Οι λίμνες Ζερέλια ή Ζηρέλια είναι δύο λίμνες κυκλικού σχήματος, που βρίσκονται 4 χιλιόμετρα νοτιοδυτικά της πόλης του Αλμυρού και 2,5 χλμ από το Δ.Δ. Ευξεινούπολης, σε υψόμετρο 130 μέτρων από τη θάλασσα, στους βόρειους πρόποδες της Όθρυος. Ανατολικά της μεγάλης λίμνης υπάρχει μικρός γήλοφος (μαγούλα).

Εκεί έχει εντοπιστεί προϊστορικός οικισμός ο οποίος κατοικήθηκε για πρώτη φορά κατά τις αρχές της της Μέσης Νεολιθικής (5.800-5.300 π.Χ.) και συνέχισε να κατοικείται κατά την Εποχή του Χαλκού και τα ιστορικά χρόνια. Η ιδιαιτερότητα των λιμνών αυτών οφείλεται στην πιθανολογούμενη μετεωριτική τους προέλευση (λίμνες μάαρ, οι μόνες αυτού του τύπου που απαντώνται στην Ελλάδα) και στο αρχαιολογικό ενδιαφέρον του χώρου. Η απόσταση μεταξύ των δύο λιμνών είναι περίπου 250 μ.

Η μεγαλύτερη λίμνη έχει διάμετρο 250 μ. και βάθος περίπου 8 μ., ενώ η μικρότερη έχει διάμετρο 150 μ. και βάθος περίπου 6 μ. Ο πυθμένας τους έχει σχήμα πιάτου. Οι λίμνες αρχικά θεωρούνταν πως είναι καρστικές δολίνες ή πως έχουν ηφαιστειογενή προέλευση. Τον Δεκέμβριο του 2010, οι γεωλόγοι ερευνητές Ευάγγελος Λάγιος και Dietrich Volker J. βρήκαν εκεί μερικώς τετηγμένο ζιρκόνιο, για την τήξη του οποίου απαιτούνται θερμοκρασίες μεγαλύτερες των 1.400 – 1.800 °C. Επειδή όμως τόσο υψηλές θερμοκρασίες δεν απαντώνται σε διαδικασίες μαγματισμού ή σε φαινόμενα μεταμόρφωσης στον γήινο φλοιό και τον ανώτερο μανδύα, οι ερευνητές πρότειναν, ως πιθανότερη εξήγηση, ότι πρόκειται για κρατήρες που δημιουργήθηκαν από πρόσκρουση μετεωρίτη.

Κατά τους Λάγιο και Volker, η πρόσκρουση αυτή θα έλαβε χώρα κατά την εποχή του Ολόκαινου, πριν από 12.500 με 8.000 χρόνια, το πιθανό μέγεθος των θραυσμάτων που προσέκρουσαν εκτιμάται από 10 έως 30μ και το φαινόμενο αυτό είναι μοναδικό στην Ελλάδα.. Σε ολόκληρη την Ευρώπη οι αντίστοιχες περιπτώσεις-θέσεις δεν ξεπερνούν τις 40 και σε ολόκληρο τον πλανήτη τις 178. Ο γήλοφος Μαγούλα Ζερέλια έχει ανασκαφεί στις αρχές του 20ού αιώνα από τον Ολλανδό C. W. Vollgraff, ο οπoίος μάταια αναζήτησε εκεί τον ναό της Ιτωνίδος Αθηνάς. Λίγο αργότερα οι Βρετανοί αρχαιολόγοι A. J. B. Wace και M. S. Thompson ανέσκαψαν συστηματικά την τοποθεσία και χρονολόγησαν τον οικισμό (αναγνωρίστηκαν οκτώ αρχαιολογικά στρώματα), βρίσκοντας ίχνη κατοίκησης μέχρι τον 4ο αι. μ.Χ. Το 1992, η Ολλανδική Αρχαιολογική Σχολή υπό τον καθηγητή Η. Reinder Reinders, διεξήγαγε επιφανειακή έρευνα κατά την οποία εντοπίστηκαν κεραμικά θραύσματα της εποχής του Χαλκού, καθώς και λίγα βυζαντινά του 12ου αι. μ.Χ.

Τελικά, η έρευνα αυτή επιβεβαίωσε τα συμπεράσματα των Wace, Thompson και Volgraff. Το 2005, ξεκίνησε συστηματική έρευνα, από το Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και τη ΙΓ’ Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Σύμφωνα με παλαιά ιστορία που ανέφερε ο αρχαιολόγος Δημήτρης Θεοχάρης στον R. Reinders , «ο ναός της Αθηνάς Ιτωνίδος ευρίσκεται σε μία από τις δύο λίμνες, και γίνεται αντιληπτός μόνο όταν η στάθμη της λίμνης πέφτει πολύ χαμηλά».

Όμως, ο ίδιος ο Reinders διαβεβαιώνει ότι, αν και η λίμνη ξεράθηκε προσωρινά, μετά τον σεισμό του 1980, δεν αναφάνηκαν αρχιτεκτονικά μέλη και συμφωνεί με τη διατυπωθείσα άποψη ότι είναι απίθανο αυτά να βρίσκονται θαμμένα στα ιζήματα του πυθμένα των λιμνών. Πηγή: Λίμνες Ζερέλια, Wikipedia, 2021, (Πρόσβαση στις 31/10/2024) Στο βίντεο, ο αρχιτέκτονας Δημήτριος Καραγκούνης, Επίτιμος Προϊστάμενος του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών της ΕΦΑΛΑΡ σχολιάζει την σημερινή κατάσταση του ευρύτερου χώρου των δίδυμων λιμνών…

Επιτακτική κρίνεται η  συντήρηση του συνόλου των έργων υποδομής γιατί πρόκειται για ένα σημαντικό μνημείο, αποτελεί σημείο αναφοράς  για την ευρύτερη περιοχή  και σας  παρακαλώ, αν είναι δυνατόν για δημοσίευση.

Δημήτρης Καραγκούνης – Αρχιτέκτων Μηχανικός

Επίτιμος Προϊστάμενος  του Τμήματος Αρχαιολογικών Έργων και Μελετών ΕΦΑΛΑΡ 

Το άρθρο Δίδυμες λίμνες Ζερέλια… Δύο λίμνες με εξωγήινη προέλευση κοντά στον Αλμυρό εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Στις δυο αυτές ημέρες, μια μαγική εικόνα ευφορίας και ελπίδας πλανήθηκε πάνω από την πόλη.
Σε ότι μας αφορά και έχοντας σαν κριτήριο τους κυβερνητικούς χειρισμούς στο κρίσιμο θέμα των υδάτων, δεν θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε ούτε με την ψεύτικη αυτή εικόνα, ούτε με τις αυτάρεσκες εκτιμήσεις του κ. ΠΘ για τις επιδόσεις του στον τομέα αυτό.
Δεν μπορούμε επίσης να συμμεριστούμε τα διθυραμβικά σχόλια του κ. Περιφερειάρχη και άλλων τοπικών παραγόντων, που θα έπρεπε να αναδείξουν ΔΙΕΚΔΙΚΗΤΙΚΑ τα μείζονα υδατικά προβλήματα της περιοχής και όχι να σιγοντάρουν γενικά τον κ. ΠΘ, παραθέτοντας αθροιστικά έναν απίστευτο αριθμό έργων και κάθε είδους επιτευγμάτων, δικών τους ή της κυβέρνησης.

Βεβαίως στον πρώτο σταθμό της περιοδείας του κ. ΠΘ (Πλατύκαμπος) ο πρόεδρος των Δημάρχων (ΠΕΔ) Θεσσαλίας του επεσήμανε πως «το σημαντικότερο πρόβλημα που έχουμε (είναι) αυτό του νερού», ο δε αγρότης και τοπικός αντιδήμαρχος του ζήτησε «να γίνουν έργα υποδομής για το νερό που λείπει στη Θεσσαλία, για να συνεχίσει να παράγει».

Και ο κ. ΠΘ, για να διασκεδάσει την ειλικρινή αγωνία των Θεσσαλών, δήλωσε πως «το μεγάλο ζητούμενο του μέλλοντος του πρωτογενούς τομέα δεν είναι άλλο από την διαχείριση του νερού».

Όμως, όταν ο κ. ΠΘ επισκέπτεται μια περιοχή που βιώνει ήδη την απειλή της παρατεταμένης λειψυδρίας, τον κίνδυνο της ξηρασίας και την έντονη διάβρωση των εδαφών, σε ένα τόπο που τα υδάτινα οικοσυστήματα [είτε αυτά που είναι ορατά (ποταμοί, λίμνες), είτε αυτά που δεν φαίνονται (υπόγειοι υδροφορείς)] βρίσκονται υπό κατάρρευση, τότε δεν αρκεί να αναφέρεται θεωρητικά στην σημασία της διαχείρισης υδάτων.

Αντίθετα έχει χρέος, ιδιαίτερα τώρα που επαναδιεκδικει την πρωθυπουργία, να παρουσιάσει ένα ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟΥ – ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ στο Υδατικό Διαμέρισμα (ΥΔ) Θεσσαλίας που θα υπερβαίνει τα όρια της επόμενης τετραετίας και που θα αναφέρεται τεκμηριωμένα σε έργα, μέτρα και δράσεις, αφενός εξοικονόμησης νερού με σύγχρονα κλειστά αρδευτικά δίκτυα μεταφοράς και διανομής και αφετέρου σε έργα ταμίευσης υδάτων, αρχίζοντας από τα πιο βασικά περιμετρικά του κάμπου [Μουζάκι – το είχε υποσχεθεί αλλά τώρα το «ξέχασε» – Πύλη, Νεοχώρι κα].
Παράλληλα θα ήταν δίκαιο και ηθικό να ΔΕΣΜΕΥΤΕΙ ποια από τα έργα αυτού του σχεδιασμού θα περιέχονται στο πρόγραμμα της επόμενης διακυβέρνησης του.
Τέλος όφειλε να απολογηθεί στους Θεσσαλούς πολίτες (και στους αγρότες) για την «χαμένη τετραετία» που παρήλθε χωρίς να έχει εκσυγχρονισθεί το θεσμικό πλαίσιο διαχείρισης και χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Υδάτων.

Το γεγονός ότι σε τέσσερα χρόνια η κυβέρνηση ίσα που πρόλαβε την ένταξη και δρομολόγηση των δικτύων Ταυρωπού και Υπέρειας -Ορφανών, καθώς και του ταμιευτήρα Σκοπιάς Φαρσάλων, προφανώς δεν αποτελεί ιδιαίτερη επιτυχία ούτε είναι αρκετό.
Ναι μεν τα έργα αυτά είναι άκρως αναγκαία και ευπρόσδεκτα, δεν δικαιολογούν όμως τόσα χαμένα χρόνια διακυβέρνησης, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για το υδατικό – οικολογικό πρόβλημα της Θεσσαλίας που εδώ και πολύ καιρό έχει ξεπεράσει τα όρια του «επείγοντος».
Εάν μάλιστα στα χρόνια αυτά προστεθεί και η αναμφισβήτητα χαμένη τετραετία του κ. Τσίπρα αλλά και προηγουμένων κυβερνήσεων στον ίδιο τομέα, τότε η συνολική καθυστέρηση αυξάνεται δραματικά και μόνο αυτό θα έπρεπε να έχει αποτελέσει ισχυρό κίνητρο για άμεση δραστηριοποίηση του κ. Μητσοτάκη και των υπουργών του.

Όσον αφορά στα εγκαταλειμμένα έργα Αχελώου, ο κ. ΠΘ είχε μια καλή ευκαιρία να επανορθώσει σε ότι αφορά στις προσωπικές του προεκλογικές υποσχέσεις του (2017 και 2019) που δεν τηρήθηκαν, καθώς και για το επιπόλαιο παιχνίδι εντυπώσεων και αποπροσανατολισμού με πρωταγωνιστές τους υπουργούς και αλλά κυβερνητικά στελέχη, που σε συσκέψεις και δημόσιες εμφανίσεις τους (συνεντεύξεις, ημερίδες, συνέδρια) ανερυθρίαστα μοίραζαν υποσχέσεις για την «εκτροπή Αχελώου», την οποία όμως ήδη είχαν «θάψει», προφανώς μετά από εντολές του κ. ΠΘ.
Τέλος δεν θεωρούμε έντιμη τακτική να εκτίθενται οι «δικοί» του Θεσσαλοί βουλευτές που πρόσφατα, σε ειδική συνεδρίαση Επιτροπής στη Βουλή (και όχι μόνο εκεί), με μαχητικότητα υπερασπίστηκαν την ανάγκη ενίσχυσης του υδατικού δυναμικού της Θεσσαλίας από τον Αχελώο και με ειλικρίνεια δεσμεύτηκαν απέναντι στους ψηφοφόρους τους πως θα αγωνιστούν για την ολοκλήρωση του.

Άραγε τι θα πρέπει να σκεφθούμε που στην περίπτωση αυτή ο κ. ΠΘ δείχνει ανοχή σε δημόσιες τοποθετήσεις αντίθετες προς τις δικές του ;
Μήπως τελικά όλα αυτά συνιστούν μια επικοινωνιακή τακτική, από την μια να «σέρνεται» το θέμα του Αχελώου που ο κ. Μητσοτάκης αρνείται να το προχωρήσει και από την άλλη να συνεχίζεται το «δούλεμα» των Θεσσαλών ;

Για εμάς τα πράγματα είναι απλά.
Διεκδικούμε η υπόθεση Αχελώου να έλθει άμεσα προς συζήτηση και λήψη οριστικής απόφασης στη Βουλή.
Εκεί, εάν ο κ. Μητσοτάκης, όπως προκύπτει από τις δημόσιες δηλώσεις του, συμφωνήσει με τον ΣΥΡΙΖΑ για την κατεδάφιση των ημιτελών έργων και την αποκατάσταση της ροής του «μπαζωμένου» έως σήμερα Αχελώου, οφείλει χωρίς άλλη καθυστέρηση να το κάνει πράξη, ενημερώνοντας παράλληλα τους αγρότες για το περιορισμένο διαθέσιμο υδατικό δυναμικό του ΥΔΘ και εξαγγέλλοντας ένα αυστηρό πρόγραμμα περιορισμού των υπεραντλήσεων από τον Πηνειό και τα υπόγεια νερά με παράλληλη αναβάθμιση των ήδη επιβαρυμένων οικοσυστημάτων και αυστηρή εφαρμογή της Ευρωπαϊκής Οδηγίας.

Εάν όμως δεν ακολουθήσουν αυτήν την αυτονόητη και επιβεβλημένη δημοκρατική διαδικασία και συνεχιστεί η ανεύθυνη και παραπλανητική τακτική της κυβέρνησης (από κοινού με τον ΣΥΡΙΖΑ) να μην προχωρούν αλλά ούτε να κατεδαφίζονται τα έργα, τότε όλοι τους θα φέρουν από κοινού ακέραια την ευθύνη για την συνεχιζόμενη οικολογική καταστροφή στην κοίτη του Αχελώου (οι δήθεν οικολογικά ευαίσθητοι….) και για τις καταστροφές που είναι πολύ πιθανό να συμβούν σε περίπτωση ισχυρής πλημμύρας στην περιοχή των εγκαταλειμμένων έργων.
Και φυσικά εμείς και πολλοί άλλοι σκεπτόμενοι συμπολίτες μας θα βρίσκονται ανυποχώρητα απέναντι σε αυτή την ανεύθυνη πολιτική.

Αλεξάκος Φώτης, πρ. πρώην Νομάρχης, πρώην Δήμαρχος Καρδίτσας,
Αρχοντής Δημήτρης, πρ. Δήμαρχος Καρδίτσας.
Αρχοντής Χαρίλαος, αγρότης,
Γέμτος Φάνης, ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας,
Γιαννακός Κώστας, πρόεδρος Γεωπονικού Συλλόγου Λάρισας,
Γκούμας Κώστας, πρ. πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/ΚΕ,
Μπαρμπούτης Τάσος, μέλος ΔΣ ΕΘΕΜ,
Ντογκούλης Δημήτρης, πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/ΚΕ

Το άρθρο Ε.Δ.Υ.ΘΕ: Ανακοίνωση για την επίσκεψη του πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη στη Λάρισα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Χωρίς προειδοποίηση, στις 21 Αυγούστου του 1986 η λίμνη απελευθέρωσε εκατοντάδες χιλιάδες τόνους τοξικού διοξειδίου του άνθρακα και αυτό το σιωπηλό σύννεφο θανάτου απλώθηκε στην ύπαιθρο με ταχύτητα περίπου 100 χλμ. / Ώρα σκοτώνοντας μέσα σε λίγα λεπτά από ασφυξία 1.746 άτομα και περισσότερα από 3.500 ζώα.

Το αποτέλεσμα ήταν εξίσου καταστροφικό με την ταχύτητα και με τη σοβαρότητα ενός Βιβλικού χτυπήματος. Σε ακτίνα 25 χιλιομέτρων, ο θάνατος συνάντησε τους ντόπιους και τα άγρια ζώα. Πολλοί άνθρωποι από τα χωριά Cha, Nyos και Subum έσβησαν σιωπηλά στον ύπνο τους. Μερικοί βρέθηκαν με αίμα γύρω από τις μύτες και τα στόματά τους.

Οι δημοσιογράφοι στην περιοχή το περιέγραψαν σαν να έβλεπαν τα επακόλουθα αποτελέσματα μιας βόμβας νετρονίων.

Εκείνη την εποχή, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η λίμνη Nyos απελευθέρωσε μια τεράστια ποσότητα CO2 περίπου στις 9μμ κι επειδή το CO2 είναι βαρύτερο από τον περιβάλλοντα αέρα, κατακάθισε γρήγορα στις κοιλάδες γύρω, καλύπτοντας τα πάντα με ένα στρώμα τοξικού αερίου πάχους 50 μέτρων.

Συνήθως, εκατοντάδες χιλιάδες τόνοι CO2 διατηρούνται διαλυμένοι στον πάτο της λίμνης, αλλά αυτή τη φορά κάτι «πέταξε το καπάκι». Δεν είναι ξεκάθαρο τι «έσπασε τη σφραγίδα» και επέτρεψε να ανεβεί το βαθύ, μολυσμένο νερό, αλλά θα μπορούσε να ήταν ένας σεισμός, μια κατολίσθηση ή μια ηφαιστειακή έκρηξη ή ακόμα και κάτι τόσο απλό όσο τα βαριά λασπώδη βροχόνερα που συρρέουν στη λίμνη και την γεμίζουν από τον πάτο προς τα πάνω, ανυψώνοντας τα επίπεδα του νερού.

Έτσι μηχανικοί εγκατέστησαν σωλήνες για να αναρροφήσουν το CO2 από το στρώμα στο βυθό της λίμνης, μετά από αυτό το ανατριχιαστικό βράδυ, ώστε να το απελευθερώσουν σταδιακά στον αέρα.

Το άρθρο Η λίμνη δολοφόνος στο Καμερούν που αφαίρεσε 1.746 ζωές ανθρώπων και 3500 ζώων σε μια νύχτα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.