής επιδράσεως μετασχηματισμός των ενεστωτικών θεμάτων (1921), Οδηγίαι προς μεθοδικήν διδασκαλίαν των εν τοις σχολίοις της μέσης παιδείας διδασκομένων μαθημάτων (1928). Συνεργάστηκε επίσης με τους Μ. Τριανταφυλλίδη, Κ. Καρθαίο, Ν. Ανδριώτη και Θρ. Σταύρου στην έκδοση της Νεοελληνικής Γραμματικής (1941).

Ο ίδιος γράφει στο Γλωσσικό μας πρόβλημα ‘’Η γραμματική δεν έχει, όπως πολλοί νομίζουν, προορισμό να θέτη νόμους για τη γλώσσα, να νομοθετή με τους κανόνες της και με τα παραδείγματά της, πως πρέπει να μιλούμε και πως πρέπει να γράψωμε.

Η γραμματική είν’ ένα βιβλίο, όπου καταγράφονται με ένα κάποιο πρακτικό σύστημα τα φαινόμενα της γλώσσας ενός λαού, ενός έθνους…’’ 

Εξάλλου,  ‘’Νομοθέτης στη γλώσσα δεν είναι ο οποιοσδήποτε σοφός και άσοφος γραμματικογράφος, νομοθέτης στη γλώσσα είναι ο λαός, ο λαός των μεγάλων πολιτικών και πνευματικών κέντρων, ο λαός ο οπωσδήποτε μορφωμένος και οι λογοτέχνες του λαού αυτού κι ετούτοι για οδηγό τους στη γλώσσα που γράφουν, έχουν το κοινό γλωσσικό αίσθημα’’ και ‘’

…η γραμματική μας θα προχωρήσει, χωρίς να δίνει καμιά προσοχή  και χωρίς να ενδιαφέρεται διόλου, αν ετούτο ή εκείνο προέρχεται απ’ την προφορική, τη λαϊκή, τη σχολική, τη λόγια παράδοση. Θα εξετάζη μόνο τι είναι σε χρήσι στην κοινή ομιλούμενη γλώσσα, στη γλώσσα την όντως εθνική…’’

Η πόλη του Τυρνάβου, για να τον τιμήσει για την πολύτιμη προσφορά του στο χώρο της φιλολογίας, καθιέρωσε τα «Τζαρτζάνεια», μια συνάντηση γλωσσολογικού προσανατολισμού, που διοργανώθηκε για πρώτη φορά το 2006, με πρωτοβουλία φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης της Θεσσαλίας (Νομαρχία Λάρισας, Δήμος Τυρνάβου), του Συνδέσμου Φιλολόγων Νομού Λάρισας και με συνδιοργανωτή το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, προς τιμήν του Αχιλλέα Τζάρτζανου. Επίσης, το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου μετονομάστηκε σε 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου Αχιλλέας Τζάρτζανος.

Όπως τονίζει η εγγονή του, Τόνια Τζάρτζανου ‘’Η κληρονομιά του έργου του Τζάρτζανου βαραίνει όλους μας και για αυτό τον λόγο πρέπει να φροντίζουμε να διατηρούμε τη μνήμη του και να κάνουμε αναφορά στο έργο του, διότι αυτό θα μας βοηθήσει να συντηρήσουμε τη γλωσσολογική μας ταυτότητα, θέμα επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε’’ .

Αξιοποιήθηκαν πηγές από το διαδίκτυο και από το βιβλίο μου Η Ροδιά στην ιστορική διαδρομή της Θεσσαλίας.

[quads id=5]

Το άρθρο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης που “μας έμαθε γράμματα” εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ήταν Έλληνας φιλόλογος και γλωσσολόγος μεγάλος διδάσκαλος  του γένους . Γεννήθηκε στον Τύρναβο το 1873 και πέθανε τον Ιούνιο του 1946.

Το έργο του διακρίνεται σε φιλολογικό, γλωσσολογικό, κριτικό και χαρακτηρίζεται από συνθετότητα και επιστημονική αντικειμενικότητα. Σημαντική υπήρξε και η συγγραφική του δραστηριότητα.

Τα πιο γνωστά έργα του είναι:

Γραμματική Αρχαίας Ελληνική και Λατινικής Γλώσσας,
Νεοελληνική σύνταξη,
Το γλωσσικό μας πρόβλημα,
Περί της σύγχρονου Θεσσαλικής διαλέκτου,
Λαογραφικά του Τυρνάβου,
Μετέφρασε επίσης έργα αρχαίων σύγγραφεων.

Η πόλη του Τυρνάβου, για να τον τιμήσει για την πολύτιμη προσφορά του στο χώρο της φιλολογίας, καθιέρωσε τα «Τζαρτζάνεια» τα οποία διεξάγονται κάθε δύο χρόνια. Επίσης το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου μετονομάστηκε σε 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου Αχιλλέας Τζάρτζανος.

Το άρθρο Στο στόχαστρο βανδάλων η προτομή του Αχιλλέα Τζάρτζανου στον Τύρναβο εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.