Όπως επισημαίνει, οι νομαδικές αυτές κοινότητες αποτέλεσαν βασικό πυλώνα αντίστασης, προσφέροντας καταφύγιο, πληροφορίες και ανθρώπινο δυναμικό, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διατήρηση του αγωνιστικού φρονήματος και στην προετοιμασία της Επανάστασης.

Είναι ευρύτατα γνωστό ότι τα πρώτα αρματολίκια εμφανίσθηκαν στα Άγραφα και στον Όλυμπο πριν την άλωση της Πόλης επί Μουράτ Β’ το 1440-1450μ.χ.

Τα αρματολίκια στηρίζονταν στα τσελιγκάτα.Με τον τσέλιγκα και με τα μέλη του οι κλεφταρματολοί δημιουργούν στενούς δεσμούς Οι στάνες τους ήταν το ασυλό τους.Εκει κατέληγαν τραυματισμένοι για να θεραπευθούν,πεινασμένοι για να κορέσουν την πείνα τους,κυνηγημένοι για να ξεκουρασθούν ή να προστατευθούν από τους διώκτες τους.Τα τσελιγκάτα ήταν οι πληροφοριοδότες τους,οι οδηγοί τους,οι φυλακές τους στις δύσκολες μέρες του κατατρεγμού τους.

Τσέλιγκαδες είναι οι Σαρακατσιάνοι Κουτελιδαίοι αρματολοί στο αρματολίκι των Τζουμέρκων,διάδοχοι των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας ήταν ο κλεφταρματολός Γυφτάκης,γαμπρός των Μπουκουβαλαίων.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του ήρωα του Ντολμά Γρηγ.Λιακατά,αρματολού Κλινοβού.Το ίδιο και το πρωτοπαλλήκαρο του Γιάκατος.Πλούσιος τσέλιγκας ήταν ο πεθερός του Λιακατά,αρματολός Ασπροποτάμου,Νικ.Στουρνάρης.Τσέλιγκας Σαρ.ήταν ο πατέρας του Κατσαντώνη Μακρυγιάννης ή Γαντζούδης.Μεγαλοτσέλιγκας Σαρ.και ο Δημ.Καραΐσκος,πατέρας του Γεωρ.Καραϊσκάκη. Τσέλιγκας ήταν και ο πατέρας των Σαρ.Συκαδων ή Βλαχόπουλων,των αρματολών του Καρπενησίου.

Είναι γνωστό επίσης ότι οι κλέφτες και οι αρματολοί ήταν εκείνοι που κράτησαν ζωντανή στα χρόνια της σκλαβιάς την ελπίδα της ανάστασης του Γέννους.Και αυτοί αποτέλεσαν τον εθνικό στρατό της σκλαβωμένης πατρίδας και όταν ήλθε η ώρα της χάρισαν τη λευτεριά της.

Το γεγονός ότι πολλοί προεπαναστατικοί αρματολοί και κλέφτες ήταν τσελιγκάδες,το ότι επίσης οι στάνες των τσελιγκάτων ήταν τα ορμητήρια των κλεφταρματολών κατά του κατακτητή,οι αποθήκες των πυρομαχικών τους,το κατάλυμα τους στις δύσκολες ώρες,ότι τα μέλη των τσελιγκάτων τους συνέδραμαν κατά την ώρα της μάχης και το ότι πολλά από τα μέλη των τσελιγκάτων έγιναν φοβεροί κλέφτες και θυσιάστηκαν για τη λευτεριά της Πατρίδας, ΌΛΑ ΑΥΤΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΩΝ ΣΑΡΑΚΑΤΣΙΑΝΙΚΩΝ ΤΣΕΛΙΓΚΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΔΑ.

Για την περίοδο αυτή και για τη συμμετοχή Σαρ.στους αγώνες του Έθνους κατά του κατακτητή δεν υπάρχουν άμεσες γραπτές αναφορές της προεπαναστατικής περιόδου για αγωνιστές με την επισήμανση ότι ήταν Σαρακατσιάνοι.Και αυτό γιατί όπως ήδη αναφέρθηκε το “παρατσούκλι” με το οποίο ονόμασαν τη σαρακατσιάνικη γενιά οι Τούρκοι δεν είχε ακόμη διαδοθεί,δεν είχε γραφεί,δεν ήταν αποδεκτό από τους ίδιους τους Σαρακατσιάνους.

Η σαρακατσιάνικη όμως παράδοση και η γενικότερη ελληνική προεπαναστατική παράδοση που έφθασε στις μέρες μας,τα δημοτικά μας τραγούδια,τα τοπωνύμια,οι ιστορικοί συγγραφείς των χρόνων της επανάστασης και όλου του 19ου αιώνα αναφέρονται στη δράση τους,στο ελεύθερο και ανεξάρτητο πνεύμα τους,στο αδούλωτο και ασυμβίβαστο φρόνημα τους,στις στενές τους σχέσεις με τους κλεφταρματολούς,στο όνειρο τους να τους μιμηθούν και στην υλοποίηση του από πολλούς απ’ αυτούς,με την αναφορά όμως άλλων ονομάτων (σκηνίτες,νομάδες,κτηνοτρόφοι.βλαχοποιμένες κ.αλ.).

Είναι γνωστό ότι οι πρόγονοι κάποιων απ’αυτούς,οι πατέρες και οι πάπποι τους,ήταν σκηνίτες κτηνοτρόφοι που είχαν στημένες τις στάνες τους έξω από τα χωριά.Τα δημοτικά μας τραγούδια διασώζουν “τις Λιακατέϊκες καλύβες”έξω από τον Κλεινοβό του Ασπροποτάμου του πατέρα του ήρωα του Ντολμά Γρηγόρη Λιακατά και του πρωτοπαλλήκαρου του Γιάκατου,από τις οποίες καλύβες απήγαγε ο Αλή Πασάς τη Δέσπω.

Σε Σαρακατσάνικες καλύβες μεγάλωσε και ανδρώθηκε ο Σαρακατσιάνος Γεώργιος Καραϊσκάκης….

Συγγραφέας: Νίκος Ηλ.Κατσαρός

πρ.Αντιπρόεδρος Βουλής επί.Δικηγόρος

“Τα Σαρακατσιάνικα Τσελιγκάτα του Βερμίου”

Το άρθρο Νίκος Κατσαρός: Ο Καραϊσκάκης και οι Σαρακατσάνικες ρίζες. Η ζωή στις καλύβες που σμίλεψε έναν ήρωα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το νέο βιβλίο της Στέλλας Πετρίκη είναι ένα μυθιστορηματικό αφήγημα μιας άλλης εποχής, μακρινής, αλλά και κοντινής συνάμα, αφού το παρελθόν είναι πάντα εδώ και καθορίζει κατοπινές ζωές. Μέσα από την ιστορία μιας οικογένειας, σκιαγραφείται ο βίος μιας γενιάς Ελλήνων, αλλά και οι περιπέτειες μιας χώρας σε μια δύσκολη περίοδο. Σε μια χώρα που προσπαθεί να συνέλθει από την τουρκική κυριαρχία, με σκλαβωμένα ακόμα κομμάτια της, οι άνθρωποι μετακινούνται αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Ο ξεριζωμός και η ανάγκη να προσαρμοστούν βίαια σε μια άλλη γη, που μόλις απελευθερώθηκε, αποτελούν στοιχεία που εντάσσονται, κατά κάποιον τρόπο, σ’ ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο.

Στο επίκεντρο, βρίσκονται οι γυναίκες, οι μάνες, γύρω από τις οποίες ξετυλίγεται το κουβάρι της υπόθεσης. Μια πολυτάραχη ιστορία που εκτυλίσσεται στο τέλος του 19ου αιώνα για να αγγίξει το σήμερα.

Η Στέλλα Πετρίκη γεννήθηκε στον Αμπελώνα. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία και Νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Εργάστηκε ως καθηγήτρια. Είναι μητέρα τριών παιδιών και ζει στην Αθήνα. Έγραψε πέντε βιβλία, από τα οποία τα τέσσερα αναφέρονται στον Αμπελώνα.

Συντονιστής της παρουσίασης ο κ. Κουκούλης Γιώργος, Πρόεδρος του Φιλανθρωπικού και Πολιτιστικού Συλλόγου «Η ΑΡΩΓΗ» Αμπελώνα.

Για το βιβλίο θα μιλήσει ο κ. Ζαρογιάννης Ιωάννης Δρ. Φιλολογίας  και  Πρόεδρος στο Πνευματικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Ν. Λάρισας και η συγγραφέας Πετρίκη Στέλλα .

Χορηγός Επικοινωνίας: TirnavosPress.gr

Το άρθρο Ο ΦΠΣΑ «Η ΑΡΩΓΗ» Αμπελώνα παρουσιάζει το νέο βιβλίο της Στέλλας Πετρίκη – Τραγγανίδα  «Ανατολές και Δειλινά» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Γράφει η Αποστολία Πάνου

    Είναι γεγονός ότι στα προεπαναστατικά χρόνια οι Θεσσαλοί είχαν δυναμική παρουσία τόσο πνευματική όσο και επαναστατική (μέσα στις τάξεις των λογίων, κληρικών και κλεφταρματολών). Ωστόσο, τις παραμονές της επανάστασης του 1821 νέες κοινωνικές δυνάμεις(κυρίως έμποροι) έρχονται στο προσκήνιο με τη συμμετοχή τους σε μυστικές οργανώσεις, όπως η Φιλική Εταιρεία που προετοίμαζε την ελληνική επανάσταση.

     Ο Λάζαρος Αρσενίου αναφέρει με βάση τα απομνημονεύματα του ενός από τους ιδρυτές της, Εμμανουήλ  Ξάνθου ότι η Θεσσαλία ήταν από τις περιοχές που πρωταγωνίστησαν αυτή την περίοδο της προετοιμασίας της επανάστασης. Ο λόγιος  Ά ν θ ι μ ος  Γ α ζ ή ς  ήταν ο πρώτος που μυήθηκε από το Γεώργιο Σέκερη και ανέλαβε την αποστολή της κατήχησης.

Εμπιστευτικά έγγραφα, οδηγίες για την οργάνωση, τα παραλάμβανε ο Γαζής και δεχόταν τον Αθανάσιο Τ σ α κ ά λ ω φ και τον Ξ ά ν θ ο στο Πήλιο για το θέμα της ανάθεσης της ηγεσίας σε πρόσωπο μεγάλου κύρους. Και ο Χ ρ ι σ τ ό φ ο ρ ο ς Πε ρ ρ α ι β ό ς, που  κατά το συγγραφέα  Γ. Λαμπρινό αποτέλεσε τον ζωντανό  κρίκο δύο περιόδων, την προδρομική του Ρήγα και την επαναστατική των χρόνων της Φιλικής, είχε σημαντική συμβολή στην προετοιμασία της Επανάστασης.

  Ένα άλλο σημαντικό στέλεχος  της Φιλικής ήταν  ο  Γ ε ω ρ γ ά κ η ς  Ο λ ύ μπ ι ο ς, Λιβαδιώτης από την πλευρά της μητέρας του, που  θα χάσει τη ζωή του κατά την ελληνική επανάσταση της Μολδοβλαχίας και θα σκοτωθεί  μαζί με τους Θεσσαλούς πολεμιστές του, ανατινάσσοντας τη μονή Σέκου. Εκπλήρωσε, έτσι,  ακέραια ό,τι έγραφε τον Σεπτέμβριο του 1820 στον Αλέξανδρο Υψηλάντη: “υπόσχομαι να αγωνιστώ ως την υστερινήν ρανίδα του αίματος μου χωρίς ποτέ να με δειλιάσει καμμία ανθρώπινος περίστασις”.

    Η εθνεγερσία του 1821 για τους Έλληνες της εποχής εκείνης ήταν άλλη μία επανάσταση που φυσικά δεν ήξεραν για την έκβασή της. Στα πεδινά ήταν αδύνατη η εξέγερση, αν και ήθελαν την επανάσταση σε όλα σχεδόν τα κέντρα, Λάρισα, Τρίκαλα, Τύρναβο, που ήταν οργανωμένα στη Φιλική. Όμως, δεν θα μπορούσαν να κάνουν το παραμικρό, γιατί οι κάμποι γίνονταν πλέον στρατόπεδα των Τούρκων και βάσεις εξορμήσεώς τους. Εξάλλου, σε κέντρα γύρω από τον Όλυμπο βρίσκονταν συγκεντρωμένες ισχυρές τουρκικές δυνάμεις.

   Ωστόσο, οι Θεσσαλοί με όλη την προεπαναστατική παράδοση δράσης, δεν μένουν άπραγοι και το Μάιο του 1821 αρχίζει ο  επαναστατικός αγώνας από το Π ή λ ι ο σαν καλά οργανωμένο λαϊκό ξεσήκωμα, που κατευθύνεται από τον λόγιο Άνθιμο Γαζή  και στις Μ η λ ι έ ς,  οι οποίες γίνονται το κέντρο των επαναστατών, υψώνεται η ελληνική σημαία της ελευθερίας. Από όλα τα χωριά έφθαναν εκεί ένοπλοι.

Από τις Μηλιές κινήθηκαν κατά του φρουρίου του Βόλου, αλλά αναχαιτίσθηκαν από τους Τούρκους. O στρατός του Δράμαλη που κινήθηκε από τη Λάρισα κατά των επαναστατών, ήταν καταστροφικός για τα επαναστατημένα χωριά της Θεσσαλομαγνησίας και παρά τη διατήρηση της επαναστατικής εστίας στο Τρίκερι και στα νησιά των Σποράδων, η επανάσταση κατεστάλη τελικά το 1823.

    Στις 5 Ιουλίου του 1821 κηρύσσεται η Επανάσταση στην περιοχή Τρικάλων. Ονομαστοί καπεταναίοι στην περιοχή αυτή  ήταν ο Νικ. Στορνάρης ή Στουρνάρας, ο Αθαν. Μάνταλος, οι αδελφοί Λιακατά και ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος, ο οποίος ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία από το 1819 και είχε κατηχήσει ο ίδιος πολλούς από τους άλλους καπεταναίους. Με αρχηγό τον Νικ. Στουρνάρα, οι Ασπροποταμίτες και οι άλλοι κάτοικοι της Πίνδου επαναστατούν στην Πόρτα (Πύλη), Πρεβέντα (Διάβα), Καλαμπάκα και σ᾽ όλον τον Ασπροπόταμο και καταφέρνουν μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα να αποκτήσουν τον έλεγχο της περιοχής.

Όμως, οι τουρκικές επιθέσεις είχαν σαν αποτέλεσμα να διώξουν τους επαναστάτες από τις θέσεις τους  και άλλη μια ηρωική προσπάθεια των Θεσσαλών  να αποκτήσουν την ελευθερία τους, είχε άδοξο τέλος.  Επιπλέον, από την Καρδίτσα αγωνιστές συμμετείχαν στο πλευρό του Γεώργιου Κ α ρ α ϊ σ κ ά κ η και στους αγώνες του.

    Τον επόμενο χρόνο, το Μάρτιο του 1822 αρχίζει η επανάσταση στον Ό λ υ μ π ο με καθυστέρηση ενός χρόνου, λόγω της συγκέντρωσης μεγάλης εχθρικής δύναμης μεταξύ Λάρισας- Θεσσαλονίκης.

Μετά την αποτυχία   κατάληψης της οχυρής θέσης του Κολινδρού στην Πιερία, οι καπεταναίοι  Γούλας Δράσκος και Τόλιος Λάζος στην περιοχή της Ελασσόνας,  δέχθηκαν επίθεση της τουρκικής φρουράς του Βλαχολίβαδου στον Κοκκινοπλό, όπου ξεσήκωναν τους κατοίκους για επανάσταση. Οι αλλεπάλληλες εχθρικές επιθέσεις οδήγησαν τους επαναστάτες άλλοι να κατευθυνθούν στη Νάουσα, για να ενισχύσουν εκεί τον αγώνα κι άλλοι δια μέσου των Χασίων στην επαναστατημένη νότια Ελλάδα.

     Η Θεσσαλία, αν και δεν ενισχύθηκε, για να απελευθερωθεί το ‘’21’’, βοήθησε την επανάσταση στη νότια Ελλάδα με την αποστολή και συμμετοχή καπεταναίων και αρματολών στις εκεί επιχειρήσεις, όπως στο πολιορκημένο Μ ε σ ο λ ό γ γ ι, όπου μεγάλο μέρος των υπερασπιστών του ήταν Θεσσαλοί.

Επιπλέον, με τις τοπικές επαναστάσεις της συνέβαλε στο να ωφεληθεί η Ρούμελη και ο Μοριάς από την καθυστέρηση της καθόδου του εχθρού εκεί και να σταθεροποιηθεί η επανάσταση. Αξιόλογη, λοιπόν, η συμμετοχή της Θεσσαλίας στην επανάσταση του 1821 και βαρύς ο φόρος αίματος των Θεσσαλών στον ιερό αγώνα για τη ελευθερία της πατρίδας τους.

    Εντούτοις, με την έκβαση της Επανάστασης και τη δημιουργία του ελληνικού κράτους, η περιοχή της Θεσσαλίας  δεν θα συμπεριληφθεί στο νεοσύστατο αυτό κράτος, θα μείνει εκτός,  και οι άνθρωποί  της με την πίκρα από την ματαίωση των πολύχρονων αγώνων. Πέντε δεκαετίες αργότερα κι αφού προηγηθούν οι εξεγέρσεις του 1854 και 1878, θάρθει η πολυπόθητη απελευθέρωσή της (1881) και πάλι όχι σε όλη την έκτασή της.

Πηγές

ΙΒ τόμος της ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ  ΕΘΝΟΥΣ 

Αποστολία Πάνου, Η Ροδιά στην ιστορική διαδρομή της Θεσσαλίας

Το άρθρο Ιστορίες προγόνων – Η συμβολή των Θεσσαλών στην Επανάσταση του 1821 εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Κριτικά σημειώματα για το βιβλίο

Θεοδώρα Θεοδωρίδου, φιλόλογος

“Η ένταξη μιας μερικής ιστορίας μέσα σε μια ευρύτερη εθνική αποδεικνύεται ένα επίπονο έργο για τη συγγραφέα, αλλά και ένα ευφυές συγγραφικό εύρημα, καθώς δίνει τη δυνατότητα στους αναγνώστες να ανατροφοδοτήσουν και να ισχυροποιήσουν την ιστορική τους μνήμη, να αισθανθούν ενταγμένοι σε ένα γενικότερο ιστορικό σύνολο και φορείς ενός ευρύτερου εθνικού πολιτισμού.
Με δωρικό, ακριβές και άνευ περιστροφών “ύφος και ήθος” γραφής, αφήνει μια σπουδαία παρακαταθήκη για τον τόπο που γεννήθηκε και μεγάλωσε. Αξίζει πραγματικά το βιβλίο να κοσμεί τη βιβλιοθήκη κάθε Έλληνα, του οποίου οι λέξεις “γενέθλιος τόπος”, “ιστορία και πολιτισμός της πατρίδας μου ” δονούν την ψυχή!’’

Βλάσης Αγτζίδης, ιστορικός

“Το βιβλίο δίνει ένα εξαιρετικά κατανοητό περίγραμμα της ιστορίας της Θεσσαλίας, ενταγμένης στον ελληνικό ιστορικό χώρο, με βάση την ιστορία μιας μικρής ιδιαίτερης πατρίδας.

Η συγγραφέας βασισμένη σε πλήθος πηγών, καθώς και σε αφηγήσεις της προφορικής ιστορίας, καταφέρνει να αναδείξει το γεγονός ότι η ιστορία του τόπου της δεν χαρακτηρίζεται από την ακινησία, αλλά ότι είναι αποτέλεσμα μια διαρκούς εξέλιξης και μιας διαδραστικής επιρροής από ποικίλους, διαρκώς μεταβαλλόμενους, παράγοντες.

Με τον τρόπο λοιπόν που παρουσιάζει την τοπική ιστορία, την οδηγεί αβίαστα στη συνάντηση με την ευρύτερη εθνική. Έτσι, καλλιεργεί την κριτική ικανότητα του αναγνώστη και αναδεικνύει την οικουμενικότητα που έχουν οι ιστορικές και πολιτισμικές τοπικές εμπειρίες.”

Κώστας Σπανός, ερευνητής της Θεσσαλικής Ιστορίας, εκδότης του Θεσσαλικού Ημερολογίου.

“Η κ. Πάνου αξιοποίησε την προσιτή σ’ αυτήν βιβλιογραφία και συνέθεσε ένα αξιόλογο έργο(436 σελ.) Η εξιστόρηση αρχίζει από την προϊστορική εποχή με τη δραστηριότητα του ανθρώπου στις όχθες του Πηνειού, που διέρχεται από την περιοχή της Ροδιάς, και ακολουθούν τα κεφάλαια «η μετάβαση από την προϊστορία στην Ιστορία», με τον ερχομό των Θεσσαλών στην περιοχή, τους Περραιβούς και την Περραιβία, η Θεσσαλία στους αρχαϊκούς και στους κλασικούς χρόνους, η διείσδυση των Μακεδόνων στη Θεσσαλία, η ρωμαϊκή κυριαρχία και η Θεσσαλία κατά τη ρωμαϊκή και τη βυζαντινή εποχή με στοιχεία πολιτικοστρατιωτικά και πολιτισμικά.

Παραθέτει στοιχεία ιστορικής γεωγραφίας της περιοχής που την ενδιαφέρει κατά την προαναφερόμενη περίοδο.

Με την οθωμανική κατάκτηση της Θεσσαλίας (περίοδο, κατά την οποία δίνει έμφαση στο θεσσαλικό Διαφωτισμό), δημιουργείται ο οικισμός Μουσαλάρ(Ροδιά), οπότε αρχίζει να ξεδιπλώνεται η ιστορία της περιοχής.

Η συγγραφέας ασχολείται με τα λεγόμενα κονιαροχώρια της περιοχής βορείως της Λάρισας, τη φυγή των μουσουλμάνων μετά το 1881 και τον ερχομό Ελλήνων από τους οικισμούς του Ολύμπου και βλαχόφωνων και Δυτικομακεδόνων.

Ειδική αναφορά γίνεται στον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, για το Αγροτικό Ζήτημα και για τη συμμετοχή των κατοίκων της Ροδιάς στους πολέμους. Από το 10ο κεφ. αρχίζει η εξιστόρηση της ζωής της Ροδιάς μέχρι το 1940: η αγροτική ζωή, οι ψαράδες του Πηνειού, γυναικείες δουλειές, τα γιατροσόφια, η ενδυμασία. Ακολουθεί το κεφ. για τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο στη Θεσσαλία και τη Ροδιά, καθώς και η μεταπολεμική εποχή.

Εδώ έχουν θέση οι σχολικές αναμνήσεις, τα παιχνίδια, τα ήθη και τα έθιμα του κύκλου της ζωής, τα τοπωνύμια.

Η συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί στις πληθυσμιακές ομάδες της Ροδιάς (Βλαχόφωνοι, Σαρακατσαναίοι, Κουπατσιαραίοι, ντόπιοι) και στα δημογραφικά και σχολικά δεδομένα μέχρι το 2011 και το 2018 αντίστοιχα. Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο αλφαβητικός κατάλογος των κατοίκων της Ροδιάς, από το 1955 μέχρι το 1972, με το έτος, τον τόπο γέννησης και το επάγγελμα των κατοίκων της Ροδιάς, μία πραγματική ακτινογραφία των Ροδιωτών.

Τα συγχαρητήριά μας.”

Βαγγέλης Γιάννος, συγγραφέας

‘’…Η συγγραφέας κατάφερε να ξεδιπλώσει σταδιακά όλες τις ιστορικές πτυχές της ευρύτερης περιοχής και με την διεισδυτική ματιά της, να αποδείξει με την δυνατή της πένα, γιατί η Ροδιά υφίσταται από τα βάθη των αιώνων! Έτσι δημιουργήθηκε με το βιβλίο της μια νέα ιστορική πηγή, που πρέπει να βρίσκεται στην κατοχή όλων των Θεσσαλών και όχι μόνο, αλλά ιδιαίτερα σε όλες τις Δημοτικές Βιβλιοθήκες!’’

Η Αποστολία Πάνου γεννήθηκε στη Ροδιά Τυρνάβου. Μετά τις σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εργάστηκε ως φιλόλογος σε σχολεία της Β/θμιας Εκπαίδευσης. Από το 1992 ζει με την οικογένειά της στο Κιλκίς. Καρπός της διερεύνησης και μελέτης της ιστορίας της ιδιαίτερης πατρίδας της είναι το βιβλίο με τίτλο: Η Ροδιά στην ιστορική διαδρομή της Θεσσαλίας.

Τηλέφωνο επικοινωνίας: 6936226111

Το άρθρο “Η Ροδιά στην ιστορική διαδρομή της Θεσσαλίας”, της φιλολόγου Αποστολίας Πάνου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Για αυτή την οικουμενική Ελληνίδα η συγγραφέας- δημοσιογράφος Άννα Γριμάνη γράφει μια διαφορετική βιογραφία με τίτλο «Ελένη Γλυκατζή – Αρβελέρ, 600 μολύβια και 10 ποιήματα» (Εκδόσεις Γκοβόστη). 

Η κα Γριμάνη «φωτίζει» με ένα μοναδικό τρόπο την εξέχουσα προσωπικότητα της Ελληνίδας με τη διεθνή ακαδημαϊκή καριέρα, αποκαλύπτοντάς μας τα σημαντικότερα γεγονότα της πολυδιάστατης διαδρομής της και τα πρόσωπα που καθόρισαν τη ζωή της. Στην παράθεση των κεφαλαίων, με το πλούσιο φωτογραφικό υλικό, η συναρπαστική πορεία της ζωής της κας Αρβελέρ ξετυλίγεται σαν κινηματογραφική ταινία.

Πρόκειται για ένα βιβλίο γραμμένο με ιδιαίτερη ευαισθησία δεδομένης της μακροχρόνιας σχέσης εμπιστοσύνης και σεβασμού που διέπει την Άννα Γριμάνη με την Ελένη Αρβελέρ.

Το περιεχόμενο του βιβλίου βασίζεται στην καταγραφή σειράς συζητήσεων και την επιλεκτική απεικόνιση γεγονότων. Επίσης αναδεικνύονται μοναδικά φωτογραφικά ντοκουμέντα από το προσωπικό αρχείο της Ελένης Αρβελέρ.

Η κα. Αννα Γριμάνη σε μια προσπάθεια να επιβεβαιώσει την αίσθηση του γράφοντος ότι το βιβλίο δεν είναι μια μελαγχολική ενατένιση μεγαλείων του παρελθόντος αλλά ένας οδοδείκτης για το μέλλον, μια αντιπρόταση στο χαμηλό ηθικό που χαρακτηρίζει τον Έλληνα τα τελευταία τουλάχιστον δέκα χρόνια.

Κυρία Γριμάνη διαβάζοντας τη βιογραφία της κας Αρβελέρ διακρίνω μια διαχρονική φρεκάδα, κάτι εφηβικό και νευρώδες, το οποίο αποδίδετε σχεδόν μυθιστορηματικά. Νιώθω πως μιλάει με το ίδιο πάθος σε όλα τα ηλικιακά στάδια της ζωής της. Είναι έτσι ή πρόκειται για δική μου αίσθηση;

Όταν έφτασε η στιγμή να καταγράψω όλα όσα -στοιχεία απο την ζωή της, μέσα απο τις συζητήσεις μας και τα διαβάσματα μου- είχα, διαπίστωσα ότι δεν γινόταν να γράψω μια κλασσική βιογραφία.

Η ουσιαστική γνώση μου για την ίδια, δηλαδή, η εμπιστοσύνη της, να εναποθέσει ανεκτίμητες πληροφορίες ζωής στις μακρές συζητήσεις μας, όσο και η δική μου σχέση με την γραφή, έφτιαξαν ένα άλλο μοντέλο παρουσίασης, δεξιοτεχνικά απαλλαγμένο από κάθε τυπικότητα.

Με προσωπικά στοιχεία, αφηγηματική γραφή και με την ″παρουσία″μου στην διαδρομή της- με λίγα λόγια, την ακολουθώ στα εξελικτικά βήματα της,καταγράφονται τα σημαντικά γεγονότα της ζωής της, αναδεικνύονται οι σχέσεις της με διεθνείς προσωπικότητες της πολιτικής, της ακαδημαικής κι επιχειρηματικής ζωής- τα ινσταντανέ και οι φωτογραφίες τους αποτελούν ντοκουμέντα με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το κοινό.

Διεθνής Ελληνίδα, αυτόφωτη και αυτεξούσια- την συναντώ στις οικογενειακές της στιγμές, άλλοτε στο πρωινό Παρίσι- όταν η πόλη ξυπνά, ή πιο μετά, στο γραφείο της στην Σορβοννη, την ακούω την εποχή που διαδραματίζει βαρυσήμαντο ρόλο ως Πρύτανης της Ακαδημίας και Καγκελάριος των Πανεπιστημίων Παρισίων-υπεύθυνη για την εκπαίδευση μετά τον υπουργό Παιδείας- την παρατηρώ, σε όλα τα στάδια της πολύκυμαντης διαδρομής της.

Ωστόσο, πίσω απο την ακαδημαική σκηνή όπου πρωταγωνίστησε στο άκρως απαιτητικό αλλά και σαγηνευτικό Παρίσι, κατέθεσα τις αποχρώσεις των συναισθημάτων της, την πρωτοπόρο αντίληψη και δράση της, την ελληνικότητα της, την κριτική σκέψη της, την ικανότητα της να διοικεί, την προσωπική αποκωδικοποίηση της παιδικής και νεανικής ζωής της.

Από το πλαίσιο του Εμφύλιου και της Αντίστασης, στην προοπτική που σου δίνουν τα όνειρα- όταν είσαι φτιαγμένος και αποφασισμένος για να τα ακολουθήσεις. Σε διεθνές περίγραμμα, ως εξέχουσα ακαδημαϊκή προσωπικότητα της Ευρώπης και δημόσιο πρόσωπο της Γαλλίας, ο αναγνώστης την γνωρίζει ως ηρωίδα μιας πολυσήμαντης ζωής, σε κινηματογραφικό ρυθμό, με διαδοχή εικόνων και σκηνών από την πραγματικότητα γεγονότων, που ξετυλίγονται με μυθιστορηματική υφή. 

Πώς προέκυψε η απόφαση να ασχοληθείτε με τη βιογραφία της κας Αρβελέρ και πως σας εμπιστεύθηκε κάτι τόσο δύσκολο δεδομένου ότι η περιπέτεια της ζωή της μοιάζει απίθανο να αποτυπωθεί σε ένα μόνο βιβλίο;

Την κυρία Αρβελέρ την γνωρίζω απο το Παρίσι. Την ξανασυνάντησα ως δημοσιογράφος κι έκτοτε, η κοντινή παρουσία της, το πνεύμα και η αξιότητά της μου συνιστούν ζωτικά κι αναντικατάστατα σημεία αναφοράς. Τις κατα καιρούς συνεντεύξεις μας, διαδέχτηκε σειρά άλλων συζητήσεων κι ακολούθως βιωματικές αφηγήσεις τόσο για την ακαδημαϊκή δράση της–όσο και για λεπτομέρειες ζωής- με σημασία. Έτσι, μου εμπιστεύθηκε το κοινωνικό και ιδιωτικό περίγραμμα της διαδρομής της, αποθεματικά της σκέψης της – τον κόσμο της, να πω− ώστε αυτόν, να τον αποδώσω μ’ ένα προσωπικό σύγχρονο ύφος γραφής και συναφή με την αλήθεια της.

«Κάθε προσωπική ζωή», μου είπε, «είναι ένα ιδιαίτερο, ιδιωτικό κτήμα που δεν μπορείς να το περιγράψεις παρά μόνον σε μια κατάλληλη στιγμή».

Όταν γραφοταν το βιβλίο και της τηλεφωνούσα καποιες φορές, μου έλεγε, ”χειρίσου το όπως νομίζεις”. Όταν διάβασε το κείμενο, ήταν στο Παρίσι εκείνη την εποχή, μου τηλεφώνησε ενθουσιασμένη, δίνοντας μου ολόθερμα την έγκριση της. Πιστεύω ότι με εμπιστεύτηκε, διότι με εκτιμά. Επίσης, γνώριζε την γραφή μου. Το πλούσιο υλικό των στοιχείων που έχει καταγραφει, εάν έπρεπε στο σύνολο του να αποδοθεί, δεν έφταναν ούτε…τρεις εκδόσεις. 

Πώς γνωριστήκατε με την κα Αρβελέρ;

Είχα την τιμή να την επισκεφτώ στο γραφείο της στη Σορβόννη, με την προτροπή Γάλλων φίλων μου, που ως φοιτητές της, εκπλήρωναν στο πρόσωπο της, το δικό τους σύγχρονο όραμα γνώσης. Η αναφορά τους σε εκείνην, ″η ισχυρή Ελληνίδα Πρύτανης″ χαρακτηριζόταν από μια έντονη έκφραση σεβασμού και αναγνώρισης. Προσωπικά, δεν την είχα καθηγήτρια, μιλήσαμε τότε, ως φοιτήτρια κι εγώ δημοσιογραφίας στο Παρίσι. Μου έδωσε μιαν ιδιαίτερη σημασία, γιατί ήμουν Ελληνίδα. Ακόμη, γνώριζε απο την Αθηνά Καλιανέση προσωπικότητα του εκδοτικού κόσμου -εκδόσεις Κέδρος- το βιβλίο που είχα εκδώσει εκεί, αρκετά μικρή, το ″Χάρτινο Τραίνο″. Αργότερα επίσης μου είπε, ότι της είχε κάνει εντύπωση, ότι ενώ μείναμε συζητωντας, αρκετή ώρα στο γραφείο της, δεν της ζήτησα τίποτε. Έπειτα, πέρασαν αρκετά χρόνια και την ξανασυνάντησα, όπως σας είπα, ως δημοσιογραφος της εφημερίδας ″Τα Νέα″. 

Πόσο χρόνο σας πήρε να ετοιμάσετε το βιβλίο;

Δυόμισι χρόνια συλλογής στοιχείων και γραφής και…δυόμισι δεκαετίες συναισθηματικής αποτύπωσης αυτής της γνωριμίας. 

Εξηγήστε μου σας παρακαλώ πώς προέκυψε ο τίτλος του βιβλίου;

Τα 600 μολύβια σηματοδοτούν ένα αληθινό περιστατικό- το περιγράφω στο βιβλίο- ενώ αναπληρώνουν…το ένα μολύβι, που δεν είχε δικό της, στα παιδικά χρόνια του σχολείου, στο Βύρωνα. Τα 600 Μολύβια σε ένα κουτί στο συρτάρι του γραφείου της στη Σορβόννη, σκιαγραφούν…600 και πλέον στιγμιότυπα ζωής, που βέβαια, δεν ξέρουμε εάν έφτασαν…αλλά έτσι συγκεντρωμένα- όπως οι μυστικές υποσχεσεις εαυτού- έγιναν για εμένα, έμπνευση κι ένα αξεπέραστο σημείο αναφοράς.Θεώρησα, ότι δεν υπήρχε, γοητευτικότερος τίτλος για το βιβλίο, από αυτόν.

Ο εκδότης, Κώστας Γκοβόστης, συμπλήρωσε πολύ ωραία, στον τίτλο, τα 10 Ποιήματα -τα ανέκδοτα ποίηματα της, τα οποία μάς παραχώρησε για την έκδοση. 

Έπειτα από τόσες ώρες μαζί της και τόσες συζητήσεις, τι είναι αυτό που σας συνεπήρε από την προσωπικότητά της;

Θαυμάζω την αντιληπτική ικανότητα της –το εύρος αυτής– και ότι, κάθε έκφανσή της, είναι σύγχρονη. Η δεξιότητα της να συγκρατεί από όλα-το σημαντικό. Η διαπερατότητά, η αυθεντία της, η ελληνικότητά της, η οξύνοια, κι εντέλει η προσωπική σοφία της. Κυρίως όμως, την αγαπώ πολύ. 

Διαβάζουμε την ιστορία ενός κοριτσιού που οι γονείς της ήρθαν πρόσφυγες από την Σμύρνη. Ένα κορίτσι όχι της αστικής τάξης, ένα φτωχό κορίτσι που έμενε στον Βύρωνα, που ήταν στην αντίσταση και είχε πάντα σαν φυλαχτό τη συμβουλή της μητέρας της: «Να έχεις επίγνωση της θέσης σου». Η φράση αυτή εμπεριέχει ένα όριο. Πώς αυτό το κορίτσι που δεν είχε λεφτά για μολύβια ή για να πάρει ένα milk shake στο Παρίσι κατάφερε να γίνει η πρώτη γυναίκα πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης; Πώς αντιλαμβανόταν αρχής εξ΄ αρχής τη θέση της στον κόσμο;

Ότι είναι ένας άνθρωπος με ικανότητες. Νομίζω, ότι ως προσωπικότητα, έθετε τις δυνατότητες της σε πρώτο πλάνο, υπερασπιζόταν μαχητικά τις επιλογές της, ο πηχυς των προσδοκιών για την εξέλιξη της,-από την αρχή ήταν υψηλός-ενώ πρώτη, εκείνη, είχε απαιτήσεις απο τον εαυτό της. Ονειρεύτηκε το Παρίσι σε μια εποχή που αυτο φάνταζε ανέγγιχτη προοπτική.

Η ακαδημαϊκή και προσωπική κουλτούρα της, η μόρφωση της δηλαδή, ήταν το βασικό όπλο της. Διέθετε επίσης, ευστροφία, πείσμα, όπως και την ικανότητα να σταθεί σε οποιοδήποτε περιβάλλον και να επικοινωνήσει άνετα, από έναν φοιτητή,έως έναν αρχηγό κράτους.

Δίδασκε για το Βυζάντιο και διοικούσε. ’Εγινε σύμβολο, μιας πρωτοπορίας, με το κύρος και τη modernité μιας γυναίκας η οποία μετά την αναγόρευσή της, παρέστη στην επίσημη δεξίωση της Ακαδημαϊκής κοινότητας των Παρισίων το 1976, με κίτρινο σμόκιν και καθολική επίγνωση της θέσης της: η πρώτη γυναίκα Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης στην 700 χρόνων ιστορία του. 

Σας εκμυστηρεύεται σε κάποιο σημείο του βιβλίου «δεν έχω αυτοπεποίθηση». Δεν νομίζετε ότι είναι λίγο οξύμωρο;

Μπορεί, και να είναι οξύμωρο συγκριτικά με τα δυναμικά αποτυπώματα της διαδρομής της- καθώς πέρα απο τα εξωγενή γεγονότα που απηχούν ποικιλοτρόπως στη ζωή ενός ανθρώπου- αυτά βασίστηκαν στη επίγνωση του εαυτού και των ικανοτήτων της. Όμως ξέρετε, η αυτοπεποίθηση, δεν ακυρώνει ενδεχόμενες πτυχές ευαλώτητας που μπορεί και ποτέ να μην μας εγκαταλείπουν. 

Στο βιβλίο περιγράφετε μια κοσμοπολίτικη ζωή και ένα πολυπολιτισμό που θα τον ζήλευε ο καθένας. Συναναστρέφεται με την αφρόκρεμα της διανόησης της Ευρώπης, μιας διανόησης που όμοιά της δεν υπάρχει σήμερα. Συναναστρέφεται με γίγαντες της πολιτικής, δεν τους αντιμετωπίζει σαν φτωχός συγγενής και χαίρει του σεβασμού τους. Πιστεύετε ότι έπαιξαν ρόλο οι καταβολές της. Η αίσθηση της ελληνικότητας της όπως αυτή πραγματικά είναι, κοσμοπολίτικη και όχι περιχαρακωμένη;

Οι καταβολές της είναι αναπόσπαστο κομμάτι της προσωπικότητας της. Η ελληνικότητα της, συνείδηση και θέση στο διεθνές περιβάλλον. 

Ένα από τα σημεία στο βιβλίο που με έχουν εντυπωσιάσει είναι το σχόλιο που κάνει ο Γάλλος πρόεδρος Μιτεράν όταν βλέπει την κα Αρβελέρ, πρόεδρο όλων των Πανεπιστημίων της Γαλλίας να μιλάει στα ελληνικά με τον πρόεδρο του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης τον John Bradimas:

«Δεν μίλησαν ούτε γαλλικά, ούτε αγγλικά. Μίλησαν ελληνικά. Ε! Αυτό είναι αυτοκρατορία».

Ναι,το περιστατικό αυτό, εντυπωσιάζει πράγματι με την ευφυή παρατήρηση του προέδρου Μιτεράν, κι ως γεγονός αποδίδει και την έντονη προσωπικότητα της κυρίας Αρβελέρ η οποία αξιοποιούσε κάθε περίσταση για να δηλώσει την ελληνική ταυτότητα της και να μιλήσει για τον ελληνικό πολιτισμό. Όσο για το συγκεκριμένο στιγμιότυπο είναι και χαριτωμένο. 

Βάσει αυτών που συζητήσαμε καταλήγω πως το βιβλίο δεν είναι μια μελαγχολική ενατένιση μεγαλείων του παρελθόντος αλλά ένας οδοδείκτης για το μέλλον. Θα συμφωνούσατε ότι η περίπτωση της κας Αρβελέρ, η οποία κατάφερε να γίνει ο καλύτερος πρεσβευτής της Ελλάδας και του ελληνικού πνεύματος κάτω από τις πλέον αντίξοες συνθήκες είναι ένα παράδειγμα για τον κάθε Έλληνα σήμερα; Μια αντιπρόταση στο χαμηλό ηθικό που μας χαρακτηρίζει τουλάχιστον εδώ και μια δεκαετία;

Είπατε, για έναν εύστοχο ορισμό: οδοδείκτης. Και συμφωνώ εντελώς μαζί σας.

Κάθε φορά που βλέπω την κυρία Αρβελέρ, σκέφτομαι ότι, οι τοποθετήσεις της, αυτό που λέμε, η στάση ζωής της, ακόμη και σήμερα, σου προσφέρει μέλλον!

Το ξεκάθαρο ‘θέλω’ για την ζωή, χαρακτηριστικό της− όπως και των ανθρώπων με σημαντική επιρροή στα πράγματα. «Μπορεί να είμαι ο άνθρωπος που διαλέγεται με τον εαυτό του», μου έχει πει, «όμως πάντοτε με αναφορά που είναι έξω-ατομική». 

Εσείς, πόσο αλλαγμένη βγήκατε από αυτό το «ταξίδι»;

Ποιός σας είπε ότι ”βγήκα″; Ακόμη αισθάνομαι ότι την συναντώ σε κάποιο κεντρικό σημείο στο Παρίσι και ακούω τις οξυδερκείς παρατηρήσεις της για τον κόσμο. Δεν με άλλαξε αυτό το ″ταξίδι″, παρά δυνάμωσε τις προσωπικές μου παραμέτρους– στοιχείο που μου επεσημαίνει πάντοτε, η ίδια. Ότι είπαμε, και ότι λέμε, αποθηκεύεται ως συλλογισμός και ως αίσθημα. Θα την ευχαριστώ, πάντοτε για την ανεκτιμητη παρουσία της στη ζωή μου, για την σοφία της και την αγάπη που μου χαρίζει, καθώς και για το κίτρινο σμόκιν!

Άννα Γριμάνη γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε δημοσιογραφία στο Παρίσι. Ξεκίνησε την καριέρα της στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ, και τον Περιοδικό Τύπο,  ΕΝΑ, ΕΙΚΟΝΕΣ και άλλες εκδόσεις.

Η στήλη της ΠΑΤΡΙΔΟΓΝΩΣΙΑ & ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΤΟΣ στο περιοδικό Κ της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ(2008-2017) ανέδειξε περισσότερους                  από 450 διακεκριμένους Έλληνες Επιστήμονες που διαπρέπουν σε Ακαδημαϊκά Ιδρύματα κι Ερευνητικά  Κέντρα στο εξωτερικό. Όπως και οι κεντρικές συνεντεύξεις της, επιφανών ακαδημαϊκών προσωπικοτήτων στα περιοδικά           Κ  και GK (Καθημερινή) και Limited Edition (Καθημερινή/ Eurobank).

Αρχισυντάκτρια και παρουσιάστρια της εκπομπής  ΩΡΑΙΟΙ ΩΣ ΕΛΛΗΝΕΣ             στην κρατική τηλεόραση (ΕΤ1)–ωριαία πορτραίτα κορυφαίων Διεθνών  Ελλήνων Επιστημόνων στο εξωτερικό, με γυρίσματα στην Ευρώπη και ΗΠΑ και σε             πρώτη παρουσίαση τους στην ελληνική τηλεόραση.

Ως πρόεδρος (2015 -2018) Ανθρωπιστικού Οργανισμού για άπορα παιδιά της Ελλάδας, με συγγενή καρδιοπάθεια, συνεργάστηκε  με σημαντικά ονόματα της τέχνης,  διοργανώνοντας  μεγάλες εκδηλώσεις στο Μέγαρο Μουσικής και το Ωδείο Ηρώδου Αττικού ενώ από την εθελοντική θέση της, και υπό την άμεση διοικητική ευθύνη της, υποστηρίχτηκαν 106 άπορα παιδιά με καρδιοπάθεια.

Έχει συγγράψει την βιογραφία, Ελένη Γλύκατζη – Αρβελέρ, 600 Μολύβια και 10 Ποιήματα(2021,εκδ. ΓΚΟΒΟΣΤΗ).

Έχει εκδώσει τέσσερις ποιητικές συλλογές (εκδ.ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ). Τπογράφει           το Επίμετρο στο βιβλίο της Ελένης Αρβελέρ Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; (2016, εκδ. GUTENBERG).

Μέλος της Τιμητικής Επιτροπής Μεντόρων του μη κερδοσκοπικού Οργανισμού HOPEgenesis, με ιδρυτή τον Δρ. Στέφανο Χανδακά, πρόεδρο του ΜΗΤΕΡΑ.

Γράφει στην ελληνική έκδοση της Huffington Post. 

Αρχισυνταξία του επίσημου ιστορικού ντοκιμαντέρ«2.500 Έτη Φωτός», της Τιμητικής Κοσμητείας του Επετειακού Έτους ‘Θερμοπύλες- Σαλαμίνα 2020’’, «Ίδρυμα Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη».

Πηγή

Το άρθρο Ελένη Αρβελέρ: Η ζωή της εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σχεδόν αμέσως η συνοριακή γραμμή Ελλάδας-Τουρκίας παραδόθηκε στις φλόγες και στο αίμα. μια σειρά από σκληρές μάχες διεξάχθηκαν μεταξύ των δυο στρατευμάτων κατά μήκος της περιοχής από το Νιζηρο μέχρι το Δαμασι σε μια απόσταση περίπου πενήντα μιλίων. Σε όλες τις μάχες ο ελληνικός στρατός στην αρχή είχε υπεροχή .

Έτσι, στη Μελουνα ,όπου διεξάγονταν ο κύριος αγώνας, τα ελληνικά στρατεύματα περικύκλωσαν τον Τουρκικό μεθοριακό σταθμό , κατέλαβαν το πέρασμα και δυο τάγματα έφτασαν κοντά στην Ελασσόνα. Στη γκραβούρα του 1897 απεικονιζεται σκηνή από τη Μάχη στη Μελουνα.

Το άρθρο Η Μάχη στη Μελούνα- Τυρνάβου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.