Διοικητικά, το Ομόλιο αποτελεί αυτοτελή Κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Ευρυμενών στον Δήμο Αγιάς και απέχει περίπου 34 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από τη Λάρισα. Ο πληθυσμός του, σήμερα γύρω στους 480 κατοίκους, έχει μειωθεί αισθητά σε σχέση με τα μέσα του 20ού αιώνα, όταν ξεπερνούσε τους χίλιους. Παρ’ όλα αυτά, η παρουσία του στον χώρο παραμένει ισχυρή όχι αριθμητικά, αλλά ιστορικά και γεωγραφικά.

Για αιώνες το χωριό ήταν γνωστό ως Λασποχώρι, όνομα που κουβαλούσε τη σχέση του με το ποτάμι και τις προσχώσεις του. Με αυτό το όνομα προσαρτήθηκε το 1883 στον τότε Δήμο Αμπελακίων. Το 1915, όμως, η μνήμη επανήλθε στην επιφάνεια και ο τόπος πήρε επίσημα το αρχαίο του όνομα Ομόλιον. Δεν ήταν απλή μετονομασία, αλλά αποκατάσταση μιας βαθύτερης ταυτότητας.

Το αρχαίο Ομόλιον ή Ομόλη υπήρξε η βορειότερη πόλη προπύργιο της αρχαίας Μαγνησίας και σύνορο με τον μακεδονικό κόσμο. Άκμασε κυρίως τον 4ο αιώνα π.Χ. και συμμετείχε στην Αμφικτυονία των Δελφών, γεγονός που μαρτυρά τη σημασία της. Η θέση της δεν ήταν τυχαία έλεγχε τη δίοδο από τη Θεσσαλία προς το Αιγαίο, το ίδιο πέρασμα που ελέγχει και σήμερα ο τόπος.

Η περιοχή αναφέρεται ήδη στα Αργοναυτικά του Ορφέα, όπου οι Αργοναύτες, φεύγοντας από την Ιωλκό, συναντούν το Ομόλιον με τα πολλά του σπήλαια. Αιώνες αργότερα, ο Στράβων στα Γεωγραφικά καταγράφει το ναυάγιο του περσικού στόλου στην ακτογραμμή από το Ομόλιο έως την ανατολική Μαγνησία. Η ιστορία εδώ δεν είναι θρύλος είναι καταγεγραμμένη εμπειρία χώρου.

Τα ίχνη της αρχαίας πόλης είναι ακόμη παρόντα. Το Ομόλιο κτίστηκε ανάμεσα σε δύο ρέματα του Κούτρα (ή Κουλιαλή) στα ανατολικά και της Αγίας Παρασκευής στα δυτικά που συγκλίνουν σε ένα φυσικά οχυρό ύψωμα. Εκεί, στη θέση του σημερινού εξωκλησιού του Προφήτη Ηλία, βρισκόταν η ακρόπολη της αρχαίας πόλης. Τείχη σε απότομες πλαγιές, τάφροι ύψους έως και δεκαπέντε μέτρων, οχυρωμένες ζώνες και ξηρολιθιές πάχους δύο μέτρων μαρτυρούν έναν τόπο που χτίστηκε για να αντέχει. Οι περιοχές Προφήτης Ηλίας και Προχώματα έχουν κηρυχθεί επίσημα αρχαιολογικός χώρος.

Κατά καιρούς, η γη έχει αποδώσει πολύτιμα ευρήματα χρυσά στεφάνια, νομίσματα, δαχτυλίδια, όπλα. Κάποια από αυτά φιλοξενούνται σήμερα στο Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου, αποσπασμένα από το χώμα που τα φύλαξε αιώνες.

Το φυσικό περιβάλλον του Ομολίου συμπληρώνει τη βαριά ιστορική του ταυτότητα. Σπήλαια, ποτάμι, εύφορες εκτάσεις και η κοντινή θάλασσα συνθέτουν ένα τοπίο πλούσιο και ποικιλόμορφο. Ο τόπος προσφέρεται για πεζοπορία, φυσιολατρικές διαδρομές και αρχαιολογική περιήγηση έναν ήπιο, ουσιαστικό τουρισμό, χωρίς φωνές.

Στο Ομόλιο αναπαύεται και ο Μαρίνος Αντύπας, πρωτοπόρος του αγροτικού κινήματος στη Θεσσαλία. Η παρουσία του δεν είναι απλώς ιστορική λεπτομέρεια αλλά συνδέει τον τόπο με την κοινωνική διεκδίκηση, τη γη και τους ανθρώπους της.

Το Ομόλιο είναι ένας τόπος με δύο βαθιές στρώσεις την αρχαία, οχυρωμένη, συνοριακή πόλη και τη νεότερη, αγροτική κοινότητα που έμαθε να ζει στη σκιά του ποταμού και της ιστορίας. Παρά τη δημογραφική του συρρίκνωση, παραμένει πύλη της Θεσσαλίας προς τον Θερμαϊκό, ένας τόπος μετάβασης από το βουνό στη θάλασσα, από τον μύθο στην πραγματικότητα, από το πέρασμα στη μνήμη.

fb – Σκιές και Ψίθυροι 

Το άρθρο Ομόλιο: Φρουρός των Τεμπών στο πέρασμα από τον Πηνειό στη θάλασσα εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Γράφει ο Ιωάννης Ν. Γιαννούλας, φιλόλογος

  Η αναζήτηση της αξιόλογης και πλούσιας βιβλιοθήκης του Τυρναβίτη λόγιου και ιερομόναχου Διονυσίου Πάμπους με έκανε να ανακαλύψω έναν άνθρωπο που ξεκίνησε στα τέλη του 17ου αιώνα  από τον Τύρναβο για μια πορεία εσωτερικών αναζητήσεων , πνευματικής ανύψωσηςς και προσωπικής καταξίωσης περνώντας από τα Ιωάννινα, το Άγιον Όρος, την Κέρκυρα, για να εγκατασταθεί οριστικά στη Βενετία.

Σε μια εποχή που η Ευρώπη είναι έτοιμη να δεχθεί το ιδεολογικό κίνημα του Διαφωτισμού (1688 – 1789), στον ελληνικό  χώρο αρχίζει να διαφαίνεται μια πνευματική κίνηση με την ίδρυση σχολείων και σχολών από τα μέσα του 17ου αι. με αφορμή τη διάνοιξη εμπορικών δρόμων προς τις ευρωπαϊκές χώρες.

  Οι βιοτεχνικές και εμπορικές δραστηριότητες των Τυρναβιτών τεχνιτών και εμπόρων (σχετιζόμενοι ακόμα και με τη Βενετία, στην οποία εξήγαγαν κόκκιναβαμβακερά νήματα από τα λιμάνια της Ηπείρου) κατά τον 17ο και 18ο αιώνα οδήγησαν σε μια πρώιμη οικονομική ευρωστία τον Τύρναβο, μια πόλη με 16 εκκλησίες και 2 μοναστήρια. Αυτά έπαιξαν ρόλο στη δημιουργία σχολείων των «κοινών γραμμάτων» για στοιχειώδεις γνώσεις και μια μορφή σχολής (που αργότερα θα γίνει η περίφημη Σχολή Τυρνάβου) στον αύλειο χώρο του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στα 1655 με πρώτο δάσκαλο τον Αναστάσιο Παντοδύναμο. Στην ίδια συνοικία του Τυρνάβου διέμενε και ο Διονύσιος Πάμπους με τους γονείς του και τις δύο αδελφές του, γεννημένος γύρω στα 1660.

  Ο οθωμανός περιηγητής Ε. Celebi, που επισκέφθηκε τον Τύρναβο το 1668, περιγράφει μια πόλη με 3500 (είναι μάλλον υπερβολικός ο αριθμός) σπίτια «απίστων Ρωμιών», με 11 μικρά και μεγάλα πανδοχεία και 1060 μαγαζιά. Για την οικονομική ευρωστία του Τυρνάβου γράφει: «Μαζεύονται μεγάλα ποσά από τον κεφαλικό φόρο. Διότι οι άπιστοι της πόλης είναι – όλοι τους – ανυφαντάδες και υφαίνουν πανέμορφα υφάσματα. Πλούσιοι πραματευτάδες έρχονται από όλες τις χώρες των απίστων και από την Ευρώπη, παίρνουν υφάσματα και φέρνουν χρυσάφι και γρόσια. Για αυτό οι άπιστοι τούτης της πόλης είναι πάμπλουτοι».

Για τις αποστάσεις, ας σημειωθεί ότι ένα ζώο στην ημιονική οδό διανύει σε μία ώρα έξι χιλιόμετρα, ενώ μια άμαξα χρειάζεται περισσότερη ώρα ανάλογα με τη χάραξη του δρόμου (π.χ. 7 ώρες για Τύρναβος – Ελασσόνα και 33 ώρες για Λάρισα – Θεσσαλονίκη). Και παρακάτω, ο Celebiσημειώνει με αγανάκτηση ότι η πόλη το 1668 έχει 16 εκκλησίες και περίπου 2000 διάφορους κληρικούς, όπως επίσκοποι, αρχιμανδρίτες, παπάδες, καλόγεροι, ασκητές.

  Μετά τις σπουδές του στον Τύρναβο, συνέχισε στον πνευματικό κύκλο των Ιωαννίνων και συγκεκριμένα στην ξακουστή Σχολή του Γκιόνμα κοντά στον επιφανή γιαννιώτη δάσκαλο και ιερέα – γνωστού για τις νεωτεριστικές του μεθόδους διδασκαλίας και της ανανεωτικής προσπάθειάς του για αποδέσμευση της παιδείας από την παραδοσιακή διδασκαλία – Γεώργιο Σουγδουρή, ο οποίος πρόσφατα είχε επιστρέψει από τα διδακτικά καθήκοντά του στη Βενετία.

Έτσι ο Διονύσιος ήρθε σε επαφή με τις νεωτερικές ιδέες του 17ου αιώνα. Στην ίδια σχολή σπούδασε πολύ αργότερα και ο Ιωάννης Πέζαρος.

  Η απόκτηση μόρφωσής του συνεχίζεται στις βιβλιοθήκες του Αγίου Όρους. Εκάρη μονάχος και στη συνέχεια χειροτονήθηκε ιερέας στη μονή Μεγίστης Λαύρας, αποκτώντας έτσι ισχυρούς δεσμούς με την μοναστική πολιτεία. Τη σύντομη παραμονή του στην Κέρκυρα διαδέχτηκε η μόνιμη εγκατάστασή του, το 1709, στη Βενετία, στο χώρο της ελληνικής κοινότητας της πόλης, στο Campo dei Greci, που βρίσκεται πίσω από το παλάτι των Δόγηδων και είχε σημείο αναφοράς τον Άγιο Γεώργιο των Ελλήνων (San Gorgio dei Greci). Εκεί θα μείνει σε ενοικιαζόμενο μεγάλο δωμάτιο μέχρι την αποβίωσή του, το 1730, σε ηλικία 70 ετών.

  Σε αυτό το δωμάτιο δημιούργησε μια αξιόλογη μεγάλη βιβλιοθήκη, καθώς και η Βενετία και η ελληνική παροικία με τα τυπογραφεία τους και τις βιβλιοθήκες τους παρουσίαζαν ένα ιδιαίτερα υψηλό πνευματικό επίπεδο.
Ο Διονύσιος Πάμπους, σύμφωνα με τα στοιχεία της διαθήκης του, ήταν ένας πολύ μορφωμένος λόγιος ιερομόναχος που ασκούσε πιθανότατα το εκπαιδευτικό λειτούργημα και είχε οικονομική ευμάρεια. Με τη διαθήκη του, διαμοίρασε λεπτομερώς 1700 χρυσά βενετικά δουκάτα και δώρισε τα μεν πολύτιμα αντικείμενα του σε συγκεκριμένα πρόσωπα, τη δε βιβλιοθήκη του στους Τυρναβίτες συμπατριώτες του.

  Η βιβλιοθήκη του λόγιου ιερομόναχου Διονυσίου, που με συγκεκριμένες ενέργειες έπρεπε να σταλεί στον Τύρναβο, αποτελούνταν από 220 τόμους βιβλίων, 92 χάρτες και έναν παγκόσμιο άτλαντα. Συγκεκριμένα, υπήρχαν βιβλία ιστορικά, φιλοσοφικά, κλασικής φιλολογίας, νομικά, λεξικά, γεωγραφικά, γραμματικές, μαθηματικά, επιγράμματα, αστρονομικά, γεωπονικά, ρητορικά, και ένα ιατρικό, ενώ από τα θρησκευτικά βιβλία υπήρχαν έργα των εκκλησιαστικών συγγραφέων και θεολόγων, λειτουργικά, τα κείμενα των Πατέρων της Εκκλησίας, κείμενα της Αγίας Γραφής και οι ερμηνείες τους και κείμενα Συνοδικά.

  Ο Διονύσιος ήθελε, έτσι, να μεταλαμπαδεύσει την ευρύτερη παιδεία του στον Τύρναβο, για να δημιουργηθεί, σύμφωνα με τη διαθήκη του, μια βιβλιοθήκη αφιερωμένη σε όλους τους χριστιανούς, λαϊκούς και κληρικούς, χωρίς να γίνεται διάκριση στην οικονομική τους κατάσταση ή την κοινωνική τους θέση, δείχνοντας έτσι την πίστη του στα ιδεώδη του Διαφωτισμού.

Την ευθύνη της φύλαξης και της λειτουργίας της βιβλιοθήκης της πόλης όρισε να επιφορτιστούν οι δημογέροντες και όχι εκκλησιαστικοί κύκλοι, με τη βοήθεια ενός βιβλιοφύλακα, στα πρότυπα μεγάλων βιβλιοθηκών των Ιωαννίνων και της Βενετίας.

  Η δωρεά αυτής της πλούσιας και αξιόλογης βιβλιοθήκης στον Τύρναβο των αρχών του 18ου αιώνα φανερώνει τον ενστερνισμό των ανανεωτικών και διαφωτιστικών ιδεών που κυριαρχούσαν στην Ευρώπη την περίοδο αυτή και τη συνειδητοποίηση του ρόλου του ως λογίου.

Δυστυχώς, αυτά τα βιβλία και οι χάρτες ακόμα αναζητούνται και από εμένα και από τους ερευνητές του ΕΙΕ χωρίς αποτέλεσμα μέχρι τώρα. Ελπίζουμε, βέβαια, και στην ενεργοποίηση προς αυτήν την κατεύθυνση της δημοτικής αρχής, την οποία έχω ενημερώσει σχετικά. Εκτός και αν, η βιβλιοθήκη του Διονυσίου Πάμπους δεν έφτασε ποτέ εδώ!

Το άρθρο Πού βρίσκεται η δωρισμένη στον Τύρναβο βιβλιοθήκη του Διονυσίου Πάμπους; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Στο κάτω μέρος της εικόνας ξεχωρίζουν κοπάδια προβάτων που βόσκουν αμέριμνα, ενώ στο βάθος δεσπόζουν τα Ανάκτορα –σημερινή Βουλή των Ελλήνων– με φόντο τους Στύλους του Ολυμπίου Διός. Η περιοχή του Κολωνακίου δεν είχε καμία σχέση με τη σημερινή της μορφή· ήταν γεμάτη στάνες και βοσκοτόπια, ενώ η λεωφόρος Βασιλίσσης Σοφίας ήταν ακόμη αδιαμόρφωτη.

Την εποχή που τραβήχτηκε η φωτογραφία, μέσα στα Ανάκτορα ζούσαν ο βασιλεύς Όθων και η βασίλισσα Αμαλία. Στα αριστερά ξεχωρίζει ο Βασιλικός Κήπος, ένας πράσινος πνεύμονας 155 στρεμμάτων, που άρχισε να διαμορφώνεται το 1839 με προσωπική φροντίδα της Αμαλίας.

Η βασίλισσα είχε έντονο ενδιαφέρον για την κηποτεχνία, λέγεται μάλιστα ότι περνούσε τουλάχιστον τρεις ώρες την ημέρα φροντίζοντας προσωπικά τον Κήπο. Από τη Γένοβα μεταφέρθηκαν τότε 15.000 καλλωπιστικά φυτά, ενώ φυτεύτηκαν και αυτοφυή είδη από το Σούνιο και την Εύβοια.

Το 1842 η ίδια η Αμαλία φύτεψε τις Ουασινγκτόνιες που στέκουν ακόμη και σήμερα στην είσοδο της λεωφόρου Βασιλίσσης Αμαλίας, ως ζωντανή μαρτυρία εκείνης της εποχής.

Μια εικόνα-ντοκουμέντο που υπενθυμίζει πως η Αθήνα του 19ου αιώνα κουβαλούσε ακόμη τον αέρα χωριού, πριν μεταμορφωθεί στη σύγχρονη μητρόπολη που γνωρίζουμε σήμερα.

Το άρθρο «Αθήνα 1853: Πρόβατα στο Σύνταγμα, στάνες στο Κολωνάκι» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Μια συναρπαστική μέθοδος ήταν η χρήση διαβαθμισμένων κεριών με μικρά μεταλλικά καρφιά ή χοντρές καρφίτσες.

Δείτε πώς λειτουργούσε…. κάθε κερί καιγόταν με σταθερό ρυθμό — για παράδειγμα, 1 εκατοστό κάθε 30 λεπτά. Οι άνθρωποι έβαζαν τα καρφιά σε συγκεκριμένα σημεία με βάση το πότε ήθελαν να ξυπνήσουν. Καθώς το κερί έλιωνε, η ζέστη θα προκαλούσε το καρφί να πέσει σε μια μεταλλική πλάκα, δημιουργώντας έναν ήχο αρκετά δυνατό για να ξυπνήσει τον κοιμώμενο.

Αυτή η έξυπνη τεχνική χρησιμοποιήθηκε συνήθως σε όλη την Ευρώπη κατά τον Μεσαίωνα και την Αναγέννηση. Δεν ήταν απλά ένα οικιακό κόλπο – οι μοναχοί το χρησιμοποιούσαν για να παρακολουθούν τις ώρες προσευχής και ορισμένοι ιστορικοί πιστεύουν ότι παρόμοιες μέθοδοι υπήρχαν στην αρχαία Κίνα ήδη από τον 6ο αιώνα.

Σύμφωνα με την Ομάδα Μουσείου Επιστημών (Ηνωμένο Βασίλειο), αυτά τα ρολόγια κεριών ήταν μέρος της μακράς ιστορίας της τήρησης του χρόνου πριν γίνει προσβάσιμη η μηχανική καινοτομία.

Είναι εκπληκτικό το πώς η ανθρώπινη δημιουργικότητα βρίσκει λύσεις – ακόμα και στο σκοτάδι!

Πηγή fb

Το άρθρο «Τα ξυπνητήρια του Μεσαίωνα: Πώς τα κεριά με καρφιά ξυπνούσαν τους ανθρώπους» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Ήταν μια σύντομη τεκμηριωμένη αναδρομή στην γαστρονομία της Βόρειας Πιερίας τα τελευταία 8.000 χρόνια συνεχώς …
Η πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση ξεκίνησε με μια έκπληξη από την αρχαιολόγο κα Άρτεμη Μπροφίδου η οποία μας ξενάγησε στα εκθέματα της Μουσειακής Αποθήκης Μακρυγιάλλου.

Η ευχάριστη διάθεση και ενημέρωση για τα εκθέματα ήταν η έκπληξη. Αλλά η πιο μεγάλη έκπληξη ήταν η όμορφη περιγραφή των εκθεμάτων. Όλη η ομάδα συνεργατών της Μουσειακής Αποθήκης, με την φροντίδα της κας Αθηνάς Αθανασιάδου παρουσίασε ένα πρωτόγνωρο άριστο αποτέλεσμα.

Και οι εκπλήξεις συνεχίστηκαν με την ομιλία της Δρ Ρένας Βεροπουλίδου, η οποία μίλησε εκπροσωπώντας και την Δρ Νάνσυ Κραχτοπούλου και την Δρ Αλεξλανδρα Λιβάρδα, η οποία παρουσίασε κάποια συμπεράσματα των αρχαιολογικών ερευνών για την διατροφή στην αρχαία βόρεια Πιερία από το 6.500 περίπου πΧ έως και το 354 πΧ. Φαίνεται ότι οι ανασκαφές έγιναν και με την ευκαιρία και την χρηματοδότηση μεγάλων τεχνικών έργων (σιδηρόδρομος, αυτοκινητόδρομος κλπ).

Η Δρ Ρ. Βεροπουλίδου επεσήμανε ανάμεσα σε πάρα πολλά άλλα ότι: Η τροφή όπως και το νερό είναι αναγκαία για την βιολογική επιβίωση. Η τροφή ήταν και είναι κινητήριος μοχλός για την ανάπτυξη των ανθρώπινων κοινωνιών σε οικονομικό και τεχνολογικό επίπεδο, όπως και αιτία πολέμων και βίαιων ανακατατάξεων. Ένας από τους λόγους που οι άνθρωποι διαλέγουν το πού θα ζήσουν είναι η εύκολη πρόσβαση στην εύρεση και την παραγωγή της τροφής, δηλαδή εάν έχει κοντά νερό και γη κατάλληλη για καλλιέργεια, βοσκοτόπια, ζώα για κυνήγι, λίμνες, ποτάμια και θάλασσα για ψάρια και οστρακοειδή.

Το τι τρώμε, το πως μαγειρεύουμε και σερβίρουμε το φαγητό, το που, με ποιους και πότε τρώμε, ποιες είναι οι συνήθειες κατά την διάρκεια του γεύματος χαρακτηρίζουν τους ανθρώπους στα διάφορα μήκη και πλάτη της γης, γιατί όλα αυτά επηρεάζονται από το περιβάλλον και το κλίμα, και βεβαίως από το μορφωτικό και οικονομικό επίπεδο, συνήθως σε συνδυασμό με τις θρησκευτικές ή πολιτικές πεποιθήσεις των ανθρώπων. Το φαγητό είναι ιδεολογία, είναι στάση ζωής και είναι ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζουν αλλά και διαφοροποιούν τόσο τους ανθρώπους μεταξύ τους όσο και τους λαούς. Εξάλλου οι συνήθειες & οι τελετές γύρω από το φαγητό αποτελούν ένα κομμάτι της ταυτότητας & του πολιτισμού μας.

Ακούσαμε την Δρ Ρ. Βεροπουλίδου να ενημερώνει ότι το 6.500 πΧ μερικά από τα αρχαιότερα χωριά στην Νεολιθική περίοδο είναι στην βόρεια Πιερία. Είναι τα Ρεβένια Κορινού, τα Παλιάμπελα Κολινδρού και ο οικισμός της νεότερης νεολιθικής στον Μακρύγιαλο. Οι κάτοικοι της Βόρειας Πιερίας προτιμούσαν ένα συγκεκριμένο είδος οστρακοειδών, την μπουρλίδα ή μπουρλήθρα. Το πέρασμα των χιλιετιών φαίνεται ότι δεν επηρεάζει σημαντικά το τι έτρωγαν οι κάτοικοι της Βόρειας Πιερίας. Οι άνθρωποι στα τελευταία 8.000 χρόνια στην βόρεια Πιερία ακολουθούσαν βιώσιμες πρακτικές καλλιέργειας των χωραφιών, εκτροφής των ζώων και εκμετάλλευσης των θαλασσίων πόρων, που επέτρεψαν τη συνεχόμενη κατοίκηση και ανάπτυξη της βόρειας Πιερίας για κοντά 8.000 χρόνια!

Σήμερα τα ευρήματα ότι οι αρχαίοι κάτοικοι της περιοχής πριν 8.000 χρόνια έτρωγαν οστρακοειδή μπορεί να είναι ένα πιθανό ισχυρό στοιχείο μάρκετινγκ για τα φημισμένα οστρακοειδή Πιερίας (Μακρυγιάλου & Μεθώνης). Σήμερα η τοπική παραδοσιακή γαστρονομία, όπως αναπτύχθηκε διαχρονικά, εμπεριέχει ψήγματα της αειφορίας για τις κοινωνίες της περιοχής. Οι κάτοικοι συνέχεια καλλιεργούν μονόκοκκο & δίκοκκο σιτάρι, κριθάρι, φακές, ρόβη (βίκο), λαθούρι (φάβα) και κουκιά. Τις τελευταίες δεκαετίες οι κάτοικοι «τρελάθηκαν» και καλλιεργούν υβρίδια και εισαγόμενες καλλιέργειες για να μεγιστοποιήσουν το εκχρηματισμένο κέρδος εις βάρος της αειφορίας του περιβάλλοντος και των ανθρώπινων κοινωνιών.

Τα στοιχεία της έρευνας «Τι έτρωγαν στην αρχαία βόρεια Πιερία, 8.000 χρόνια πριν» μπορούν, εν συντομία, να αποτελέσουν θέμα για το Συνέδριο «ΤΟΠΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΑΙΘΡΟΥ» το οποίο σχεδιάζεται να γίνει στο Πολιτιστικό Κέντρο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ στον Καταχά του Δήμου Πύδνας-Κολινδρού της Περιφερειακής Ενότητας Πιερίας το ΣαββατοΚύριακο 15 & 16 Νοε 2025

Για την καταγραφή, Δημήτρης Μιχαηλίδης, 6998282382, ΑγροΝέα, AgroBus

Το άρθρο Τι έτρωγαν στην αρχαία Πιερία? … 8.000 χρόνια πριν εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το άρθρο Νόμιζες πως ήσουν στο Παρίσι, αλλά ήσουν στον Τύρναβο στη Θεσσαλία. Το παλάτι που χτίστηκε σαν τις Βερσαλλίες εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Μεταξύ 1881 και 1912 στον Τύρναβο «έσωνε» η Ελλάδα, και όχι στην Ελασσόνα (η οποία απελευθερώθηκε την 6η Οκτωβρίου 1912), όπως θέλει μια εκδοχή για την προέλευση της ονομασίας της. Τα σύνορα εκείνης της εποχής ανάμεσα στο Βασίλειο της Ελλάδας και την Οθωμανική Αυτοκρατορία είχαν αποφασιστεί με βάση τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1878 (άρθρο 24).

Ξεκινούσαν από τον Πλαταμώνα στα ανατολικά, και προσέθεταν στην ελληνική επικράτεια σχεδόν όλο το τμήμα της Θεσσαλίας που παρέμενε υπό τουρκική κατοχή (εκτός από την επαρχία Ελασσόνας και την περιοχή Δαμασίου, η οποία σήμερα ανήκει στον Δήμο Τυρνάβου) και μικρό τμήμα της Ηπείρου (περιοχή Άρτας).

Η συνοριακή γραμμή περνούσε «ξυστά» από τον Τύρναβο διασχίζοντας την κορυφογραμμή της – γνωστής από την «Ανδρομέδα» του Θανάση Παπακωνσταντίνου – «άκαρπης» Μελούνας. Έμεινε γνωστή ως «Γραμμή της Μελούνας», ενώ με την έκφραση «Ελλάδα της Μελούνας» χαρακτηριζόταν υποτιμητικά η περιορισμένη εδαφική έκταση του νεοελληνικού κράτους, σε αντιδιαστολή με τους μεγαλεπήβολους πόθους που ανέπτυξαν οι τότε θιασώτες και οπαδοί της Εθνικής Εταιρείας, μιας μυστικής παραστρατιωτικής οργάνωσης της εποχής.

Στις νότιες υπώρειες της Μελούνας, στο Λουσφάκι, θα βρείτε σε διάφορα σημεία ερειπωμένες Καζάρμες, τα συνοριοφυλάκια εκείνης της περιόδου. Για να φτάσετε εκεί, θα φύγετε ανατολικά από τον Τύρναβο, θα περάσετε δίπλα από το δασάκι του Άη-Λια και τη Μονή Προφήτη Ηλία, θα υπομείνετε κάποιες ανηφορικές «φουρκέτες» και θα φτάσετε στο ψηλότερο σημείο του «εσωτερικού» δρόμου που οδηγεί από την πόλη στο Δαμάσι. Εκεί, στον αυχένα, ακριβώς δίπλα στον δρόμο θα βρείτε την πρώτη Καζάρμα.

Μετά από περίπου 10-15 λεπτά περπάτημα προς τα νότια, θα βρείτε τη δεύτερη και μικρότερη Καζάρμα. Ψηλά στο βάθος, ακόμα νοτιότερα, θα διακρίνετε σαν δοντάκια πάνω σε κορυφή, το τρίτο και πιο εντυπωσιακό σημείο. Θα χρειαστείτε 1-1,5 ώρα ανηφορικό περπάτημα σε αρκετά δύσβατο έδαφος για να φτάσετε εκεί, όμως ο κόπος σας θα ανταμειφθεί με τις πιο εντυπωσιακές από τις Καζάρμες (οι ντόπιοι τις αποκαλούν «Κάστρο») και εκπληκτική θέα προς όλα τα σημεία του ορίζοντα.

Ένας ακόμα μεθοριακός σταθμός της εποχής βρίσκεται στην άλλη πλευρά της Μελούνας, βόρεια, πολύ κοντά στον αυχένα από τον οποίο περνάει ο δρόμος Τυρνάβου – Ελασσόνας. Ανάλογα κτίσματα μπορείτε να βρείτε και στις πλαγιές του Κάτω Ολύμπου.

Το άρθρο Καζάρμες στο Λουσφάκι Τυρνάβου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Απελεύθεροι δραστηριοποιούνται ως έμποροι αφού γνωρίζουν τα εδάφη και τις γλώσσες  αλλά και τις συνήθειες των περιοχών από όπου προέρχονται.

Οι δούλοι αρχικά χρησιμοποιήθηκαν ως εργατική δύναμη σε αγροτικές εργασίες. Υπάρχουν διάφορες περιπτώσεις σχέσεων  δούλων – ιδιοκτητών όπως είναι τα συμβόλαια  εργασίας. Συγκεκριμένες εργασίες όπως η κατασκευή υφασμάτων συνήθως γινόταν από δούλους τεχνίτες. Η έλλειψη εργατών οδηγεί στην αύξηση του εμπορίου  δούλων και στην άνοδο των τιμών τους.

Οι Οθωμανοί δεν ευνοούν την αγροτική απασχόληση δούλων πέρα από την περίπτωση μεγάλων αγροκτημάτων και για λίγο χρόνο. Αυτό συμβαίνει κυρίως ως το 16^ο αιώνα, γιατί μετά ευνοείται η καλλιέργεια της γης από μικρούς ελεύθερους  κτηματίες που πληρώνουν φόρους. Η αγροτική δουλεία εμφανίζεται ξανά με την εισροή Κιρκασίων σκλάβων μετά το 1850. Αυτοί εκδιώχθηκαν από τη Ρωσία και οι Οθωμανοί τους παραχώρησαν γη και αποδέχθηκαν όλο το εθιμικό τους πλαίσιο.

Σκλάβοι χρησιμοποιούνται στην καλλιέργεια των τσιφλικιών. Η καλλιέργεια των εκτάσεων αυτών αποσκοπεί στην μεγάλη αγροτική παραγωγή που θα διατεθεί στις αγορές. Σε μια τέτοια μορφή γεωργίας είναι συμφέρουσα η απασχόληση δούλων και όχι μισθωτών καλλιεργητών.

Η απόκτηση σκλάβων λειτουργεί και ως επένδυση, αφού η τιμή τους είναι πάντα υψηλή και μαρτυρούνται περιπτώσεις υπενοικίασης σκλάβων με κάποιο αντίτιμο για περιορισμένο χρονικό διάστημα.

Μαρτυρούνται επίσης περιπτώσεις αποικισμού έρημων περιοχών με σκλάβους καλλιεργητές με διαταγή του Σουλτάνου, κυρίως στα πρώτα χρόνια της αυτοκρατορίας. Όμως οι συμπαγείς πληθυσμοί σκλάβων δεν διατηρούνται μακροπρόθεσμα αφού με διάφορους τρόπους (κυρίως γάμοι με ελεύθερα άτομα) επιτυγχάνουν την αλλαγή της κοινωνικής τους θέσης.

ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΦΑΚΙΩΤΑΚΗΣ

Το άρθρο Κατηγορίες δούλων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία: Αγροτικοί και βιοτεχνικοί δούλοι εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Της Κωνσταντινιάς Πατσή*

Το όρος Τέρναβον, το οποίο από πολλούς ερευνητές ταυτίζεται  με τη σημερινή Μελούνα στα ριζά της οποίας βρίσκεται ο Τύρναβος, αποτέλεσε τον Απρίλιο του 901/902 καταφύγιο του Αγίου Νικολάου του εν Βουναίνοις και των γενναίων συναγωνιστών του και η περιοχή της πηγής, Μάτι Τυρνάβου, υπήρξε ο τόπος μαρτυρίου δώδεκα συμμαχητών του.

Ο βυζαντινός αυτοκράτορας Λέων ΣΤ΄ ο Σοφός  διόρισε τον Νικόλαο «ταξίαρχον λεγεῶνος στρατιωτικῆς καί ἐστάλη μετά τῶν  ὑπ’ αὐτόν στρατιωτικῶν δυνάμεων εἰς τήν προκαθεζομένην τῆς Θετταλίας πόλιν, τήν Λάρισαν, ἵνα διατρίβων ἐκεί τούς ἐναντίους τῆς πόλεως ἀποτρέπηται» (Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, 1972).

Τον Απρίλιο του  901 ή 902 εναντίον της Λάρισας επέδραμαν σύμφωνα με μερικούς ιστορικούς Άραβες (Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, 1972), ή σύμφωνα με  άλλους μελετητές   Άβαροι-Βούλγαροι (Κ. Σπανός, 2015), Βούλγαροι  της εποχής του Συμεών (Άννα Αβραμέα,1974).

Οι εισβολείς εκμεταλλευόμενοι την «αφυλαξίαν» και την «μόνωσιν» της πόλεως την λεηλάτησαν και την ερήμωσαν αφού κατέσφαξαν όσους από τους κατοίκους της βρήκαν εκεί (Κ. Σπανός, 2015).

Στον Βίο του αγίου, αναφέρεται ότι «οἱ τῆς κατάρας κληρονόμοι καί τοῦ σκότους υἱοί τήν μόνωσιν ἡμῶν καί τήν τῆς χώρας ἀφυλαξίαν κατανοήσαντες τῶν προσοίκων κατέδραμον καί λείαν αὐτήν πᾶσαν πονηρία κατεργασάμενοι καί δεινότατα καγχάζοντες καθ’ ἡμῶν καί γέλωτα πλατύν χέοντες, ὅτι δεσπόται ἐρειπίων ἐγίνοντο» (Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, 1972).

Για όσους δέχονται ότι οι εισβολείς ήταν Άραβες (Σαρακηνοί), μετά τη λεηλασία και την καταστροφή της Λάρισας, ο άγιος Νικόλαος «σύν τῆ ύπ΄ αὐτῶ φάλαγγι τῶν στρατιωτῶν…ἒκρινε μήτε τῆ πόλει τῆ Λαρίσση συγκλησθῆναι, μήτε αὐτοῖς τοῖς πολίταις ἐπαχθής γενέσθαι και ἀηδής» κατέφυγε μαζί με τον μητροπολίτη Φίλιππο και πολλούς από τους κατοίκους της πόλης στον οχυρωμένο Τύρναβο, στο όρος Τέρναβον, ενδιαίτημα ασκητών και αγίων εκείνη την εποχή.

Ενώ βρισκόταν στο όρος Τέρναβον, άγγελος Κυρίου τους προεμήνυσε πως πλησίαζε η ώρα του μαρτυρίου τους: «Δεῦρο, ἀθληταί τοῦ Χριστοῦ, πρός τό μαρτυρῆσαι ἑαυτούς εὐτρεπίσατε δι΄ αὐτοῦ γάρ μέλλετε τήν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν κληρονομεῖν, στεφάνῳ δέ ἀκηράτῳ τάς ὑμῶν τελειωθῆναι κεφαλάς καί μισθόν λαβεῖν τόν οὐράνιον. τοῦ γάρ εἰς τέλος ἆθλον ὑπομείναντες τό σώζεσθαι εἶναι γινώσκετε».

Οι Άραβες, αφού εντόπισαν τη στρατιωτική δύναμη, την περικύκλωσαν και μετά από μάχη κατόρθωσαν να συλλάβουν όλους τους στρατιώτες εκτός από το Νικόλαο, που διέφυγε στα Βούναινα (Χ. Β. Στεργιούλης) .

Για όσους δέχονται ότι οι εισβολείς ήταν Άβαροι (Βούλγαροι), η φορά των γεγονότων είναι διαφορετική. Ο Νικόλαος δεν μπορούσε να αντιμετωπίσει τους εισβολείς στην πεδιάδα και γι’ αυτό κατέφυγε στον Τύρναβο, όπου θα μπορούσε να τους κλείσει τον δρόμο προς τη Λάρισα περιμένοντάς τους στο στενό δυτικά του Τυρνάβου, στον δρόμο προς το Δαμάσι.

Όταν όμως έφτασε με τις δυνάμεις του στον Τύρναβο, αιφνιδιάστηκε βλέποντας τους εισβολείς να έρχονται από τη Μελούνα, μέσω της Τσαριτσάνης (Κ. Σπανός, 2015).

Ο στρατός του Νικολάου έδωσε την μάχη στην περιοχή της πηγής Μάτι του Τυρνάβου, της βυζαντινής Γρίμνιανης, στα βόρεια της κωμόπολης και στα ριζά της Μελούνας, σε μία περιοχή η οποία δεν του εξασφάλιζε την οδό διαφυγής προς τον ασφαλή Όλυμπο.

Εξαιτίας της μειονεκτικής θέσης, στην οποία ήταν αναγκασμένοι να πολεμήσουν οι άνδρες του Νικολάου, παρά την στρατιωτική πείρα, που διέθεταν και τις αρχικές επιτυχίες τους  ηττήθηκαν και αιχμαλωτίστηκαν» (Κ. Σπανός, 2015).

Ο Νικόλαος κατόρθωσε να διαφύγει προς τους λόφους των Βουναίνων και σχεδόν όλοι οι  στρατιώτες του σκοτώθηκαν  εκτός από δώδεκα. Αυτοί αιχμαλωτίστηκαν και υποβλήθηκαν σε φρικτά βασανιστήρια για να αλλαξοπιστήσουν. «τόν μέν ὂνυξι ξέσαντες, τόν δέ τόξοις κατατοξεύσαντες, ἂλλον τῶ καταπέλτῃ ὑποπιέσαντες, ἓτερον τῶ τροχῶ ἐπιδοῦντες…».

Όμως, οι καλλίνικοι στρατιώτες παρέμειναν ακλόνητοι στην πατρώα πίστη, τελειώθηκαν μαρτυρικά με αποκεφαλισμό και παρέδωσαν το πνεύμα τους στο Θεό  επισφραγίζοντας την αγάπη τους για το Χριστό με το αίμα της θυσίας τους (Χ. Β. Στεργιούλης ).

Τα λείψανα των μαρτύρων παρέμειναν άταφα για μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι που ο τότε μητροπολίτης της Λάρισας Φίλιππος, μετά από θεϊκή εντολή, φρόντισε την ανακομιδή των ιερών σκηνωμάτων τους και τον ενταφιασμό τους στη Λάρισα σε ειδικό ναό-Μαρτύριο, μη εντοπισμένο ακόμη (Χ. Β. Στεργιούλης ).

Τα ονόματά τους προστέθηκαν στο  Μέγα νέφος Μαρτύρων και γράφηκαν στους ουράνιους και αδιάψευστους κώδικες με χρυσά γράμματα «ἀνάγραπτα ἡμῖν δέ…ταύτα πεφανέρωται …Ἁρμόδιος, Γρηγόριος, Ἰωάννης, Δημήτριος, Μιχαήλ, Ἀκίνδυνος, Θεόδωρος, Παγκράτιος, Χριστόφορος, Παντολέων καί Εὐώδιος, Αἰμιλιανός καί γυναῖκες δύο, Εἰρήνη καί Πελαγία», αποτελώντας  για τη συνείδηση της Εκκλησίας μας το άνθος των ηρώων Της και κατακτώντας, σύμφωνα με τον ιερό συγγραφέα του βιβλίου της Αποκαλύψεως απόστολο Ιωάννη, την πιο τιμητική θέση στον ουρανό κάτω από το μεγαλειώδη θρόνο του Θεού.

Βιβλιογραφία

Δημήτριος Ζ. Σοφιανός, Άγιος Νικόλαος ο εν Βουναίνη. Ανέκδοτα αγιολογικά κείμενα. Ιστορικαί ειδήσεις περί της μεσαιωνικής Θεσσαλίας (Ι΄ αιών), διατριβή επί διδακτορία, Βιβλιοθήκη Σοφίας Ν. Σαριπόλου, εν Αθήναις 1972, σελ.82

Κ. Σπανός, Άραβες ή Αβάρους αντιμετώπισε ο Άγιος Νικόλαος ο εν Βουναίνοις;(Μια νέα θεώρηση των πολεμικών γεγονότων), Πρακτικά 1ης και 2ης Ημερίδας Λαρισαϊκών Αγιολογικών Σπουδών, Λάρισα 2015, 37-42.

Χ. Β. Στεργιούλης, Ένας άγνωστος Λαρισαίος Μάρτυρας

Στην εικόνα Ο άγιος Νικόλαος ο Νέος και οι δώδεκα στρατιώτες συμμάρτυρές του: Ακίνδυνος, Αρμόδιος, Γρηγόριος, Δημήτριος, Ευώδιος, Θεόδωρος, Ιωάννης, Μιχαήλ, Παγκράτιος, Παντολέων, Χριστοφόρος και Αιμιλιανός.(πηγή  diakonima.gr)

* Η Πατσή Κωνσταντινιά είναι Διευθύντρια του ΓΕΛ Τυρνάβου. Πτυχιούχος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, κάτοχος Μεταπτυχιακού διπλώματος Master of Business Administration (MBA) του Staffordshire University

Το άρθρο Οι μάρτυρες του Τυρνάβου εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σύμφωνα με τον μύθο, καθώς έπαιζε κοντά στον Πηνειό γλίστρησε και πνίγηκε, στο σημείο που πνίγηκε αργότερα προς τιμήν της, ο γιος της Πελασγός, ιδρύσε την πόλη της Λάρισας, η Λάρισα ήταν γυναίκα του Ποσειδώνα και μητέρα του Αχαιού, του Πελασγού και του Φθία.

Το άρθρο Ήξερες λοιπόν ότι, η Λάρισα ήταν νύμφη; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Καμία ἑξηνταριά (χώρια ἀπό παιδία καί μουλάρια) μαστόρους τζιοκάνια (εἰδικευμένους τεχνικούς), ὅπου ὅλους αὐτούς τούς ἔχω καί μοῦ φτιάνουν ἕνα γκιρίζι νεροῦ (ὑπόγειο ὑδραγωγεῖο) ἀπό τόν καιρό τῶν Ἑλλήνων, τό ὁποῖο εὑρέθει τώρα καί διά νά τό ἔφτιανε κανένας γενιντέν (ἀπό τήν ἀρχή) ἤθελε 2.000.000 γρόσια καί τώρα μέ 60.000 γρόσια τό πολύ, διορθώνεται καί ἔρχεται τό νερό ἐδῶ στόν Τύρναβον καί γένεται αὐτό τό χαϊράτι (κοινωφελές ἔργο) μάλιστα καί γιά τό σαράγι μᾶς εἶναι ἀναγκαῖον.

Τούς ὁποίους μαστόρους τούς σχολνῶ καί σᾶς τούς στέλνω αὐτοῦ καί τελειώνοντας ἀπό αὐτοῦ ἔρχονται ὀπίσω καί τελειώνουν καί τούτη τή δουλειά».

Πράγματι, λοιπόν, κατά μῆκος τοῦ νέου ὑδραγωγείου πού κατασκευαζόταν, ὑπῆρχε ἀρχαιότερο καί μέρη του, ὅπου ἦταν δυνατόν, τά χρησιμοποίησαν οἱ εἰδικευμένοι τεχνίτες ἐπισκευάζοντάς τα.

Τά ἐρείπια συνεχίζονται ὑπόγεια καί σέ κάποια σημεῖα ὅπου ἔχει καταρρεύσει ὁ θόλος διακρίνονται ἴχνη του (εἰκ. 10). Στά τελευταῖα 3 χιλ. μέχρι τον Τύρναβο, ὅπου καί τό τέλος τοῦ ὑδραγωγείου, ὁ ἀγωγός περνοῦσε μέσα ἀπό τόν κάμπο πού εἶναι τά κτήματα τῶν ἀγροτῶν, μέ ἀποτέλεσμα νά ἔχει καταστραφεῖ ἀπό τά ἀγροτικά μηχανήματα ἤ ἐάν κάπου ὑπάρχει εἶναι ἀδύνατον νά ἐντοπισθεῖ σήμερα.

Ὁ Everett στό ἡμερολόγιό του γράφει ὅτι τό ὑδραγωγεῖο θά φέρνει τό νερό ἀπό τήν πηγή. Ποιά πηγή ὅμως; Πρέπει νά γυρίσουμε ἐκεῖ ἀπ’ ὅπου ξεκινήσαμε, στήν περιοχή τοῦ Ἁγ. Βασιλείου. Ὅπως εἴδαμε, ὁ ὑδραγωγός μετά τίς δύο μεγάλες γέφυρες συνεχίζει Β–Δ πρός τό χωριό Μεσοχώρι (Μυλόγουστα). Ἀκολουθήσαμε τά ἐρείπια καί συναντήσαμε ἕνα ἄλλο φαράγγι πού τό διαπερνᾶ μία ἀκόμη γέφυρα τοῦ ὑδραγωγείου (εἰκ. 11), ἡ μόνη πού σώζεται ἀκεραία.

Χρησιμοποιήθηκε ἀργότερα, ἄγνωστο πότε, ὡς πραγματική γέφυρα γιά ὀχήματα, ἀφοῦ πάνω στήν κορυφή της τοποθετήθηκαν ξύλινοι δοκοί πού προεξεῖχαν ἀπό τά κτίσματα τῆς γέφυρας, κατ’ ἐκτίμηση 1 μέτρο περίπου ἑκατέρωθεν, αὐξάνοντας τό πλάτος τῆς γέφυρας κατά δύο μέτρα, πλάτος ἱκανό γιά ὀχήματα τῆς ἐποχῆς. Οἱ δοκοί πού προεξεῖχαν στηρίχτηκαν μέ ξύλινα φουρούσια πού ἑδράζονταν πάνω στή λιθοδομή τῆς γέφυρας (εἰκ. 12). Ἐδῶ διακρίνονται οἱ ὀπές τῶν στηριγμάτων.

Πάνω στούς δοκούς στρώθηκαν χονδρές σανίδες. Πιστεύω πώς αὐτός εἶναι καί ὁ λόγος πού διασώθηκε ἡ γέφυρα. Ἀργότερα ἔγινε δίπλα της τσιμεντένια γέφυρα πού καί αὐτή ἐγκαταλείφτηκε γιά τήν σημερινή.

Ὁ ἀγωγός ἀκολουθεῖ ὑπόγεια διαδρομή κατά μῆκος τοῦ δρόμου, ὅπου πάλι καταστρέφεται, στή συνέχεια ἀπομακρύνεται ἀπό τόν δρόμο, ἀφήνοντας ἀριστερά τό χωριό Μεσοχώρι. Ἡ μόνη ἀξιόλογη πηγή, στήν ἀριστερή ὄχθη τοῦ Τιταρησίου (πού βρίσκεται στό κατάλληλο ὕψος γιά νά ρέει ἐλεύθερα τό νερό) εἶναι ἡ πηγή στήν περιοχή τοῦ Βρυζόστι – μεταξύ Μεσοχωρίου καί Δομένικου – ὅπου ὑπάρχουν ἐρείπια οἰκισμοῦ καί ὁ ναός τῆς Παναγίας, καθολικό ἑνός μή ὑπάρχοντος πλέον μοναστηριοῦ.

Ἡ ἔρευνά μας (πρίν ἀπό χρόνια) γιά τούς νερόμυλους στό Βρυζόστι ἔδειξε ὅτι ὑπάρχουν ἀκόμη ἐρείπια παλαιῶν νερομύλων ἀπό τίς ἀρχές τοῦ 16ου αἰώνα καί ἐντεῦθεν. Μερικοί, ἴσως ἀπό τήν ἐποχή τῶν Τουραχανιδῶν! Ἡ διάταξη τουλάχιστον 6 νερομύλων ἀποδεικνύει ὅτι ἡ πηγή εἶχε μεγάλη παροχή νεροῦ. Κι αὐτό διότι οἱ νερόμυλοι μοιράζονταν τό νερό τῆς πηγῆς κάθε ἕνας χωριστά ταυτόχρονα καί ὄχι νά χρησιμοποιοῦν
τό ἴδιο νερό ὁ ἕνας κατόπιν τοῦ ἄλλου, ὅπως γινόταν συνήθως. Ἐπειδή δέ ὁ κάθε νερόμυλος χρησιμοποιεῖ 35-40 m3/h νεροῦ γιά τή λειτουργία του, σίγουρα ἡ πηγή εἶχε παροχή πάνω ἀπό 200 m3/h, σήμερα ἡ παροχή εἶναι μικρότερη, ἀλλά ἐξακολουθεῖ νά παρέχει νερό γιά ἐνίσχυση τῆς ὕδρευσης τῶν χωριῶν τῆς περιοχῆς.

Μέ βεβαιότητα θά ἔλεγα ὅτι τό ὑδραγωγεῖο ἔπαιρνε νερό καί τό ἔφερνε στόν Τύρναβο, ἀπό τίς πηγές στό Βρυζόστι. Ἀπό ὑπολογισμούς μας ἄλλωστε βάσει τῶν στοιχείων τοῦ ὑδραγωγείου, δηλαδή διαστάσεις τοῦ ἀγωγοῦ, ὕψος νεροῦ πού κυλοῦσε μέσα του, ὑλικό πάνω στό ὁποῖο κυλᾶ τό νερό, ἡ κλίση τοῦ ἀγωγοῦ, μᾶς δίνει θεωρητικά μέγιστη παροχή πάνω ἀπό 300 m3/h.

Σέ ὅλη τή διάρκεια τῆς ἔρευνας διαπιστώσαμε ὅτι ἡ ὅλη κατασκευή ἦταν πολύ ἐπιμελημένη, καλοχτισμένοι οἱ ὑπόγειοι ἀγωγοί καί ἡ θολωτή στέγη τους. Τό δέ κουρασάνι πολύ καλῆς ποιότητας καί μέ πολύ καλή λείανση. Ἀκόμη ὁ ἀγωγός ἔχει σχεδόν παντοῦ σταθερή κλίση γιά νά ρέει τό νερό ἐλεύθερα στό ἐσωτερικό του, μέ μόνη δύναμη τή βαρύτητα, ἡ δέ λείανση μειώνει τίς τριβές κύλισης τοῦ νεροῦ.

Ἐπίσης οἱ γέφυρες πού κατασκευάστηκαν εἶναι στιβαρές κατασκευές, κάποιες μεγάλου μήκους.

Τό μῆκος τοῦ ὑδραγωγείου, ἀπό τίς πηγές τοῦ νεροῦ μέχρι τόν Τύρναβο πού κατέληγε, εἶναι πάνω ἀπό 28 χιλιόμετρα (χάρτης Β). Οἱ τεχνίτες ἔπρεπε νά πέρασαν τόν ἀγωγό ἀπό κάμπους καί ὀρεινούς λόφους, ἀπό φαράγγια καί ρέματα, ἔτσι ὥστε ὁ ἀγωγός νά ἔχει παντοῦ σταθερή κλίση.

Ἕνα ἔργο ἀπίστευτα δύσκολο γιά ἐκείνη τήν ἐποχή. Ἕνα τεράστιο τεχνικό ἐπίτευγμα ἀκόμη καί μέ τά σημερινά δεδομένα.

Ποιοί ὅμως ἦταν ἐκείνη τήν ἐποχή (1818-1819) ἱκανοί νά κατασκευάσουν ἕνα τέτοιο ἔργο;

Στήν ἐπιστολή του ὁ Βελής πρός τόν Ἀλῆ πασά19 μιλᾶ γιά 60 εἰδικούς τεχνίτες.

Σέ μία ἀναφορά του, πάλι πρός τόν πατέρα του, στίς 27 Μαρτίου 1819, διαβάζουμε: «Ἔλαβα τόν ὑψηλόν σας ἐμπριναμέ (διαταγή) καί εἶδα νά μέ προστάζετε γιά ταστλῆδες (τεχνίτες λιθοξόους καί λατόμους). Ὁ σκλάβος σας 4 πολίτες εἶχα (Κων/πολῖτες) καί τούς δύο τούς ἐκίνησα νά ἔλθουν εἰς τό χουσμέτι σας (ὑπηρεσία)…. Ἑτοίμασα καί 5 Ζουπανιῶτες (Πεντάλοφος τῆς Κοζάνης) καί Μπουγατζηκιῶτες (Βογατσικό τῆς Καστοριᾶς), οἱ ὁποῖοι εἶναι πρακτικοί ἴσια μέ τούς Πολῖτες ἠξεύρουν καί κάνοντας τό Πάσχα εἰς τά χωριά τούς ἔρχονται ἀμέσως στό πόδι σας».

Ὁ Ρῶσος ἱστορικός Γκριγκόρι Ἄρς20 γράφει γιά τήν ἐποχή αὐτή: «Στήν περιοχή, ἀπό τά Ζαγοροχώρια μέχρι καί τά χωριά τοῦ Ἀργυροκάστρου ἦταν ὀνομαστοί οἱ τεχνίτες κατασκευῆς ὑδραγωγείων, ἀρδευτικῶν ἔργων, ἀλλά καί σιντριβανιῶν, καί ἡ συντεχνία τους στήν Κωνσταντινούπολη ἀποτελεῖτο ἀπό 500 τεχνίτες, μέ προνόμια ἀπό τόν σουλτάνο».

Εἰδικούς λοιπόν τεχνίτες, κατασκευαστές ὑδραγωγείων (πάνω ἀπό 70) καλεῖ ὁ Βελή πασάς γιά νά κατασκευάσουν τό ἔργο. Ἀκόμη ἀρχιτεχνίτες, ἐπόπτες εἰδικευμένους, νά ἐπιβλέπουν τήν πορεία τῶν κατασκευῶν. Στά ἀρχεῖα τοῦ Ἀλῆ πασᾶ διαβάζουμε, στό δεφτέρι διαχείρισης ἐξόδων τοῦ ταχυδρομικοῦ σταθμοῦ μέ ἕδρα τό Δομένικο: Ἔτος 1818 «140 γρόσια ὁπού ἐπλέρωσα τόν χανιτζή εἰς Μουλόγουστα ὅπου ἦταν τζουχανταρέοι (ἀξιωματοῦχοι) μαζί μέ τόν Ἡμέρ Λέβανει, ὅπου ἦταν ἀπάνω (ἐπόπτης) εἰς τούς ἐργάτες στό γερίζι (ὑδραγωγεῖο)».

Στό ἴδιο ἔγγραφο ἀναφέρει πάλι ὁ διοικητής τοῦ ταχυδρομικοῦ σταθμοῦ: «Ὁ Μπεκίρης Ἀράπης ὅπου ἦλθε δύο βολές (φορές) εἰς τό κονάκι μου (στό Δομένικο) διά νά διορθώσωμεν κάθε ὑπόθεσιν διά τό γκιρίζι (ὑδραγωγεῖο) τοῦ αὐθέντου μας βεζύρ Βελῆ πασᾶ». Οἱ ἄνθρωποι αὐτοί εἶναι ὑψηλά ἱστάμενοι πού ἔρχονται ἀπό μακριά, ἕνα εἶδος εἰδικῶν ἐργολάβων μηχανικῶν πού μέ τίς γνώσεις τους σέ θέματα ὑδραγωγείων, εἶναι σέ θέση νά διορθώνουν κάθε εἴδους κακοτεχνία, νά ἐλέγχουν τήν ποιότητα τῶν ὑλικῶν, νά ἐπιβλέπουν γιά τίς σωστές κλίσεις τῶν ἀγωγῶν καί πολλά ἄλλα.

Ἔτσι ἐξηγεῖται ἡ δυνατότητα κατασκευῆς ἑνός τέτοιου μεγάλου ἔργου. Ἕνα ἔργο τεράστιο, πολύ μεγάλου κόστους. Ἄς ὑπολογίσουμε: κτίσματα μήκους 28 χιλιομέτρων, 11 γέφυρες συνολικοῦ μήκους πάνω ἀπό 250 μέτρα.

Ἐξαγωγή πέτρας ἀπό τό λατομεῖο, σπάσιμο καί μεταφορά της, καμίνια γιά τήν παραγωγή ἀσβέστου, παραγωγή κονιαμάτων καί μεταφορά σέ ὅλο τό μῆκος του, ξυλεία γιά ξυλότυπους, σκάψιμο ὀρυγμάτων, στά ὁποῖα κτίζονται οἱ ὑπόγειοι ἀγωγοί καί στή συνέχεια σκεπάζονται, στρατιές μουλαριῶν, ἁμαξῶν μεταφορᾶς, εἰδικοί τεχνίτες ὑδραγωγείων, ἐργάτες καί πολλά ἄλλα.

Ὁ Βελῆ πασάς, ὅπως εἴδαμε, γράφει στόν Ἀλῆ πασά πώς θά τοῦ κοστίσει 60.000 γρόσια, ἐπειδή θά χρησιμοποιοῦσε τό ἀρχαῖο ὑδραγωγεῖο. Ἡ ἔρευνα ἔδειξε ὅτι λίγα τμήματα τοῦ παλαιοῦ ὑδραγωγείου χρησιμοποίησε. Στόν περιηγητή Edward Everett, πού φιλοξενεῖ στό σαράι του ὁ Βελής, λέει ὅτι θά τοῦ κοστίσει 9.000.000 γρόσια. Πιστεύουμε ὅτι τό ποσόν αὐτό φαίνεται λογικό, σύμφωνα μέ τίς τιμές τῆς ἐποχῆς ὅπως ὑπολογίσαμε.

Μέ τό σημερινό νόμισμά μας κόστισε μεταξύ 15 μέ 20.000.000 εὐρώ. Στόν Ἀλῆ πασά γράφει τό ἀστεῖο ποσό τῶν 60.000 γροσίων, διότι φαίνεται ὅτι ὁ πατέρας του τόν κατηγορεῖ πώς κάνει σπατάλες στή διοίκησή του, μέ κατασκευές σιντριβανιῶν, λιμανιῶν κ.τ.λ..

Γραφεῖ ὁ Βελής ὅταν τοῦ κάνει ἐπιστολή γιά τούς τεχνίτες πού εἴδαμε: «Ἔξω ἀπό αὐτούς (τούς τεχνίτες) ἄλλους δέν ἔχω, μήτε στά τσιφλίκια, ἀλλά οὔτε κανένα σιντριβάνι φτιάχνω, μά τό κεφάλι σου, καί ὅπως σᾶς τό εἶπε ψέματα ἔκρινε»21
.
Τελειώνοντας, τίθεται τό ἐρώτημα: Τελείωσε τό ἔργο; Λειτούργησε τό ὑδραγωγεῖο ἤ ἔμεινε ἡμιτελές; Ὅταν ὁ Βελής συνομιλεῖ μέ τόν Everett εἶναι 5 Ἀπριλίου τοῦ 1819. Γνωρίζουμε ὅτι ὁ σουλτάνος (Μαχμούτ ὁ Β΄) μεταθέτει τόν Βελῆ ἀπό τή Θεσσαλία στή Ναύπακτο.

Ὁ Βελής γράφει 22 στίς 6 Νοεμβρίου τοῦ 1819: «Ἔφθασε ὁ τάταρης (ἔφιππος ταχυδρόμος) μέ ἔγγραφο πού περιέχει τό ἀζελίκι μου (τήν παύση του)». Γνωρίζουμε ἀπό ἄλλη του ἐπιστολή23, ὅτι ξεκινᾶ ἀπό τή Γούνιτσα (Ἀμυγδαλέα) γιά τή Ναύπακτο τή Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου
1819.

Ἄραγε σ’ αὐτούς τούς 8 μῆνες τελειώνει τό ἔργο;

Σέ ἔγγραφο τοῦ διοικητῆ τοῦ ταχυδρομικοῦ σταθμοῦ τοῦ Δομενίκου, τῶν ἀρχῶν τοῦ 1819, διαβάζουμε24: «Ἦλθε ὁ Τιλχάμπεης καί ἐσυργιάνησεν (μελέτησε τή διαδρομή) τῶν νερῶν στό γκυρίζι καί εἶχε κονέψει (κατέλυσε) στόν Χατζῆ Κωνσταντῆ γιά κάποιες ἡμέρες».

Φαίνεται ὅτι εἶχε μπεῖ τό νερό στό ὑδραγωγεῖο.

Τέλος, ἄν συνδέσουμε τήν τύχη τοῦ ὑδραγωγείου μέ τήν τύχη τοῦ σαραγιοῦ τοῦ Βελῆ, γνωρίζουμε, ἀπό ἔγγραφα, ὅτι τό σαράι μέχρι τόν Ἰούλιο τοῦ 1820 βρίσκεται ὑπό τήν προστασία τῶν ἀνθρώπων τοῦ Βελῆ. Τό ἴδιο ἔτος, ὁ Ἀλῆ πασάς πέφτει σέ δυσμένεια τῆς Πύλης, δέχεται τήν ἐπίθεση τοῦ σουλτάνου καί στίς 24 Ἰαν. τοῦ 1822 δολοφονεῖται στά Γιάννενα, στό νησί τῆς λίμνης.

Ἡ φρουρά τοῦ κάστρου, στό Ἴτς-Καλέ, τῆς ὁποίας διοικητής εἶναι ὁ 16ετής γιός τοῦ Βελῆ πασᾶ Ἰσμαήλ μπέης καί ἀγαπημένος ἐγγονός τοῦ Ἀλῆ πασᾶ, παραδίδεται. Ὁ Ἰσμαήλ καί ἄλλοι πολέμαρχοι τῆς φρουρᾶς ὁδηγοῦνται στήν Κωνσταντινούπολη.

Ὁ ἱστορικός Ἀχμέτ Μουφίτ, ἀπόγονος τοῦ Ἀλῆ πασᾶ, στό βιβλίο του πού ἔγραψε τό 1903 μέ πληροφορίες τοῦ ζῶντος τότε γιοῦ τοῦ Ἰσμαήλ, ἐγγονοῦ τοῦ Βελῆ, γράφει ὅτι καθώς ὁδεύουν, ὁ Ἰσμαήλ καί οἱ ἄλλοι, ἀπό τά Γιάννενα μέσω Τρικάλων – Ἑλασσόνας – Μακεδονίας στήν Κωνσταντινούπολη, ὅταν ἔφθασαν στήν περιοχή τοῦ Τυρνάβου, γνωρίζοντας ὅτι εἶχε ἤδη ἐκτελεστεῖ ὁ πατέρας του Βελῆ πασάς, ρώτησε τούς δεσμῶτες του ἄν εἶναι δυνατόν νά πυρπολήσει τό παλάτι στόν Τύρναβο, τό ὁποῖο ἔχε κτίσει ὁ πατέρας του γιά νά ἀναπαύεται καί δέν πρόφθασε νά τό χαρεῖ. Ἡ ἄδεια δόθηκε καί τό ἴδιο βράδυ (ἦταν καλοκαίρι τοῦ 1822) τό παλάτι κάηκε25 .

Ἴσως αὐτό νά ἦταν καί τό τέλος τοῦ ὑδραγωγείου. Τό νερό θά γύριζε πάλι τούς νερόμυλους τοῦ Βρυζόστι.

H επισκευή ενός αρχαίου υδραγωγείου για να φέρνει νερό στον Τύρναβο (μέρος 1ο)

Το άρθρο H επισκευή ενός αρχαίου υδραγωγείου για να φέρνει νερό στον Τύρναβο (μέρος 2ο) εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η 17η Νοεμβρίου   ταυτίστηκε και με δεύτερο συμβολισμό, πέρα από το ψωμί παιδεία ελευθερία! Ταυτίζεται με εκλογές, με την ελευθερία της βούλησης, με τη δυνατότητα να συμμετέχουν ολα κόμματα. Η 17η Νοεμβρίου είναι σύμβολο ενότητος και αγώνα για ελευθερίες διότι δεν είχαν προλάβει να την εργαλειοποιήσουν ακόμη, δεν είχαν προλάβει να κλέψουν τη σημαία,  ή να βάλουν τα πρόσωπά τους μπροστά από τις ιδέες της εξέγερσης ή μερικά κόμματα  να οικειοποιηθούν χυδαία το φοιτητικό κίνημα στη νομική και το πολυτεχνείο !

Οι Έλληνες πολίτες προσήλθαν στις κάλπες 17 Νοεμβρίου 1974 για να επιλέξουν την ηγεσία που θα καθοδηγούσε τη χώρα στη νέα δημοκρατική εποχή. Είναι ένα ιστορικό ορόσημο που έκλεισε ένα σκοτεινό κεφάλαιο επταετούς δικτατορίας και άνοιξε το δρόμο για την εδραίωση της δημοκρατίας στη χώρα.

Η νίκη της Νέας Δημοκρατίας, με ηγέτη τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, σηματοδότησε την έναρξη μιας περιόδου σταθερότητας και ανασυγκρότησης. Ο Καραμανλής ανέλαβε το δύσκολο έργο της αποκατάστασης των δημοκρατικών θεσμών και της αποκατάστασης της διεθνούς θέσης της Ελλάδας. Λίγο μετά τις εκλογές, στις 8 Δεκεμβρίου 1974, οι Έλληνες ψήφισαν σε δημοψήφισμα για την κατάργηση της μοναρχίας. Το αποτέλεσμα ήταν ξεκάθαρο: η Ελλάδα επέλεξε να γίνει Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, θέτοντας τέλος σε ένα πολυετές και αμφιλεγόμενο θεσμό. Αυτή η ιστορική περίοδος έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη Ελλάδα. Μέσα σε πέντε δεκαετίες, η χώρα έκανε σημαντικά βήματα προόδου στην οικονομία, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ευρωπαϊκή της πορεία. Ωστόσο, η δημοκρατία υπήρξε πάντοτε ένας ζωντανός οργανισμός, που δοκιμάστηκε από κρίσεις, προκλήσεις και αλλαγές.

Σε αυτά τα πενήντα χρόνια η ΝΕΑ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ήταν και παραμένει ως ο κύριος πυλώνας σταθερότητας που υπηρετει τη χώρα και τους Θεσμούς!

Η επέτειος των 50 χρόνων από τις πρώτες εκλογές της μεταπολίτευσης μας καλεί να αναλογιστούμε τις θυσίες και τους αγώνες που απαιτήθηκαν για την ελευθερία και τη δημοκρατία, αλλά και να επαναξιολογήσουμε την πορεία της χώρας μας. Είναι μια ευκαιρία να τιμήσουμε το παρελθόν, να αναγνωρίσουμε τα επιτεύγματα που κερδίσαμε με θυσίες και να οραματιστούμε ένα καλύτερο  μέλλον για τη χώρα και για όλους τους πολίτες .

Ταυτόχρονα η σημερινή ημέρα είναι μιά ευκαιρία να θυμηθούμε και να τιμήσουμε το εκλογικό αποτέλεσμα όπως αυτό αποτυπώθηκε στις 17 Νοεμβρίου 1974 στο νομό μας!

Το άρθρο 50 χρόνια σήμερα 17 Νοεμβρίου 2024 από τις πρώτες εθνικές εκλογές μετά την πτώση της δικτατορίας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

– λίγους μήνες μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών, η οποία πραγμάτωνε το όραμα της «Μεγάλης Ελλάδας» – είχε ανεπανόρθωτες συνέπειες με κατάληξη τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Χαρακτηριστικό της αναμέτρησης αυτής ήταν η ακραία πόλωση ενός βαθύ  πολιτικού διχασμού, που με τη μετεκλογική επάνοδο του εξόριστου βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄ θα αποκτήσει και χαρακτηριστικά πολιτειακού διχασμού.

Το πολιτικό κλίμα αυτής της αναμέτρησης αναδεικνύεται στον ημερήσιο Τύπο μέσα από την προεκλογική κίνηση των υποψηφίων βουλευτών και την απήχηση των εκλογικών αποτελεσμάτων στον τότε νομό «Λαρίσσης», που περιελάμβανε τους σημερινούς νομούς Λάρισας και Μαγνησίας, όπως τα παρουσίασα λεπτομερώς στον 85^ο τόμο του «Θεσσαλικού Ημερολογίου» του 2024.

Ο Βενιζέλος, πιστεύοντας πως η μεγάλη πλειοψηφία του ελληνικού λαού επιδοκιμάζει την πολιτική του και την διπλωματική επιτυχία του για μια «Ελλάδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών» (Συνθήκη Σεβρών), προκηρύσσει εκλογές για τις 25 Οκτωβρίου. Αυτές, όμως, αναβλήθηκαν για την 1^η Νοεμβρίου λόγω του θανάτου του βασιλέα Αλεξάνδρου. Οι Αντιβενιζελικοί με επικεφαλής τον Δ. Γούναρη δεν ενδιαφέρονταν τόσο για το μεγάλωμα της Ελλάδας, όσο για την απαλλαγή του λαού από την «τυραννία» και την κακοδιαχείριση του Βενιζέλου, όπως συνεχώς καταγγέλλανε προεκλογικά.

Επιπλέον, ο απροσδόκητος θάνατος (από σηψαιμία ύστερα από δάγκωμα μαϊμούς) του βασιλέα Αλεξάνδρου στις 12 Οκτωβρίου άλλαξε μονομιάς το πολιτικό κλίμα σε βάρος των Φιλελευθέρων του Βενιζέλου και μετέτρεψε ουσιαστικά τις εκλογές σε άτυπο δημοψήφισμα υπέρ της επιστροφής του εξόριστου βασιλιά Κωνσταντίνου.

Η προεκλογική κίνηση στον νομό «Λαρίσσης» ήταν έντονη, όπως προκύπτει από τις αθηναϊκές εφημερίδες, βενιζελικές και αντιβενιζελικές. Πρώτη μεγάλη ενθουσιώδης πολιτική συγκέντρωση πραγματοποιήθηκε στην πλατεία του Τυρνάβου, την Κυριακή 11 Οκτωβρίου, με τις ομιλίες των υποψηφίων βουλευτών του αντιβενιζελικού συνδυασμού της «Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως» Μ. Σάπκα, Αγ. Σλήμαν, Ν. Φίλιου και Κ. Οικονομίδη, οι οποίοι αμέσως μετά μίλησαν στον Αμπελώνα.

Στις μέσα σε ζωηρές ζητωκραυγές ομιλίες τους οι υποψήφιοι αναφέρθηκαν και στον με σημαντική προσφορά συνυποψήφιό τους, βουλευτή της επαρχίας Τυρνάβου, κρητικό στρατηγό Θ. Λυμπρίτη, που τότε ήταν κρατούμενος στις φυλακές Ιτζεδίν. Στη συνέχεια όλοι οι υποψήφιοι βουλευτές άρχισαν τις περιοδείες τους σε διάφορες περιοχές του νομού συζητώντας με τους πολίτες για τα προβλήματά τους. Την επόμενη Κυριακή, ο Βολιώτης υπουργός Εθνικής Οικονομίας Κ. Σπυρίδης εκφωνεί, από τον εξώστη του σπιτιού του στην παραλία του Βόλου, μια μεγάλη ομιλία για το σημαντικό έργο της κυβέρνησης Βενιζέλου μπροστά σε πλήθος λαού, η οποία όμως καταλήγει σε βίαια επεισόδια.

Από την Κυριακή 25 Οκτωβρίου ο προεκλογικός πυρετός ανεβαίνει και ο Σπυρίδης εκφωνεί τον προεκλογικό λόγο του από τον εξώστη της Νομαρχίας στη Λάρισα σε μια μεγάλη και γεμάτη παλμό πολιτική συγκέντρωση, που κατέληξε σε μια ογκώδη αντισυγκέντρωση και πορεία μέχρι την πλατεία Ταχυδρομείου αντιβενιζελικών, διαμαρτυρόμενων για το σχίσιμο των εικόνων του Δ. Γούναρη.

Το ίδιο πρωινό οι βενιζελικοί υποψήφιοι βουλευτές Κασσαβέτης, Ισχόμαχος και Αγγελίδης επισκεπτόμενοι τον Αμπελώνα αποδοκιμάζονται έντονα από αντιβενιζελικούς και ψηφοφόρους του αριστερού ΣΕΚΕ, δεν γίνονται δεκτοί στα καφενεία και προσπαθούν με δυσκολία, λόγω αποδοκιμασιών, να μιλήσουν σε λίγους βενιζελικούς από ένα κρεοπωλείο. Το απόγευμα ο Κασσαβέτης και ο Τυρναβίτης Αγγελίδης προσπαθούν να μιλήσουν σε 43! βενιζελικούς στην πλατεία του Τυρνάβου μέσα από κραυγές και γιουχαΐσματα μεγάλου πλήθους αντιβενιζελικών.

Αμέσως μετά, οι αντιβενιζελικοί ζητούν από τον απότακτο λοχαγό Χρ. Καράσσο να εκφωνήσει λόγο, δεδομένου ότι την ίδια ώρα πραγματοποιούνταν στην Αθήνα η μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση της αντιβενιζελικής παράταξης. Παράλληλα, μεγάλη δραστηριότητα αναπτύσσουν στο νομό και οι έξι υποψήφιοι βουλευτές του αριστερού ΣΕΚΕ.

Ο Βενιζέλος θα μιλήσει στο Βόλο το μεσημέρι της 26^ης και το απόγευμα θα αναχωρήσει με θαλαμηγό για Θεσσαλονίκη, χωρίς να μπορέσει να επισκεφτεί τη Λάρισα. Τον ακολουθούσαν παντού δημοσιογράφοι από εφημερίδες αθηναϊκές, του Παρισιού και του Λονδίνου. Μετά τη θερμή υποδοχή στο Βόλο, ο Βενιζέλος παρουσίασε σε μια σχοινοτενή ομιλία όλο το έργο της κυβέρνησης και ιδιαίτερα το σχετικό με τα αγροτικά και εργασιακά, ενώ τα βέλη του στράφηκαν εναντίον του Δ. Γούναρη και του ΣΕΚΕ.

Ο Γούναρης δεν μπόρεσε να έρθει στη Λάρισα (ούτε στο Βόλο) για την προγραμματισμένη ομιλία του στις 28, ενώ την Τρίτη 27 Οκτωβρίου οι αντιβενιζελικοί πραγματοποίησαν πολύ μεγάλη συγκέντρωση στην κεντρική πλατεία της Λάρισας με κεντρικό ομιλητή τον Αδ. Νικολαΐδη και στη συνέχεια διαδήλωσαν με άμαξες και αυτοκίνητα στους κεντρικούς δρόμους της πόλης.

Οι εκλογές (με σφαιρίδια και με τακτική «κορδόνι») τελικά έγιναν την κρύα Κυριακή 1^η Νοεμβρίου 1920 και κατέληξαν σε απρόσμενη συντριπτική ήττα των Φιλελευθέρων του Βενιζέλου.  Στον νομό «Λαρίσσης» οι Φιλελεύθεροι έλαβαν 14.423, η Ηνωμένη Αντιπολίτευση 18.041, εκλέγοντας 14 βουλευτές, και 10.000 ψήφους το ΣΕΚΕ. Ο απροσδόκητος θρίαμβος της Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως άρχισε να εορτάζεται την επόμενη ημέρα με τα πρώτα αποτελέσματα.

Λαρισαίοι και Βολιώτες στόλιζαν τα καταστήματά τους με κλαδιά ελιάς, σύμβολο της παράταξης, διαδήλωναν υπέρ του ερχομού  του εξόριστου βασιλιά Κωνσταντίνου και παντού αναφωνούσαν το «Χριστός Ανέστη». Σε μια μεγάλη διαδήλωση στη Λάρισα οι διαδηλωτές κρατούσαν κόκκινα αυγά, δείχνοντας την απολύτρωση από τον «βενιζελικό ζυγό», ενώ ταυτόχρονα χτυπούσαν οι καμπάνες των εκκλησιών.

Έτσι, με το αποτέλεσμα των εκλογών αυτών αποτυπώθηκε και εκλογικά ο Εθνικός Διχασμός ως αντιπαράθεση της Παλιάς Ελλάδας με το υπόλοιπο Έθνος, που είχε αποκρυσταλλωθεί ήδη το 1916. Ο Βενιζέλος εγκατέλειψε προσωρινά την πολιτική και την Ελλάδα.

ΠΗΓΗ: Ιωάννης Ν. Γιαννούλας «Βουλευτικαί εκλογαί του 1920 εις τον νομόν Λαρίσσης», Θεσσαλικό Ημερολόγιο, 85 (2024) 77-96.

Το άρθρο Στην κάλπη από Τύρναβο μέχρι Βόλο το 1920! εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι μαθητές που συμμετέχουν σε αυτή την έρευνα είναι οι Γεώργιος Μπασδέκης, Νικόλαος Μπλάκος και Αικατερίνη Σαντίκη, υπό την επίβλεψη των καθηγητριών Ευαγγελίας Φακή και Ευπραξίας Μάνθου, ειδικότητας ΠΕ02 (Φιλολόγων).

Η εργασία χωρίστηκε σε Α και Β ΜΕΡΟΣ και τη δημοσιεύουμε αποκλειστικά στο tirnavospress.gr για τους αναγνώστες μας

Η συμβολή του Αχιλλέα Τζάρτζανου στο γλωσσικό θέμα και η πνευματική του ακτινοβολία

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος υπήρξε για τα ελληνικά γράμματα από τις κορυφαίες προσωπικότητες που μας κληροδότησε ένα πνευματικό έργο απαράμιλλης  αξίας. Ένα από τα κυριότερα έργα του αποτελεί το Συντακτικό της γλώσσας μας το οποίο χρησιμοποιήθηκε από γενιές και γενιές Ελλήνων από τότε που πρωτοεκδόθηκε. Έχει χαρακτηριστεί από διάφορους πνευματικούς ανθρώπους, όπως ο Άγγελος Σικελιανός, ο Ιωάννης Κακριδής, ο Γιώργος Σεφέρης ως ένας άνθρωπος ο οποίος έπαιξε μεγάλο ρόλο στη δόμηση της σύγχρονης γλώσσας μας.

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως μία καλοσυνάτη  και αξιοζήλευτη προσωπικότητα. Σύμφωνα μάλιστα και με τον Ομότιμο  καθηγητή του ΑΠΘ, Εμμανουήλ Κριαρά (Φιλόλογος τχ. 123), ο Τζάρτζανος υπήρξε ένας από τους κορυφαίους ερευνητές στο χώρο της ελληνικής γλώσσας. Όπως υποστηρίζει και ο ίδιος, έγινε  ιδιαίτερα γνωστός για την γραμματική του η οποία πήρε τη μορφή σχολικού εγχειριδίου.

Παρόλα αυτά σήμερα συνηθίζουμε να αγνοούμε το σημαντικό επιστημονικό έργο του καθώς και την παρέμβαση του στην πορεία του γλωσσικού μας ζητήματος η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στο πρώτο μισό του προηγούμενου αιώνα. Ένα ακόμα από τα σημαντικότερα έργα του Τζάρτζανου στην γλωσσική και πνευματική πορεία του Τυρνάβου της Θεσσαλίας, σύμφωνα με τον Κριαρά (Φιλόλογος, τχ.123) υπήρξε η έρευνα του όχι μόνο στον τομέα της ιστορίας αλλά και της γλώσσας του τόπου αυτού. Επιπλέον πρέπει να επισημάνουμε την συμμετοχή του, στο θέμα του γλωσσικού ζητήματος της χώρας μας ακόμη κι αν οι απόψεις του δεν  παρείχαν την απαραίτητη λύση.

Εν τέλει το έργο του αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα έργα της ελληνικής γραμματείας, καθώς σε αυτό αποτυπώνονται με σαφήνεια και ακρίβεια παράγοντες που συντελούν στη σύνταξη του νεοελληνικού λόγου. Επιπρόσθετα, ο ίδιος ο Κριαράς (ό. π.) ερωτώμενος για τον Τζάρτζανο, τονίζει πως υπήρξε ένας τίμιος, καλοπροαίρετος και εργατικός ερευνητής με βασικές ανθρώπινες αρετές. Συνοψίζοντας η μετριοφροσύνη του, η αγάπη του προς τον άνθρωπο και τον συνερευνητή, η καλή προαίρεση του προς τη νεότητα ήταν στοιχεία που διαμόρφωσαν το χαρακτήρα και την πορεία του.

Ο Τζάρτζανος, κατά τον Κριαρά (Φιλόλογος, τχ.123), είχε διαπρέψει ως εκπαιδευτικός λειτουργός και ήταν πολύ συμπαθής ως άνθρωπος. Ο λόγος του ήταν πάντα «μειλίχιος καλοπροαίρετος και συμβιβαστικός». Ομολογεί την προσωπική οφειλή του  στον Αχιλλέα Τζάρτζανο αλλά τονίζει και το ενδιαφέρον του δάσκαλου να «βοηθεί και να ενθαρρύνει τους νεότερους στον δρόμο της γνώσης και της επιστήμης» ως το τέλος της ζωής του.

Γράφει ο Άγγελος Σικελιανός : «Άγιος που είναι σύγχρονα και καλλιτέχνης Αυτό ήταν ο Τζάρτζανος. Αληθινός μπροστά στο έργο του ασκητής»

Ο Γιώργος Σεφέρης (Φιλόλογος, τχ. 112) γράφει για τη γλώσσα και ειδικότερα για τη χρήση της καθαρεύουσας ή της δημοτικής μνημονεύοντας την αξία και την προσφορά του  έργου του Τζάρτζανου απέναντι στο γλωσσικό ζήτημα:  «Το ζήτημα δεν είναι αν θα γράφουμε δημοτική ή καθαρεύουσα. Το τραγικό ζήτημα είναι αν θα γράφουμε ελληνικά ή ένα οποιοδήποτε ελληνόμορφο εσπεράντο. Αυτή είναι η κατάστασή μας, και δε μας μένει καιρός. Σα να θέλουμε να ξεκάνουμε με όλα μας τα μέσα τη γλώσσα μας. Χωρίς μια φούχτα ανθρώπους σαν τον Αχιλλέα Τζάρτζανο, θα μιλούσαμε και θα γράφαμε όλοι μας εσπεράντο.»

Η ιστορία του έργου του

Ο Αχ. Τζάρτζανος έχει προσφέρει ανεκτίμητα οφέλη στην ελληνική παιδεία μέσω των έργων του. Μπορεί να είναι και ο μοναδικός στην ιστορία των γλωσσικών πραγμάτων του τόπου μας του οποίου το έργο να έγινε αποδεκτό τόσο από τους δημοτικιστές όσο και από τους υπερασπιστές της λόγιας γλώσσας. Ο ίδιος μέσα από τα έργα του έχει αναγνωριστεί ως ένας από τους μεγαλύτερους ευεργέτες της ελληνικής γλωσσικής επιστήμης με παραδείγματα να αποτελούν οι γεμάτες με θαυμασμό και δέος αναφορές μελετητών όπως του Άγγελου Σικελιανού, του Κωνσταντίνου Αμάντου, του Χρήστου Τσολάκη (Πρακτικά 1^ου Συνεδρίου, 2006).

Το συγγραφικό έργο του Τζάρτζανου περιλαμβάνει εργασίες φιλολογικές, γλωσσικές, λαογραφικές, ιστορικές. Ανάμεσα στα έργα του συγκαταλέγονται και οι μεταφράσεις αρχαιοελληνικών κειμένων. Μετέφρασε με εισαγωγικά κείμενα και σχόλια, κείμενα των Δημοσθένη (Ολυνθιακοί), Λουκιανού (Νεκρικοί διάλογοι) και Πλάτωνα (Κρίτων και Απολογία Σωκράτους).

Ο Τζάρτζανος λοιπόν στάθηκε με τα συγγράμματα, τις οδηγίες και φυσικά το έργο του συμπαραστάτης των εκπαιδευτικών της χώρας πιστεύοντας ότι η ανάπτυξη του πνευματικού επιπέδου πηγάζει από τη σωστή εκπαίδευση των μαθητών στα σχολικά ιδρύματα. Βασιζόμενος στην άποψή του για την ορθή μελέτη των νεοελληνικών κειμένων προχώρησε στην δημοσίευση των λεξιλογικά υπομνήματα εις τα νέα ελληνικά αναγνώσματα σε συνεργασία με τον Παναγή Λορεντζάτο, τον  δημοτικιστή καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών και στη συνέχεια της γραμματικής και του Συντακτικού της αρχαίας ελληνικής που αποδείχθηκαν ως τα καλύτερα εγχειρίδια του είδους τους.

Η Γραμματική της Αρχαίας ελληνικής Γλώσσης προοριζόταν για τους μαθητές σαν βοήθημα για τη διδασκαλία των αρχαίων Ελληνικών στο τότε εξατάξιο Γυμνάσιο. Εκδόθηκε για πρώτη φορά με έγκριση του Υπουργείου Παιδείας, ύστερα από διαγωνισμό στον οποίον βραβεύθηκε (στα 1937), και εκδιδόταν συνεχώς ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970. Χάρη στην απλότητα της διατύπωσης και την σαφήνεια των ορισμών και των κανόνων της, η Γραμματική αυτή αποτέλεσε έναν ασφαλή οδηγό για τους καθηγητές και αξιόπιστο σύντροφο για τους μαθητές που την χρησιμοποιούσαν.

O Αχ. Τζάρτζανος έπαιξε σημαντικό ρόλο στο γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας, με ένα από τα κυριότερα έργα του να είναι το Συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης για την ολοκλήρωση του οποίου θα έπρεπε να εργάζονται ομάδες ειδικών επί πολλά χρόνια. Σύμφωνα μάλιστα με τον Τζάρτζανο, ο ίδιος «έφερε εις πέρας τον άθλο αυτό υπό αντίξοες για την υγεία του συνθήκες». Συγκεκριμένα, κατά το 1924 και στις αρχές του 1925 βρέθηκε σε σανατόριο του Νταβός στην Ελβετία, καθώς είχε αρρωστήσει λόγω υπερκόπωσης. Εκεί, με τη βοήθεια του Γεωργίου και Αριστοτέλη Ζ. Λορεντζάτου, πέρασε σχεδόν 3 χρόνια ώσπου να αποκατασταθεί η υγεία του.

Όταν ύστερα από 6 μήνες ανάρρωσε, άρχισε να συντάσσει τα κεφάλαια  του Συντακτικού της νέας ελληνικής  γλώσσας έχοντας στη διάθεση του μόνο ορισμένα βοηθήματα με κείμενα στοιχειώδους περιεχομένου. Όταν επιτέλους γύρισε τον Σεπτέμβριο του 1927, στην  Ελλάδα έφερε μαζί του και τα χειρόγραφα του συντακτικού που είχε γράψει στην Ελβετία. Αναφέρει μάλιστα πως παρά το γεγονός ότι η αναθεώρηση και διόρθωση των εκφραστικών και γραμματικών λαθών του συντακτικού του αποτελούσε μία ορθότερη απόφαση, ο ίδιος λόγω του φόβου του μήπως εξαιτίας των προβλημάτων υγείας του δεν προλάβει να δημοσιεύσει το έργο του προτίμησε να το παραδώσει στη δημοσιότητα έτσι όπως το είχε γράψει.

Φυσικά αξίζει να αναφέρουμε πως στη δημοσίευση του έργου του συνέβαλε και ο φίλος του Ιωάννης Κολλάρος. Εξάλλου η συγγραφή του Συντακτικού αυτού, του πρώτου Συντακτικού του νεοελληνικού λόγου απασχολούσε τον Τζάρτζανο από το 1914, όταν ακόμα ήταν επιθεωρητής και διαπίστωνε «ιδίοις όμμασι»  την προκατάληψη των λειτουργών της μέσης παιδείας για τη νεοελληνική γλώσσα. Προκατάληψη που  οδήγησε στην άποψη ότι η ελληνική γλώσσα είναι άναρχη, ανώμαλη και δίχως νόμους και κανόνες. Γεγονός που τον οδήγησε στην συγγραφή του Συντακτικού του.

Η πρώτη έκδοση κυκλοφόρησε το 1928 ενώ η δεύτερη, έχοντας ανανεωθεί και εμπλουτιστεί με νέο υλικό, εκδόθηκε το 1946 από τον οργανισμό εκδόσεως σχολικών βιβλίων. Ο δεύτερος τόμος της δεύτερης έκδοσης κυκλοφόρησε το 1953 με τους δύο τόμους να συγκροτούνται από 700 περίπου σελίδες συνολικά. Τέλος πολλοί είναι εκείνοι που έχουν εκφράσει το δέος τους και την ευγνωμοσύνη τους για τον Τζάρτζανο και το έργο του με χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν ο Νίκος Μπέης και ο Γιάννης Κακριδής ο οποίος σε αφιέρωμα του στην Νέα Εστία αποκαλύπτει τον σεβασμό του για τον Τζάρτζανο.

Ο Τζάρτζανος στο Συντακτικό της αρχαίας ελληνικής γλώσσης λαμβάνοντας υπόψη του την τεράστια σημασία που έχει η σύνδεση αρχαίας με την ελληνική σύνταξη ταυτόχρονα κατόρθωσε την παράθεση εύστοχων παραδειγμάτων για την καλύτερη κατανόηση της δομής των δύο αυτών μορφών της γλώσσας. Ο πλούτος και η ποικιλία των παραδειγμάτων του επιτέλεσαν σε πολλές περιπτώσεις έναν έμμεσο διαπαιδαγωγικό ρόλο. Το συντακτικό του χάρη στις εύστοχες εκφράσεις του αποτελεί παράδειγμα σαφήνειας, πυκνότητας και ομορφιάς της ελληνικής γλώσσας και αποτελεί σήμερα πολύτιμο γλωσσικό και πνευματικό θησαυρό. Ο Τζάρτζανος επομένως μέσω τις συμβολής του στο γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας συνέβαλε στη δημιουργία γεφυρών ζωντανής συνομιλίας της αρχαίας με την νέα μας γλώσσα.

Παρόλα αυτά το κορυφαίο του έργου  στο οποίο οφείλει την αναγνώρισή του από το σύνολο των μελετητών της ελληνικής γλώσσας  είναι η νεοελληνική σύνταξης της κοινής δημοτικής, έργο για το οποίο έχουν εκφράσει τον θαυμασμό τους φιλόλογοι, όπως ο Χρήστος Τσολάκης και ο Νίκος Βέης. Το έργο του αυτό ο Αχ.  Τζάρτζανος το έγραψε στο σανατόριο του Νταβός της Ελβετίας καθώς ανάρρωνε από φυματίωση δίχως να έχει στη διάθεση του βοηθήματα. Αυτή του λοιπόν η δράση μας πρόσφερε το πρώτο και μέχρι σήμερα αξεπέραστο συντακτικό της νέας ελληνικής γλώσσας η συγγραφή του οποίου αποτέλεσε τομή, καθώς μέχρι το 1928, παρά το γεγονός ότι πολλοί ήταν εκείνοι που είχαν γράψει εγχειρίδια γραμματικής, ελάχιστες ήταν οι συμβολές των ερευνητών της εποχής στο κομμάτι της νεοελληνικής σύνταξης.

Ο Τζάρτζανος, λοιπόν, υπήρξε ο πρώτος συστηματικός ερευνητής της νεοελληνικής σύνταξης. Για να αντιμετωπίσει τις προκαταλήψεις που επικρατούσαν μεταξύ των εκπαιδευτικών της εποχής- οι περισσότεροι από τους οποίους υποστήριζαν ότι στα νεοελληνικά βασιλεύει γλωσσική αναρχία- ο Τζάρτζανος προσχώρησε στο κέντρο των γλωσσικών παρατάξεων και έβαλε ως σκοπό του να αποδείξει ότι για την συγγραφή ενός σωστού κειμένου στη δημοτική και στην καθαρεύουσα απαιτείται η σωστή γνώση της σύνταξης τους.

Στη νεοελληνική σύνταξη παρατηρείται η αξιοθαύμαστη γλωσσική παιδεία του Τζάρτζανου η οποία οφείλεται στη μελέτη της λαϊκής γλώσσας και μέσω αυτής αποκτά δύναμη ο λιτός πυκνός και άμεσος λόγος του δημοτικού τραγουδιού. Επίσης στην Νεοελληνική σύνταξη τα παραδείγματα αντλούνται από τα ποιήματα της νεοελληνικής λογοτεχνίας και αποτελούν έργα διάφορων ποιητών, όπως του Σολωμού, του Παλαμά, του Καβάφη.

Επιπρόσθετα ο Τζάρτζανος στον πρόλογο της πρώτης έκδοσης της Νεοελληνικής Σύνταξης επισημαίνει τις δομικές αναλογίες ανάμεσα στην αρχαία και στη νέα ελληνική σύνταξη κάτι που παρατηρείται και στα σχήματα λόγου που συναντιούνται στα δημοτικά τραγούδια. Ο Τζάρτζανος λοιπόν σύμφωνα και με τον Κωνσταντίνο Άμαντο κατορθώνει με επιτυχία να συγκρίνει την αρχαία με την σύγχρονη σύνταξη, να ερμηνεύσει τον θησαυρό των συντακτικών φαινομένων της νεοελληνικής γλώσσας (Βεΐκου, 2006).

Συγγραφικό Έργο

• Λεξικολογικά υπομνήματα στα Νέα Ελληνικά, 1915 σε συνεργασία με τον Παναγή Λωρεντζάτο
• Νεοελληνική Σύνταξις (της Κοινής Δημοτικής) [σε δύο τόμους, 1η έκδοση 1928, 2η έκδοση εμπλουτισμένη 1946 (ο 1ος τόμος) και 1953 (ο δεύτερος τόμος)]
• Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσης (της απλής καθαρευούσης) [1930]
• Λαογραφικά θεσσαλικά του Τυρνάβου (1931),
• Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης (1931)
• Συντακτικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης (1931)
• Tο Γλωσσικό μας πρόβλημα (1934),
• Δημοτική και νεοδημοτική (1935),
• Νεοελληνική Γραμματική (1941 σε συνεργασία με τους Μανόλη Τριανταφυλλίδη, Κλ. Λάκωνα – Κ. Καρθαίο, Ν. Ανδριώτη και Θρ. Σταύρου)
• Νεοελληνική σύνταξις (της κοινής δημοτικής,1946).
• Γραμματική της Λατινικής Γλώσσης (1948 [κυκλοφόρησε μετά τον θάνατό του])

Νεοελληνική σύνταξις – Της κοινής δημοτικής (δίτομη χαρτόδετη έκδοση)

Γλωσσικό Ζήτημα

Η θέση του Αχιλλέα Τζάρτζανου στο γλωσσικό ζήτημα είναι ξεκάθαρη. Υποστήριζε τη χρήση της νεοδημοτικής γλώσσας, ενός τύπου αστικής δημοτικής γλώσσας εμπλουτισμένης με περισσότερα λόγια στοιχεία, από όσα πολλοί δημοτικιστές (όπως ο Μανόλης Τριανταφυλλίδης) πίστευαν ότι έχουν περάσει σε κοινή χρήση.  Ήταν αντίθετος στην αυθαίρετη προσαρμογή λόγιων εκφράσεων στην λαϊκή γλώσσα.

Ειδικότερα ο Αχ.  Τζάρτζανος διέκρινε την κοινή δημοτική από τις διαλεκτικές παραλλαγές της, ενώ παράλληλα απέφυγε την εξομοίωση της γραφομένης με την ομιλούμενη γλώσσα χαράζοντας έτσι ένα νέο δρόμο που παρακάμπτει την «ιερή πλάνη των καθαρεουσιάνων» και τα τεχνητά γλωσσικά στοιχεία των ακραίων δημοτικιστών. Με αυτό τον τρόπο υποστηρίζει την καθιέρωση ενός νέου γλωσσικού ιδιώματος, την νεοδημοτική, που αποτελούσε μία γλώσσα των μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών κέντρων.

Είναι, επομένως, απόλυτα λογικό να αποδίδεται στον Τζάρτζανο ο τίτλος του σωτήρα του ελληνικού ζητήματος, καθώς σύμφωνα με τον Χρήστο Τσολάκη (Πρακτικά 1^ου Συνεδρίου, 2006),  είναι εκείνος ο οποίος έλυσε καλύτερα από τον καθένα το γλωσσικό ζήτημα της χώρας μας προσφέροντας «έργο ανεκτίμητης αξίας, δίνοντας πρακτικές λύσεις σε κάθε ζήτημα της γλώσσας μας και μη αφήνοντάς την δίχως πυξίδα».

Ο ίδιος γράφει στο έργο του το Γλωσσικό μας πρόβλημα: «Η γραμματική δεν έχει, όπως πολλοί νομίζουν, προορισμό να θέτει νόμους για τη γλώσσα, να νομοθετεί με τους κανόνες της και με τα παραδείγματά της, πως πρέπει να μιλούμε και πως πρέπει να γράψουμε.  Η γραμματική είναι ένα βιβλίο, όπου καταγράφονται με ένα κάποιο πρακτικό σύστημα τα φαινόμενα της γλώσσας ενός λαού, ενός έθνους…». Εξάλλου, «Νομοθέτης στη γλώσσα δεν είναι ο οποιοσδήποτε σοφός και άσοφος γραμματικογράφος, νομοθέτης στη γλώσσα είναι ο λαός, ο λαός των μεγάλων πολιτικών και πνευματικών κέντρων, ο λαός ο οπωσδήποτε μορφωμένος και οι λογοτέχνες του λαού αυτού κι ετούτοι για οδηγό τους στη γλώσσα που γράφουν, έχουν το κοινό γλωσσικό αίσθημα» και «…η γραμματική μας θα προχωρήσει, χωρίς να δίνει καμιά προσοχή και χωρίς να ενδιαφέρεται διόλου, αν ετούτο ή εκείνο προέρχεται απ’ την προφορική, τη λαϊκή, τη σχολική, τη λόγια παράδοση.  Θα εξετάζει μόνο τι είναι σε χρήση στην κοινή ομιλούμενη γλώσσα, στη γλώσσα την όντως εθνική».

Τζαρτζάνεια

Η πόλη του Τυρνάβου, για να τον τιμήσει για την πολύτιμη προσφορά του στο χώρο της φιλολογίας, καθιέρωσε τα «Τζαρτζάνεια» τα οποία διεξάγονται κάθε δύο χρόνια. Πρόκειται για μια συνάντηση γλωσσολογικού προσανατολισμού, που διοργανώθηκε για πρώτη φορά το 2006, με πρωτοβουλία φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης της Θεσσαλίας (Νομαρχία Λάρισας, Δήμος Τυρνάβου), του Συνδέσμου Φιλολόγων Νομού Λάρισας και με συνδιοργανωτή το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, προς τιμήν του Αχιλλέα Τζάρτζανου. Με διετή ρυθμό (2006, 2008, 2010, 2012, 2015, 2018- διακοπή λόγω της πανδημίας του κορονοϊού) πραγματοποιούνται συνέδρια στα οποία συμμετέχουν καταξιωμένοι ομιλητές μετά από πρόσκληση.

 Επίσης το 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου μετονομάστηκε σε 1ο Γυμνάσιο Τυρνάβου Αχιλλέας Τζάρτζανος προς τιμήν του.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

150 χρόνια συμπληρώθηκαν  από τη γέννηση του μεγάλου παιδαγωγού που με το έργο του επέδρασε καθοριστικά στα εκπαιδευτικά δρώμενα.

Το σημαντικό του έργο, η παρέμβασή του στην πορεία του γλωσσικού ζητήματος, η άοκνη μελέτη της  σύγχρονης Γλώσσας τον καθιστούν πάντοτε επίκαιρο, «ιδιοφυή παιδαγωγό», κατά τον Ιωάννη Κακριδή.

Μέσα από την ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και της δικτυογραφίας συμπεραίνουμε ότι ο Αχιλλέας Τζάρτζανος αποτελεί μια αξιοσημείωτη προσωπικότητα του τόπου μας και η συμβολή του στους τομείς με τους που ασχολήθηκε είναι μοναδικής σημασίας.

Η συγγραφή μιας πλήρους βιογραφίας για τη ζωή και το έργο του θα προσφέρει σημαντική βοήθεια στον μελετητή, τον σπουδαστή του έργου του.Βιβλιογραφική Αναφορά

Βασίλης Αναγνωστόπουλος «Ανίχνευση της λαϊκής παράδοσης μέσα από το συνολικό έργο και κυρίως μέσα από τα συντακτικά παραδείγματα στο δίτομο έργο «Νεοελληνική Σύνταξις της κοινής δημοτικής του Αχιλλέα Τζάρτζανου» στο Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Χριστίνα Βέικου, Πρώιμοι πολιτισμικοί προβληματισμοί στο γλωσσολογικό έργο του Αχιλλέα Τζάρτζανου, στο Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Νίκος Η Ζδάνης – Δυο ανέκδοτες επιστολές του Αχ. Τζάρτζανου Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. 24

Κριαράς, «Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος απέναντι στο κίνημα του Δημοτικισμού»

Χρήστος Τσολάκης, Αχιλλέας Τζάρτζανος Ο μεγάλος λησμονημένος και ο προφητικός, Πρακτικά 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «Αχιλλέας Τζάρτζανος», Τύρναβος, 2006.

Δικτυογραφική Αναφορά

 «Σκέψεις του Γ. Σεφέρη για την ελληνική γλώσσα και τον Αχ. Τζάρτζανο», Φιλόλογος, τχ. 112 (Καλοκαίρι 2003), σ. 310 στο Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα
https://www.greek-language.gr/periodika/mags/filologos/2003/112/130782

Αχιλλέας Τζάρτζανος, Wikipedia

https://www.tirnavos.gr

https://www.greek-language.gr

Συνέντευξη του Εμμανουήλ για τον Τζάρτζανο στο Στέλιο Λουκά Φιλόλογος 123 στο Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα https://www.greek-language.gr/periodika/mags/filologos/2003/112/130782  , 10/04/2024

Η πολιτιστική κληρονομιά του Τυρνάβου και η απήχησή της στους εφήβους της περιοχής” Εργασία από την φοιτήτρια Μπουκουβάλα Σοφία https://estia.hua.gr/file/lib/default/data/8967/theFile

Καράσσου Μιμίκα, προφορική μαρτυρία (Απομαγνητοφωνημένο κείμενο)

Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: Ά Μέρος

Το άρθρο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: ΄Β Μέρος εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Οι μαθητές που συμμετέχουν σε αυτή την έρευνα είναι οι Γεώργιος Μπασδέκης, Νικόλαος Μπλάκος και Αικατερίνη Σαντίκη, υπό την επίβλεψη των καθηγητριών Ευαγγελίας Φακή και Ευπραξίας Μάνθου, ειδικότητας ΠΕ02 (Φιλολόγων).

Την εργασία θα την χωρίσουμε σε Α και Β ΜΕΡΟΣ και τη δημοσιεύουμε αποκλειστικά στο tirnavospress.gr για τους αναγνώστες μας

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος, εξέχουσα προσωπικότητα για τα ελληνικά Γράμματα, εμβληματική προσωπικότητα για τον τόπο καταγωγής του, τον Τύρναβο, αποτελεί το πεδίο αναφοράς της παρούσας εργασίας. Υπήρξε φιλόλογος και γλωσσολόγος, γεννήθηκε στον Τύρναβο το 1873 και πέθανε τον Ιούνιο του 1946.

150 χρόνια συμπληρώθηκαν  από τη γέννηση του μεγάλου παιδαγωγού που με το έργο του επίδρασε καθοριστικά στα εκπαιδευτικά δρώμενα. Η  «Γραμματική της Νέας Ελληνικής Γλώσσης» και η «Νεοελληνική Σύνταξις  (της Κοινής Δημοτικής)» – το πρώτο Συντακτικό του νεοελληνικού λόγου που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1928- διδάσκονταν από τη δεκαετία του 30 και για πολλές δεκαετίες στη Μέση Εκπαίδευση. Και τα δύο monumenta aeternitatis καθώς  εξακολουθούν  να αποτελούν έργα αναφοράς για τον μελετητή και τον μαθητή της ελληνικής γλώσσας.

Το σημαντικό του έργο, η παρέμβασή του στην πορεία του γλωσσικού ζητήματος, η άοκνη μελέτη της  σύγχρονης Γλώσσας τον καθιστούν πάντοτε επίκαιρο, «ιδιοφυή παιδαγωγό» κατά τον Ιωάννη Κακριδή. Υποστήριξε τη χρήση της νεοδημοτικής γλώσσας εμπλουτισμένης με λόγια στοιχεία και η επιλογή του αυτή δικαιώθηκε από την εξέλιξη του γλωσσικού ζητήματος και τις θέσεις της σύγχρονης Γλωσσολογίας.

Παράλληλα μελέτησε την ιστορία της ιδιαίτερης πατρίδας του, του Τυρνάβου, αλλά κυρίως διακρίθηκε όχι μόνο ασκώντας επίδραση στο έργο άλλων μελετητών του Λόγου αλλά και για τις αρετές της καλοσύνης και της αγάπης για τον συνάνθρωπο, τον συνεργάτη, τον συνερευνητή, τον νεαρό μαθητή.

Με την παρούσα εργασία επιχειρούμε να παρουσιάσουμε τα βασικότερα σημεία του πολυσχιδούς αυτού εκπαιδευτικού, φιλολογικού, γλωσσολογικού και εκπαιδευτικού έργου. Ταυτόχρονα θα ακουστούν αποσπάσματα από μαθητικές του εμπειρίες και άλλα αυτοβιογραφικά κείμενα, αλλά και έθιμα και παραδόσεις,   η λαϊκή ψυχή  του  Τυρνάβου αλλά και των Σχολών του, όπως ο ίδιος ο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ως λαογράφος, κατέγραψε. 

ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Τύρναβος, παιδαγωγός, γλωσσικό ζήτημα, Νεοελληνική Γραμματική, Νεοελληνική Σύνταξη

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Με αφορμή τη συμμετοχή μας στο 2ο Πανελλήνιο Μαθητικό Συνέδριο του δικτύου που οργάνωσε το Πειραματικό Λύκειο του Πανεπιστημίου Πατρών “Έλα να σου μιλήσω για τον τόπο μου” αποφασίσαμε να παρουσιάσουμε μια εξέχουσα προσωπικότητα του τόπου μας, τον Αχιλλέα Τζάρτζανο.

Σκοπός της εργασίας μας είναι η ανάδειξη της προσωπικότητας του σημαντικού αυτού προσώπου για τον τόπο μας και τα ελληνικά Γράμματα.

Για την ολοκλήρωση της εργασίας μας δουλέψαμε ομαδικά. Πραγματοποιήσαμε επίσκεψη στη Βιβλιοθήκη της πόλης μας, όπου αντλήσαμε πληροφορίες από τα πρακτικά του πρώτου γλωσσολογικού συνεδρίου για τον Αχιλλέα Τζάρτζανο. Παράλληλα, σημαντική πηγή πληροφοριών αποτέλεσε και το διαδίκτυο. Τέλος, σημαντική ήταν και η βοήθεια του Συμβούλου Εκπαίδευσης των φιλολόγων κ. Μάττου Αναστάσιου χάρη στον οποίο ήρθαμε σε επαφή με συγγενή του Αχ. Τζαρτζάνου.

Αχιλλέας Τζάρτζανος – Οικογενειακή κατάσταση

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος γεννήθηκε στον Τύρναβο στις 3 Απριλίου 1873. Η οικογένειά του ήταν ιδιαίτερα φτωχή, ο πατέρας του, Θανάσης, υφαντής, δουλεύοντας 2 αργαλειούς στο σπίτι και η μητέρα του, Θεοφανώ, παπλωματού. Ήταν μοναχογιός, τρίτο παιδί της οικογένειας, ενώ είχε πέντε αδελφές. Η μητέρα του είχε ηπειρώτικες καταβολές και μαζί με τη γιαγιά του, την Ελισάβετ, με αγραφιώτικη καταγωγή κατάφεραν να μεταλαμπαδεύσουν στον Αχιλλέα τη λαϊκή αγνότητα και ευαισθησία και να τον μεγαλώσουν με στοιχεία του πολιτισμού τους.

Από τη γιαγιά του μάλιστα άντλησε πληροφορίες τις οποίες κατέγραψε σε δύο ολόκληρα τετράδια, που περιέχουν μεταξύ άλλων παροιμίες και παλιακά τραγούδια, στοιχεία που αντανακλώνται στο πολυσχιδές έργο του, όπως το νανούρισμα της γιαγιάς (Αναγνωστόπουλος, 2006). Σε ηλικία 38 ετών παντρεύτηκε την Αντωνία, αδελφή του Παναγή Λορετζάτου, καθηγητή της Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας, με καταγωγή από την Κεφαλονιά. Με την Αντωνία, η οποία τον συντρόφευσε μέχρι το τέλος της ζωής του, απέκτησε δύο γιούς, τον Θανάση και τον Ζήσιμο. Ο πρώτος έγινε δικηγόρος και ο δεύτερος αρχιτέκτονας-μηχανικός.

Σπουδές

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος φοίτησε στον Τύρναβο κατά το Δημοτικό, περνώντας από το αλληλοδιδακτικό σχολείο και τελειώνοντας με άριστα. Στη συνέχεια, γράφτηκε στο Σχολαρχείο στη Λάρισα, και έπειτα, με μία μικρή υποτροφία από τον Δήμο Τυρνάβου, γράφτηκε στο Γυμνάσιο της Λάρισας. Μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, μετέβη στην Αθήνα όπου και ολοκλήρωσε την Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1896-1900), και αναγορεύτηκε αριστούχος Διδάκτωρ της Φιλολογίας. Εξαιτίας της δυσμενούς οικονομικής κατάστασης της οικογένειάς του, δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει μεταπτυχιακές σπουδές, παρότι η Φιλοσοφική Σχολή του πρότεινε χορήγηση υποτροφίας, αναλογιζόμενη τις άριστες επιδόσεις του.  Κατά τις σπουδές του υπήρξε μαθητής ιδιαίτερα σημαντικών πανεπιστημιακών καθηγητών, του φιλολόγου Κ. Κόντου, του γλωσσολόγου Γ. Χατζιδάκι και του παιδαγωγού Δ. Ζαρογιάννη.

Εργασία

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ξεκίνησε να εργάζεται από μικρή ηλικία. Η πρώτη του δουλειά ήταν υπάλληλος σε μπακάλικο, κάτι που συνέβη μετά από παρότρυνση του πάτερα του και δεν ευχαριστούσε τον ίδιο. Αυτή η δουλειά δεν κράτησε πολύ, μιας και ο Αχιλλέας έπεισε τον πατέρα του να τον αφήσει να γραφτεί στο ελληνικό σχολείο στη Λάρισα. Το 1892 απέκτησε με άριστα το δίπλωμα του δασκάλου της τρίτης τάξης και έτσι διορίστηκε ως ελληνοδιδάσκαλος στη Λάρισα και στη συνέχεια στην Αθήνα και στα γύρω σχολαρχεία για να μπορεί να παρακολουθήσει τα μαθήματα του πανεπιστημίου. Από το 1901 έως το 1903 υπηρέτησε ως σχολάρχης στη Λάρισα και έπειτα ως καθηγητής του Γυμνασίου στην ίδια πόλη.

Την περίοδο 1910-1912 διορίστηκε καθηγητής στο Πρότυπο Γυμνάσιο του Διδασκαλείου Μέσης Εκπαίδευσης στην Αθήνα (Βαρβάκειο). Τα επόμενα 2 χρόνια υπηρέτησε ως καθηγητής στο Διδασκαλείο της δημοτικής εκπαίδευσης, ενώ το 1914 διορίστηκε Γενικός Επιθεωρητής μέσης εκπαίδευσης της Α’ εκπαιδευτικής περιφέρειας της Αθήνας. Από το 1917 έως το 1926 ήταν Εκπαιδευτικός Σύμβουλος, αλλά απαλλάχθηκε των καθηκόντων του από τη δικτατορία του Πάγκαλου. Ως αναγνώριση των υπηρεσιών του τόσο ως επιθεωρητή όσο και ως εκπαιδευτικού συμβούλου, η πολιτεία του απένειμε τον Αργυρό Σταυρό το, 1918.

Προσωπικά στοιχεία

Χαρακτηρισμοί, όπως «άγιος» και «καλλιτέχνης» του Άγγελου Σικελιανού και «κόσμημα της ελληνικής οικογένειας, παιδείας και επιστήμης» του Κωνσταντίνου Αμάντου καθώς επίσης και το σχόλιο του Γιώργου Σεφέρη «…εχάσαμε έναν από τους λίγους εκλεκτούς που πρόσφεραν μεγάλη υπηρεσία στην Πατρίδα μας, αυτό μπορώ να το βεβαιώσω…» φανερώνουν το μεγαλείο του Τζαρτζάνου (Τσολάκης, 2006). Ένας άνθρωπος στιβαρός, ψιλόκορμος, με λεβέντικη κορμοστασιά και συγχρόνως ευγενικός, αξιοπρεπής, ευπατρίδης και με τρόπους. Αυτός ήταν ο Αχιλλέας Τζάρτζανος.

Ο Αχιλλέας Τζάρτζανος ήταν ένας πολύ σπουδαίος φιλόλογος, γλωσσολόγος και παιδαγωγός που εκτός  από τις επιστημονικές του αρετές τον κοσμούσαν και άλλες. Ήταν φιλόπονος, μεθοδικός, ήρεμος, οξυδερκής, μεγαλόψυχος και αλτρουιστής. Ήταν χαρακτηριστική η προθυμία με την οποία βοηθούσε, όσο μπορούσε, όχι μόνο τους δικούς του ανθρώπους αλλά και ξένους, όπως φαίνεται κι από το Μαθητολόγιο του Γυμνασίου της Λάρισας, στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν ο Τζάρτζανος ως δάσκαλος στο Γυμνάσιο υπογράφει και ως κηδεμόνας μαθητών, οι οποίοι δεν κατάγονταν από τη Λάρισα.  Έτσι κατά το σχολικό έτος 1890-1891 υπογράφει ως κηδεμόνας του μαθητή της Δ΄ τάξης Κων/νου Αριστ. Καρπουζόπουλου, από το Λιβάδι Ελασσόνας. (Θεσσαλικό Ημερολόγιο τ. 24)

Ο ίδιος αρνήθηκε να πάει στη Γερμανία για μεταπτυχιακές σπουδές καθώς, όπως είπε χαρακτηριστικά, «έχω ακόμη να παντρέψω τις δύο τελευταίες αδελφές μου».

Οι «μεγάλοι» δάσκαλοι των ελληνομουσείων αποτέλεσαν λαμπρό παράδειγμα για τον Τζάρτζανο, ο οποίος απολάμβανε να μιλάει για αυτούς στους μαθητές του, για τη δράση και τα κατορθώματά τους. Είχε μάλιστα επιθυμία να γράψει ο ίδιος ένα βιβλίο που θα αναφερόταν στην πνευματική ζωή στον Τύρναβο κατά τα χρόνια της τουρκοκρατίας.

Πέρα από την γιαγιά και τη μητέρα του από τους πρώτους πνευματικούς τροφοδότες του ήταν και ο διδάσκαλος του Αντώνιος Σακελλάριος, για τον οποίο έτρεφε μεγάλο θαυμασμό.

Χάρη στην καταγωγή της γιαγιάς του, ήρθε σε επαφή με τα μακρυγιαννικά κείμενα από τη στιγμή της γέννησης του και μεγάλωσε με αυτά (Αναγνωστόπουλος, 2006).

Είχε τριπλή ιδιότητα, του φιλολόγου, του γλωσσολόγου και του παιδαγωγού, και έδειχνε ειλικρινές ενδιαφέρον για την πνευματική προκοπή του λαού. Η «Νεοελληνική Σύνταξις», το σημαντικότερο από τα έργα του και  έργο μοναδικής σπουδαιότητας για τη νεότερη γλωσσική βιβλιογραφία, δημιουργήθηκε για παιδευτικούς λόγους, όπως ομολόγησε. Ένα έργο για το οποίο είχε μεγάλο ζήλο και το οποίο ολοκλήρωσε κάτω από δυσμενείς βιοτικά συνθήκες, καθώς ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας τον ανάγκασε να εγκατασταθεί για δύο χρόνια και οκτώ μήνες στο Νταβός της Ελβετίας. Από εκεί, χωρίς την παραμικρή πρόσβαση σε βιβλιοθήκες και υλικό που θα ήταν χρήσιμο για το έργο του, κατάφερε να ολοκληρώσει το σύγγραμμά του. Τόσες ήταν οι γνώσεις του και τόσο ακέραια διατηρούσε στην ψυχή του την ελληνική γλώσσα.

Οι θέσεις του για τη γλώσσα ήταν ανατρεπτικές για την εποχή του, υπερέβαιναν τον φραγμό της παραδοσιακής γλωσσολογίας. Ο ίδιος πρέσβευε αξίες και αντιλήψεις, όμοιες με αυτά που πρεσβεύει σήμερα η γλωσσολογία. Αυτό, τον καθιστά «πρόδρομο» και «προφήτη» της γλώσσας.

Απομαγνητοφωνημένο μέρος τηλεφωνικής επικοινωνίας με συγγενή του Αχιλλέα Τζάρτζανου 

Η μικραανιψιά του Αχιλλέα Τζάρτζανου Μιμίκα Καράσσου αναφέρει χαρακτηριστικά:

‘‘Άκουγα από τη μητέρα μου που ήταν ανιψιά του Αχιλλέα Τζάρτζανου πολλές ιστορίες. Η γιαγιά μου, η μαμά της μαμάς μου, ήταν αδελφή του Αχιλλέα Τζάρτζανου. Η γιαγιά του Αχιλλέα, η μητέρα του πατέρα του, ήταν η Σοφία Ελισσάβετ η οποία ό,τι έλεγε για τον Αχιλλέα βγήκε αληθινό. Από μωρό που το έπαιζε του έλεγε θα γίνεις μεγάλος και θα μιλούν όλοι για σένα. Ως ο μικρότερος αδερφός μετά από τέσσερις αδελφές γνώρισε μεγάλη φροντίδα και περιποίηση. Η γιαγιά του έζησε 116 χρόνια.

Ο Αχιλλέας μεγάλωσε και πήγε σχολείο στον Τύρναβο. Ήθελε να σπουδάσει. Οι καθηγητές του έλεγαν στον πατέρα του ότι το παιδί είναι πανέξυπνο και πρέπει οπωσδήποτε να σπουδάσει. Φτωχοί άνθρωποι οι γονείς, παπλωματάδες και οι δύο και είχαν και ένα μπακάλικο. Για να συνεχίσει τις σπουδές του έπρεπε να πάει στη Λάρισα γεγονός αδύνατο για τα οικονομικά της οικογένειας – η συγκοινωνία ήταν μια φορά την ημέρα μόνο.

Του δίνουν, λοιπόν, μια ποδιά για να δουλέψει στο μπακάλικο. Κάθισε μια – δυο βδομάδες, αλλά δεν άντεξε. Πήρε το λεωφορείο και πήγε στη Λάρισα. Οι καθηγητές του στο Γυμνάσιο θαύμασαν τη μόρφωσή του. Του άρεσε το διάβασμα, από μικρό παιδί που ήταν στο Δημοτικό θυσίαζε το παιχνίδι με τους φίλους του προκειμένου να διαβάζει τα αγαπημένα του βιβλία.

Οι καθηγητές στη Λάρισα, μετά από εξετάσεις στις οποίες ο Αχιλλέας αρίστευσε, αποφάσισαν ότι έπρεπε να τον κρατήσουν και έστειλαν ένα γράμμα στον πατέρα του για να μην ανησυχεί. Ο πατέρα σκεφτόταν το οικονομικό αλλά η γιαγιά του που έβλεπε μακριά είπε αφήστε το παιδί να σπουδάσει και σπούδασε με υποτροφίες.

Από το Γυμνάσιο του έδωσαν μισθό για να μείνει στη Λάρισα και τα μισά λεφτά τα έστελνε στους γονείς του, τόσο πονετικός ήταν. Στην Αθήνα τελείωσε τις σπουδές του, έγινε καθηγητής Πανεπιστημίου και παντρεύτηκε, την αδερφή του Παναγή Λορεντζάτου. Έκανε δύο αγόρια τον Αθανάσιο και τον Ζήσιμο. Ο ένας σπούδασε αρχιτέκτονας και ο άλλος δικηγόρος, παντρεύτηκαν και έκαναν παιδιά.

Το συντακτικό της Νέας Ελληνικής αρχικά το έγραψε στην καθαρεύουσα. Ο ίδιος τότε δίδασκε στη Μαράσλειο και πήγαιναν και τα παιδιά του εκεί. Και τον παρακαλούσαν να το γράψει στη Δημοτική για να το καταλαβαίνουν οι συμμαθητές τους. Στην Κατοχή λοιπόν και μάλιστα και στο καταφύγιο έπαιρνε τα γραπτά του και έγραφε το Συντακτικό στη Δημοτική. Όμως αρρώστησε από φυματίωση και πήγε στο Νταβός της Ελβετίας. Όταν το τελείωσε το έστειλε σε όλους τους συγγενείς αλλά δεν μπόρεσε να το εκδώσει, εξαιτίας των πολιτικών του φρονημάτων.

Πάντρεψε και προίκισε τις αδελφές του. Στο οικογενειακό του περιβάλλον υπήρξαν όλοι μορφωμένοι και πολύ καλοί άνθρωποι.

Όταν έφυγε για το Νταβός, πήρε την μητέρα μου, Ερασμία, στο γραφείο για να κάνει παρέα στη γυναίκα του την Αντωνία. Της είπε να μιλάει τα Τυρναβίτικα, όπως τα ξέρει.’’

«Στο γυμνάσιο ήμουνα καλή μαθήτρια, αλλά πάντα υπήρχε η παρατήρηση ότι δεν έμοιασα στον Αχιλλέα Τζάρτζανο. Μάλιστα ένας φιλόλογος κάποτε σχολίασε: «Καράσσου, από το γένος Τζαρτζάνου περίμενα περισσότερα!»’’, εξομολογείται η Μιμίκα Καράσσου.

Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: ΄Β Μέρος

Το άρθρο Αχιλλέας Τζάρτζανος, ο Τυρναβίτης Δάσκαλος – Εργασία μαθητών ΓΕΛ Τυρνάβου: Ά Μέρος εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Ειδικότερα, η συνοικία ήταν γνωστή για την μεγάλη συγκέντρωση καταστημάτων που ασχολούνταν με το εμπόριο λαδιού.

Η περιοχή βρισκόταν σε ένα σημείο που διευκόλυνε την μεταφορά και την αποθήκευση του λαδιού, ενός πολύτιμου προϊόντος εκείνη την εποχή.

Η Θεσσαλονίκη ήταν γνωστή για την παραγωγή εξαιρετικού ελαιολάδου, το οποίο εξάγονταν σε μεγάλες ποσότητες. Το εμπόριο του λαδιού αποτελούσε έναν σημαντικό παράγοντα για την οικονομική ανάπτυξη της πόλης.

Εκτός από το λάδι, στα Λαδάδικα πωλούνταν και άλλα προϊόντα που σχετίζονταν με αυτό, όπως σαπούνια και κεριά. Γι’ αυτό το λόγο, η περιοχή ήταν γνωστή και ως “Αιγυπτιακή Αγορά”.

Τα Λαδάδικα αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης και μαρτυρούν την εμπορική δραστηριότητα της πόλης για πολλούς αιώνες.

Σήμερα, τα Λαδάδικα είναι ένας πεζόδρομος με ιστορικά κτίρια, μερικά από τα οποία έχουν αναπαλαιωθεί και πλέον λειτουργούν ως καφενεία, ταβέρνες με ζωντανή μουσική και μπυραρίες.. Ένας στίχος τραγουδιού που έχει ακουστεί χιλιάδες φορές και έχει τραγουδηθεί άλλες τόσες με φόντο… τα Λαδάδικα είναι ο «Τόσα δίνω πόσα θες, στα λαδάδικα πουλάν αυτό που θες».

Το άρθρο Λαδάδικα: Η ιστορική συνοικία της Θεσσαλονίκης – Γιατί όμως ονομάστηκε έτσι; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σήμερα τιμούμε και γιορτάζουμε την απελευθέρωση του τόπου μας από τους Τούρκους.

Το άρθρο Αστέριος Χατζημίχος: «Ο Πανηγυρικός λόγος για τα Ελευθέρια Δαμασίου 2024» εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

O ήλιος εκείνη τη μέρα (1 Σεπτεμβρίου 1881) ξεπρόβαλε ολόλαμπρος πίσω από την Όσσα (Κίσσαβο), πλημμυρίζοντας με τη θάλασσα των χρυσών αχτίδων του, την πόλη των Τυρναβιτών.

Το άρθρο H απελευθέρωση του Τυρνάβου την 1η Σεπτεμβρίου του 1881 εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Σημείο αναφοράς παγκόσμιο για πολλούς αιώνες. Ακτινοβολεί ελληνικό πνεύμα και Ορθοδοξία.

Είναι η ¨Νέα Ρώμη¨ του αυτοκράτορα Μ. Κωνσταντίνου και περνά στο θυμικό των Ελλήνων ως η¨  Βασιλεύουσα¨ στα χρόνια της βυζαντινής εποποιίας και ως ¨Πόλη¨ στα δύσκολα χρόνια της τουρκοκρατίας. Οι τούρκοι την ονομάζουν   Ισταμπούλ¨ που είναι παράφραση της προτάσεως ¨εις την Πόλη». Σύμβολο της μεγάλης ιδέας του γένους ¨πάλι δικά μας θα ‘ναι¨.

Η παρουσία των Ελλήνων εις περιοχές της Τουρκίας (Πόντος, Μικρά Ασία κλπ) είναι συνεχής και διαχρονική. Μετά τη μικρασιατική καταστροφή υπογράφεται το 1927 η συνθήκη της Λωζάνης, η οποία προβλέπει ότι από την υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών εξαιρούνται οι Έλληνες της Πόλης και οι μουσουλμάνοι της Δυτικής Θράκης. Μετά την υπογραφή της συνθήκης αρχίζει συστηματικά οργανωμένο σχέδιο οικονομικής και φυσικής εξόντωσης των Ελλήνων.​

Συγκεκριμένα:. Το 1923 Έλληνες της Κωνταντινούπολης, Τενέδουκαι Ίμβρου, 30.000 στον αριθμό, καταφεύγουν εις την Ελλάδα για να σωθούν. Απαγορεύτηκε σε αυτούς να επιστρέψουν και οι περιουσίες των δημεύτηκαν. Οι αιρετοί άρχοντες Ίμβρου και Τενέδου απολύονται και απαγορεύεται να λειτουργούν ελληνικά σχολεία. Το 1930 η Μεγάλη Εθνοσυνέλευση της Τουρκίας ψηφίζει νόμο ο οποίος απαγορεύει να ασκούν οι Έλληνες30 επαγγέλματα. Ο στόχος προφανής. Πολλοί έρχονται ως πρόσφυγες εις την Ελλάδα. Την περίοδο 1941-42 ψηφίζεται νόμος, γνωστός ωςVarlik Vergisi, με τον οποίο επιβάλλεται υπερβολική φορολογία εις τους ομοεθνείς μας. Υπολογίζεται ότι 2.000 Έλληνες έχασαν την περιουσία τους. Επί πλέον επιστρατεύει χιλιάδες άντρες ηλικίας 18 έως 45 από Έλληνες, Εβραίους και Αρμένιους και τους οδηγεί εις τα βάθη της Ανατολίας εις τα στρατόπεδα εξόντωσης.  Μέχρι το 1955 ο τουρκικός τύπος,με τις ευλογίες των κυβερνήσεων, με δημοσιεύματα προσπαθεί να εμφανίσει το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τους Έλληνες της Πόλης να επιδιώκουν την ένωση με την Ελλάδα και την αναβίωση της Μεγάλης Ιδέας και της Ρωμαίικης αυτοκρατορίας.

Καταβάλλεται προσπάθεια από τους κυβερνόντες Τούρκους να φανατίσουν  τους πολίτες τους  και ιδιαίτερα τους εθνικιστές με σκοπό να χρησιμοποιηθούν την κατάλληλη στιγμή. ​​​​Πιστεύουν οι Τούρκοι ότι η κατάλληλη στιγμή έφθασε. Το καλοκαίρι του 1955 ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου Μακάριος αγωνίζεται για την ένωση της Μεγαλονήσου με την Ελλάδα. Η προσπάθεια αυτή ερμηνεύεται ως απειλή εξαφάνισης των τουρκοκυπρίων. Ο τούρκος πρωθυπουργός Varlik Vergisi, δηλώνει ότι στις 28 Αυγούστου οι Έλληνες θα σφάξουν τους τουρκοκύπριους. Επί πλέον τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι γείτονές μας οφείλονται εις την δράση των Ελλήνων. Το σκηνικό είναι έτοιμο. Το σύνθημα μένει για να δράσει σχεδιασμένα και προγραμματισμένα ο όχλος και οι φανατικοί. Η στιγμή του προγκρόμ έφθασε.

Πράκτορας της Τουρκίας τοποθετεί βόμβα εις το τουρκικό προξενείο στη Θεσσαλονίκη, η οποία εκρήγνυται και παίρνει φωτιά το παραπλήσιο σπίτι, εις το οποίο πιθανολογείται ότι γεννήθηκε ο Κεμάλ Αταρτούκ. Επρόκειτο για τον Οκτάι Ενγκίν, ο οποίος σπούδαζε εις τη Θεσσαλονίκη, και ο οποίος αργότερα έγινε διοικητής τουρκικής περιοχής. Αυτό είναι, το σύνθημα δόθηκε. Το ¨νέο¨ έφθασε γρήγορα εις την Πόλη.

Ο συγκεντρωμένος όχλος που είχε από ημέρες μεταφερθεί στην Πόλη, περίπου 300.000άνθρωποι, αρχίζει το έργο του. Καταστρέφει ότι μη μουσουλμανικό υπάρχει και κυρίως ότι ελληνοχριστιανικό. Σπίτια καίγονται, καταστήματα λεηλατούνται και παραδίνονται εις τις φλόγες, εκκλησίες βεβηλώνονται και ιερείς οδηγούνται σε περιτομές και εις τον θάνατο.Άλλοι γυμνώθηκαν και διαπομπεύθηκαν, εξαναγκαζόμενοι να φωνάζουν: «Η Κύπρος είναι τουρκική», ενώ υπάρχουν μαρτυρίες ότι σε κάποιο ιεροδιάκονο έγινε αναγκαστική περιτομή. Ο Επίσκοπος Παμφίλου Γεράσιμος και ο ηλικιωμένος μοναχός Χρύσανθος Μαντάς ξυλοκοπήθηκαν μέχρι θανάτου, ενώ ο Μητροπολίτης Ηλιουπόλεως Γεννάδιος παραφρόνησε από τους ξυλοδαρμούς και ύστερα από λίγο χρόνο απεβίωσε. Από την μανία  του όχλου και τα νεκροταφεία βεβηλώθηκαν.Γυναίκες βιάστηκαν. Υπήρχε σχέδιο εξαφανισμού συγκεκριμένων στόχων.
Καταγεγραμμένοι ονομαστικά. Πολύ μεγάλες οι ζημιές υπολογίζονται  σε 1 έως 2 δισεκατομμύρια τουρκικές λίρες  της εποχής.

Ο τύπος της εποχής γράφει «θάνατος στους γκιαούρηδες», «θάνατος στους Έλληνες προδότες», «εμπρός για τη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα» κ.ά. Αυτά ήταν και τα συνθήματα που ακούγονταν κατά τη διάρκεια της λεηλασίας. Αφού ολοκληρώθηκε η λεηλασία την 02.00 ώρα της 7ης Σεπτεμβρίου κηρύχτηκε στρατιωτικός νόμος και ηρέμησαν τα πράγματα. Το κυρίως προγκρόμ έγινε εις την Κωνσταντινούπολη. Έκτροπα και λεηλασίες έγιναν και εις την Σμύρνη.

Ο ασθενής και κλινήρης Έλληνας πρωθυπουργός δεν μπορούσε να αντιδράσει. Μετά την ανάδειξη του Κωνσταντίνου Καραμανλή στην πρωθυπουργία στις 6 Οκτωβρίου 1955 και την αποχή της Ελλάδος από γυμνάσια του Ν.Α.Τ.Ο. στην Μεσόγειο, η Άγκυρα υποχρεώθηκε να αποδώσει μια στοιχειώδη ηθική ικανοποίηση στην Ελλάδα. Στις 24 Οκτωβρίου τίμησε σε ειδική τελετή στο στρατηγείο του Ν.Α.Τ.Ο. στην Σμύρνη την ελληνική σημαία, την οποία ύψωσε ο Τούρκος Υπουργός Εξωτερικών.

Από το 1955 έως το 1958 οι Έλληνες της Πόλης προόδευσαν οικονομικά. Από το 1958 αρχίζει πάλι κύκλος διωγμών. Έτσι, το έτος αυτό εκδηλώνεται σαμποτάζ οικονομικό εναντίον των επαγγελματιών και εμπόρων. Το 1964 ανακαλούν οι τούρκοι το σύμφωνο φιλίας των δυο χωρών με αποτέλεσμα  65.000 Έλληνες να απελαθούν χωρίς αποζημίωση από την Πόλη μέχρι το 1965. Επίσης, το 1964, άρχισε να εφαρμόζεται ο νόμος περί «ανοικτών φυλακών» στην Ίμβρο. Με την ελεύθερη δράση και κυκλοφορία των φυλακισμένων στο νησί οι Έλληνες αναγκάζονται να το εγκαταλείψουν. Το 1971, το έγκλημα ολοκληρώθηκε με την αυθαίρετη απαλλοτρίωση των ελληνικών περιουσιών. Την ίδια χρονιά, η Άγκυρα έκλεισε τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης.

Σήμερα εις την Πόλη ζουν πολλοί λίγοι Έλληνες. Μετριούνται σε χιλιάδες με τα δάκτυλα του ενός χεριού. Η Ελληνική μειονότητα έχει εξαφανιστεί. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι ηλικιωμένοι. Η συστηματική προσπάθεια χρόνων απέδωσε καρπούς. Οι μουσουλμάνοι της Θράκης, Έλληνες πολίτες,αυξάνονται και πληθύνουν γιατί δεν εφάρμοσε η πατρίδα μας τακτικές γενοκτονίας και αφανισμού μειονοτήτων.

Κλείνουμε με λίγες απλές σκέψεις, επίκαιρες πάντα, γιατί οι εξ ανατολών γείτονές μας φροντίζουν να μας θυμίζουν γεγονότα που φέρουν εις την επιφάνεια  στιγμές από τοπαρελθόν τους για το οποίο δεν θα πρέπει να αισθάνονται και τόσο υπερήφανοι.

Ξέρουμε να φυλάμε Θερμοπύλες. Γνωρίζουμε να αγωνιζόμαστε για πατρίδα Ελλάδα, Ελευθερία, Δημοκρατία και Ελευθερία.

Τις έννοιες αυτές που γεννήθηκαν εις την Ελλάδα αποδείξαμε ότι γνωρίζουμε και έχουμε τις δυνάμεις να τις υπερασπιστούμε. Μέχρι τελικής νίκης. Μέχρι της τελευταίας ρανίδος του αίματός μας. Ένα μικρό μνημόσυνο εις τα αθώα θύματα των Σεπτεμβριανών ή κατά άλλους ¨της νύκτας των κρυστάλλων¨..

Αιωνία η μνήμη. Το αίμα τους ποτίζει τον Ελληνισμό

Μυργιώτης Παναγιώτης –Μαθηματικός

Το άρθρο Σεπτεμβριανά 1955: Μια ακόμη μαύρη σελίδα για τους γείτονες Τούρκους εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Με την εξαγορά της Λουιζιάνα, οι ΗΠΑ σχεδόν διπλασίασαν το μέγεθός τους. Πρόκειται για μία από τις πιο κολοσσιαίες αγοραπωλησίες γης στην ιστορία, αφού αφορούσε περιοχή μεγαλύτερη από αυτήν που καλύπτουν σήμερα η Γαλλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία, η Ιταλία, η Γερμανία, η Ολλανδία και η Ελβετία μαζί.

Συνολικά 15 πολιτείες -ολόκληρες ή κομμάτια τους- θα σχηματιστούν από αυτά τα 2,1 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, μια περιοχή που εκτείνεται από τον Κόλπο του Μεξικού έως τον Καναδά και από τον ποταμό Μιζούρι έως τα Βραχώδη Όρη.

Το άρθρο Πώς έγιναν υπερδύναμη οι ΗΠΑ – Όταν αγόρασαν 2,1 εκατ. τ.χιλιόμετρα για 15 εκατ. δολάρια εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η ημέρα που η βασιλεύουσα των Πόλεων κυριεύθηκε από τους Οθωμανούς και έπαψε να είναι η Πρωτεύουσα μιας αυτοκρατορίας χιλίων και πλέον ετών. Η επτάλοφος Κωνσταντινούπολις, κέντρο παγκόσμιου ελληνορθόδοξου πολιτισμού, εάλω. Όμως, «Εάλω η Πόλις ή όχι»;; Είναι ερώτημα, όχι διαπίστωση.

Η χιλιόχρονη πρωτεύουσα της (ανατολικής) Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, που οι Φράγκοι εκατό χρόνια μετά την πτώση την ονόμασαν Βυζαντινή, από τη μικρή πολιτεία Βυζάντιο για να την υποτιμήσουν, πρόσφερε πάρα πολλά στην παγκόσμια επιστήμη, στον Ελληνισμό και στην ορθοδοξία. Γεγονός που μας καθιστά ιδιαίτερα υπερήφανους. Είναι γνωστόν ότι ο Μ. Κωνσταντίνος δεν ίδρυσε μια καινούρια Αυτοκρατορία, αλλά απλώς μετέφερε την πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας από την Ρώμη στην αρχαία πόλη Βυζάντιο, που την άλλαξε και την ονόμασε Νέα Ρώμη και αργότερα έλαβε την ονομασία Κωνσταντινούπολη λόγω του ιδρυτού της.

Την εποχή του Μωάμεθ, πολιορκείται για πρώτη φορά η Κωνσταντινούπολη (668-669) από τον Εγιούμπ ελ Ενσαρί (Eyub El-Ensari), πολιορκία που αποτυγχάνει και επαναλαμβάνεται το 717, για να αποτύχει και πάλι, έπειτα από αποκλεισμό που διήρκεσε 12 ολόκληρους μήνες. Το 1071 εμφανίζονται στην Ανατολία οι Τούρκοι. Η πρώτη πολιορκία της Πόλης από τους Οθωμανούς γίνεται το 1390, από τον σουλτάνο Ειλντιρίμ Μπαγιαζίτ, ο οποίος αναγκάζεται να λύσει την πολιορκία.

Επιθυμούν για αιώνες να κατακτήσουν την Πόλη. Καταστρώνουν σχέδια για να πορθήσουν την Βασιλεύουσα. Το καλοκαίρι του 1452, και αφού έχουν ολοκληρωθεί οι προετοιμασίες, ο Μωάμεθ ο Β’ κηρύσσει τον πόλεμο εναντίον της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Στις 28 Ιουνίου συγκεντρώνει στρατό 50.000 ανθρώπων στο άρτι αποπερατωθέν Κάστρο της Ρωμυλίας και στήνει τις σκηνές και τους καταυλισμούς του απέναντι από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης. Μέχρι το τέλος του 1452 η Πόλη είναι ήδη αποκλεισμένη.

Βρισκόμαστε στην άνοιξη τον 1453 και ενώ ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος αδυνατεί να ενισχύσει την άμυνα της Πόλης, ο Μωάμεθ ο Β’ ολοκληρώνει τις προετοιμασίες του και τις πρώτες μέρες του Απριλίου του 1453 στήνει το αντίσκηνό του μπροστά στην πύλη του Αγίου Ρωμανού. Οι στρατιώτες του ξεπερνούν τους 300.000, αφού πολλοί μουσουλμάνοι – και όχι μόνον – κατετάγησαν στις τάξεις του οθωμανικού στρατού μετά την υπόσχεση που έδωσε ο Μωάμεθ ότι μετά την άλωση τα λάφυρα θα ανήκαν στους στρατιώτες του!

Η Κωνσταντινούπολη μετά την άλωσή της από τους Φράγκους το 1204 και τις λεηλασίες και καταστροφές που υπέστη από τους δυτικούς είναι εξασθενημένη. Έχασε ένα σημαντικό κομμάτι από την παλαιά αίγλη και δύναμη. Τμήματα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ανεξαρτητοποιήθηκαν. Ο κίνδυνος των τούρκων είναι ορατός και τους απασχολεί. Οι Οθωμανοί επεκτείνονται απειλητικά για την Κωνσταντινούπολη. Ο φόβος αυτός τους ωθεί να ζητήσουν την βοήθεια των παπικών. Το σχίσμα ήταν ένα αγκάθι στις σχέσεις ανατολικής και δυτικής Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Παρά τις αποφάσεις της συνόδου της Φεράρα-Φλωρεντίας (1438-1439) η ένωση δεν επιτυγχάνεται στην πράξη λόγω της αντίδρασης του Μάρκου Ευγενικού. Η δύση πέτυχε τον στόχο της μόνο στα «χαρτιά» και δεν βοηθά τους ανατολικούς. Ο Στήβεν Ράνσιμαν παραθέτει πλείστα παραδείγματα από τούς εκκλησιαστικούς και πολιτικούς ηγέτες της Δύσεως, στα οποία φαίνεται καθαρά ότι δεν είχαν τη δυνατότητα και τη βούληση να βοηθήσουν οικονομικά και στρατιωτικά. Εν τούτοις, μερικοί Ενετοί και Γενουάτες ήρθαν αυθόρμητα από την Ιταλία για να πολεμήσουν εναντίον των Οθωμανών. Και τελικά οι Ενετοί και οι Γενουάτες συμμετείχαν κατά την αντίσταση στην πολιορκία, αν και υπήρχαν μεταξύ τους πολλές διαφορές, και μάλιστα οι Γενουάτες απεχώρησαν την τελευταία στιγμή από τον αγώνα.

Γυναίκες και μοναχές «έσπευσαν στα τείχη να βοηθήσουν για τη μεταφορά υλικών για την ενίσχυση των οχυρωμάτων, και να μεταφέρουν στάμνες με νερό, για να ξεδιψάσουν οι αμυνόμενοι». Οι μαχητές δίνουν ηρωικό αγώνα και ο αυτοκράτορας δίνει εντολή να ανοίξουν οι εκκλησίες και να γίνονται παρακλήσεις και Θείες Λειτουργίες. Όλος ο λαός έψαλε το «Κύριε, ελέησον» κατά τις λιτανείες.

Στις 25 Μάιου ο Μωάμεθ Β’ ζήτησε από τον αυτοκράτορα να παραδώσει την Πόλη με αντάλλαγμα τη σωτηρία του ίδιου και της οικογένειάς του. Σύμφωνα με τον ιστορικό της Άλωσης Γεώργιο Φραντζή, ο αυτοκράτορας απάντησε: «Το δε την πόλιν σοι δούναι ούτε τ’ εμόν εστίν οΰτ’ άλλου των κατοικούντων εν αυτή. Κοινή γαρ γνώμη πάντες αυτοπροαιρέτως αποθανούμεν και ου φεισόμεθα της ζωής ημών», που σημαίνει: «Ούτε εγώ ούτε άλλος κανείς από τους κατοίκους της πόλης έχουμε το δικαίωμα να σου την παραδώσουμε. Αντίθετα, όλοι μας έχουμε πάρει την απόφαση να πεθάνουμε με τη θέληση μας (για χάρη της) και να μην υπολογίσουμε τη ζωή μας». Απάντηση ελληνική, γενναία, πατριωτική, και ιστορική και διδακτική

Τα ξημερώματα της 29ης Μαΐου 1453 άρχισε η μεγάλη έφοδος των Τούρκων. Οι υπερασπιστές της Κωνσταντινούπολης αρχικά αμύνονταν με ηρωισμό. Αργότερα όμως επεκράτησε σύγχυση και πανικός μεταξύ των μισθοφόρων, οι οποίοι υπερασπίζονταν το μέσο τείχος, όταν τραυματίστηκε ο επικεφαλής τους φρούραρχος Ιουστινιάνης. Οι στρατιώτες του Μωάμεθ, στους οποίους ο σουλτάνος είχε δώσει το ελεύθερο για λεηλασία, όρμησαν ασυγκράτητοι στο εσωτερικό της πόλης.

Στο μεταξύ από μια μικρή πύλη, την Κερκόπορτα, εισέβαλαν και άλλοι Τούρκοι. Τότε ακούστηκε η κραυγή «η Πόλις εάλω», έπεσε η Πόλη. Ο αυτοκράτορας, όταν είδε πως δεν έμενε πια καμιά ελπίδα, μαζί με τρεις έμπιστους της φρουράς του, τον Δον Φραντσίσκο, τον ξάδερφο του Θεόφιλο Παλαιολόγο και τον Ιωάννη Δαλμάτη, όρμησε μέσα στο πλήθος των εχθρών και χάθηκε για πάντα. Ακολούθησε σφαγή και λεηλασία. Παραδίδεται μάλιστα πως μεγάλη σφαγή έγινε και μέσα στον ναό της Αγίας Σοφίας, όπου είχαν καταφύγει γυναικόπαιδα. Η Άλωση της Πόλης σήμανε το οριστικό τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, ενώ σημάδεψε δραματικά και την πορεία του Ελληνισμού στην Ιστορία.

Η τύχη της πόλης είχε πλέον κριθεί, οι μαχητές εξαθλιωμένοι, κατακουρασμένοι, αλλά με ψηλό το φρόνημα, μάχονται και μόνοι και μετά των λιγοστών εναπομεινάντων και πέφτει ο ένας μετά τον άλλον. Ο Κωνσταντίνος μάχεται σαν απλός στρατιώτης. Κατάκοπος αλλά αποφασισμένος κατέβηκε από το άλογο του, αφαίρεσε την αυτοκρατορική του στολή και όλα τα σύμβολα του ψηλού αξιώματός του. Διατήρησε μόνο τα ερυθρά πέδιλα (καμπάγια), με τους χρυσούς δικέφαλους αετούς, και αφού ξεγύμνωσε το σπαθί του, καλυπτόμενος προ της ασπίδας του, όρμησε στο κρισιμότερο σημείο το πλήθος των επιδρομών και ο Σφραντζής αφηγείται «Εμάχετο ο Άνθρωπος και Βασιλεύς επί ώραν πολλή, βρυχώμενος ως λέων και την ρομφαίαν (σπαθί) εσπασμένη έχων εν τη δεξιά, πολλούς των πολεμίων κατέσφαξε και το αίμα ποταμηδόν εκ των χειρών και των ποδών αυτού έρρεε». Σε τέτοια στιγμή, στην ορμή της μάχης, μεγαλείου – αυτοθυσίας και υπερβάσεως από τα γήινα, έπεσεν μαχόμενος ο τελευταίος των Παλαιολόγων και μαζί του έπεσεν και η Αυτοκρατορία και ΕΑΛΩ Η ΠΟΛΙΣ, κραυγή, που σε λίγες μόνον στιγμές ακούστηκε σ’ όλη την πόλιν. Την υστάτην στιγμή προ της θυσίας του, ιστορικοί καταμαρτυρούν ότι ο Παλαιολόγος ανεφώνησεν: «Ουκ εστί τις των Χριστιανών του λαβείν την κεφαλήν απ’ εμού». Φράση που καταδεικνύει την αγωνία του Χριστιανού Εθνομάρτυρα να μην πέσει ζωντανός στα χέρια των Αγαρηνών. Οι κατακτητές αναζητούν το νεκρό σώμα του Αυτοκράτορα: «πλείστας κεφαλάς των αναιρεθέντων έπλυναν, ει τύχοι και την Βασιλική γνωρίσωσι και ουκ ηδυνήθησαν γνωρίσαι αυτήν, ει μη, το τεθνεός πτώμα του βασιλέως ευρόντες, ο εγνώρισαν εκ του Βασιλικών περικνημίδων ή και πεδίλων ένθα χρυσοί δικέφαλοι αετοί ήσαν γεγραμμένοι, ως έθος υπήρχε τοις Βασιλεύσι».

Ο χρονογράφος και φίλος του Κωνσταντίνου, Σφραντζής διηγείται: «Την Αυγήν της 29ης Μαΐου 1453 περί την 4ην πρωινή ημέρας Τρίτης, συμπληρών της ηλικίας αυτού έτη 49 μήνας 3 και ημέρας 20, έπεσεν ο ηγεμών Κωνσταντίνος ο 11ος Παλαιολόγος κατά την 55ην ημέραν της πολιορκίας της Βασιλεύουσας, ομού μετ’ αυτής». Κατά τον Φραντζή, ο Μωάμεθ αφού αναγνώρισε τη Βασιλική υπόσταση του Κωνσταντίνου, το θάρρος, την τιμή και το μεγαλείον του, με προσταγή του ετάφη το πτώμα του Βασιλέως μετά Βασιλικών τιμών, παρέλειψε όμως επιμελώς ν’ αναφέρει που ετάφη.

Είναι γεγονός ότι ελλείψει σύγχρονης μαρτυρίας, ή έστω παράδοσης, δεν έχει πληροφορηθεί κανένας ποτέ, που ετάφη ο ήρωας Βασιληάς. Μεταγενέστερες δημιουργηθείσες παραδόσεις οφείλονται σε διηγήσεις και ευσεβείς απηχήσεις. Η φαντασία του Ελληνικού Έθνους και ο θρύλος, θέλει τον Κωνσταντίνο Μαρμαρωμένο, όπου Άγγελος Κυρίου, προτού κτυπηθεί από το σπαθί του αράπη, τον άρπαξε και τον πήρε σε μια σπηλιά βαθιά κάτω στη γη, κοντά στην Χρυσόπορτα. Εκεί μένει «Μαρμαρωμένος» και καρτερεί την ώρα να ’ρθεί πάλιν ο Άγγελος, να τον σηκώσει, να του δώσει και πάλι στο χέρι το σπαθί του και να μπει στην πόλη από την Χρυσόπορτα και κυνηγώντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, να τους διώξει μέχρι την Κόκκινη Μηλιά… την Μέκκα. Είναι όμως και η λαϊκή ρήση πολύ χαρακτηριστική της παράδοσης και του πόθου των Ελλήνων «Κωνσταντίνος την έκτισε, Κωνσταντίνος την έχασε, Κωνσταντίνος θα την πάρει».

Μυργιώτης  Παναγιώτης Μαθηματικός

Υ.Γ. Κάποιος φορέας θα έπρεπε να ασχοληθεί και να αναδείξει αυτή την τεράστια προσφορά της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας (Βυζαντινής).

Το άρθρο 29η Μαΐου 1453. Εάλω η Πόλις…;; εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Έχω την αίσθηση ότι είναι χρήσιμο να ασχοληθούμε και με τον λόγο που εκφώνησε ο Μωάμεθ ο Πορθητής προς τους στρατιώτες του και όχι μόνο με τον λόγο του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου και την απάντησή του προς τον Μωάμεθ. Χρήσιμα συμπεράσματα θα προκύψουν και για το σήμερα.

Τον λόγο του Μωάμεθ αντλούμε από το υπέροχο βιβλίο του μακαριστού Ακαδημαϊκού, π. Πρωθυπουργού και πολυγραφότατου ερευνητή και συγγραφέα Παναγιώτη Κανελόπουλου. Διαβάζουμε λοιπόν μια επιτομή της ομιλίας ,σε γλώσσα απλούστερη

«Γενναίοι άντρες καί φίλοι, σας κάλεσα όχι μόνο γιά νά σας θυμήσω γιά τούς αγώνες πού κάναμε καί τούς κινδύνους πού περάσαμε γιά νά αποκτήσουμε όλα αυτά τά αγαθά, αγώνες στούς οποίους επιδείξατε ανδρεία καί τόλμη, αλλά σας κάλεσα γιά νά σας υπενθυμήσω γιά τόν απέραντο πλούτο πού μάς περιμένει σέ αυτή τήν πόλη. Πλούτο πού βρίσκεται στό παλάτι του βασιλιά, στά μέγαρα των πλούσιων αλλά καί στίς εκκλησίες καί στά μοναστήρια. Όλα τά ιερά κειμήλια πού είναι φτιαγμένα από χρυσό καί ασήμι, όλοι οι πολύτιμοι λίθοι καί τά μαργαριτάρια, τά έπιπλα καί τά πολυτελή σπίτια θά γίνουν δικά σας.

Έπειτα ακολουθούν ακόμα ωραιότερα αγαθά. Γυναίκες ωραιότατες, παρθένες έτοιμες γιά γάμο, ευγενείς κυρίες, νεότατα αγόρια καί κορίτσια, όλα αυτά θά γίνουν δικά σας γιά νά τά γευτείτε καί νά τά απολαύσετε, ενώ όσους αιχμαλώτους πιάσετε θά τούς έχετε ή δούλους ή θά τούς πουλήσετε γιά νά κερδίσετε καί άλλα χρήματα. Καί δέν είναι μόνο αυτά. Αποκτούμε τήν ενδοξότερη πόλη των Ρωμιών, βασιλεύουσα όλης της Οικουμένης, μέ τά ωραιότερα κτίσματα πού έχουν φτιαχτεί ποτέ. Μέ αυτή τήν πόλη θά γίνουμε παντοδύναμοι καί ενδοξότεροι.

Οι αμυνόμενοι είναι ολιγάριθμοι καί άπειροι στόν πόλεμο ενώ εμείς είμαστε μεγάλο πλήθος καί οι καλύτεροι μαχητές του κόσμου. Αυτοί είναι κουρασμένοι καί άϋπνοι ενώ εμείς ξεκούραστοι καί χορτασμένοι από φαΐ καί ύπνο. Εσύ Χαμουζά μέ τόν στόλο σου θά περικυκλώσεις τά θαλάσσια τείχη καί θά βάλλεις διαρκώς από τά καταστρώματα των πλοίων, εσύ Ζαγανέ πέρασε τήν ξύλινη γέφυρα καί μέ τά πλοία νά επιτεθείς στά τείχη του Κερατίου, εσύ Καρατζά νά διαβείς τήν τάφρο καί μέ κλίμακες νά προσπαθήσετε νά ανέβετε στά τείχη, ομοίως καί εσείς Ισαάκ καί Μαχμούτ, ενώ εμείς Χαλίλ θά επιτεθούμε στήν κοιλάδα του Λύκου, στή μέση του τείχους όπου τά ρήγματα είναι πού μεγάλα.»

Προφανής είναι η διαφορά ανάμεσα στις ομιλίες των Παλαιολόγου και Μωάμεθ. Ο πρώτος προτάσσει ιδανικά την ελευθερία της πατρίδος και την Ορθοδοξία. Την υπεράσπιση των πατρογονικών εστιών ,την ιστορία και την προσφορά στον τόπο. Υπόσχεται στεφάνια στον ουρανό από τον Κύριο. Ο δεύτερος υπόσχεται πράγματα υλικά. Μόνο για το σώμα. Ηδονές και απολαύσεις γυναίκες και παιδιά. Πλιάτσικο , λεηλασίες και καταστροφές, βιασμούς και δουλεμπόριο ανθρώπων. Πρόκειται για σύγκρουση πνεύματος και ύλης.

Ο Θεός επέτρεψε να κυριευτεί η του Κωνσταντίνου Πόλις, η οποία φώλιασε στις καρδιές μας και ζεσταίνει την ελπίδα. Πάλι με χρόνους και καιρούς….

Μυργιώτης  Παναγιώτης Μαθηματικός

Πηγές    Ελλήνων Φως  Και chilonas.com

Το άρθρο Ο λόγος που εκφώνησε ο Μωάμεθ ο Πορθητής προς τους στρατιώτες του εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Η γλώσσα τους, ελληνική ( αρχαιοελληνική) , απαλλαγμένη από ξένα στοιχεία, παράλληλα με τη διατήρηση της αυθεντικότητας των εθίμων, κανόνων συμπεριφοράς και διαβίωσης αποδεικνύει την πανάρχαια  ελληνικότητα τους. Σε αυτά  και άλλα πολλά στοιχεία στηρίζεται  η διάκριση τους από τους Βλάχους (Βλαχόφωνους Έλληνες), που μιλούσαν εκτός από τα ελληνικά και τα Βλάχικα Το μόνο κοινό στοιχείο,ήταν το κτηνοτροφικό επάγγελμα ..

Η οικονομική και κοινωνική ζωή των Σαρακατσάνων ήταν οργανωμένη με ένα είδος συνεταιρισμού το «Τσελιγκάτο», για την καλύτερη παραγωγική συνεργασία και διάθεση των κτηνοτροφικών τους προϊόντων. Ο τσέλιγκας (αρχιποιμένας)-πλούσιος κτηνοτρόφος με πολλά πρόβατα- ήταν ο αρχηγός, επιφορτισμένος με υποχρεώσεις που αφορούσαν τα οικονομικά αλλά και τα κοινωνικά προβλήματα του τσελιγκάτου. Η διαβίωσή τους εξασφαλίζονταν στο «κονάκι», ένα καλύβι φτιαγμένο με σάλωμα.   Η Σαρακατσάνικη οικογένεια ήταν πατριαρχική. Αυστηρή πειθαρχία και άγραφοι, απαρασάλευτοι νόμοι όριζαν τη συμπεριφορά του κάθε μέλους της

Η εκπαίδευση τους ήταν στοιχειώδης, λόγω των συνεχών μετακινήσεών τους. Αλλά η πίστη τους στα θρησκευτικά και λατρευτικά έθιμα καθώς και στις παραδόσεις ήταν μεγάλη. Η χαρά και η λύπη ήταν συνυφασμένη με ένα μεγάλο κύκλο εκδηλώσεων και ιεροτελεστιών που τηρούσαν με ευλάβεια. Ο γάμος ήταν ένα πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο με ένα κύκλο πράξεων και συμβόλων. Τα τραγούδια τους αποτελούν παρακαταθήκη για τους νεότερους στην προσπάθεια για τη διατήρηση της εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας του λαού μας. Οι χοροί τους λεβέντικοι, έχουν την καταγωγή τους στον αρχαίο ελληνικό ρυθμό. Η φλογέρα ήταν το κατεξοχήν μουσικό όργανο του Σαρακατσάνου τσοπάνη. Τα έργα της λαϊκής τέχνης είναι εμπνευσμένα από την καθημερινή ζωή τους και έχουν πρακτική αξία: υπέροχα ξυλόγλυπτα και όμορφα υφαντά. Η χαρακτηριστική σοβαρότητα των σκούρων χρωμάτων στις φορεσιές, τα υπέροχα χρώματα και σχέδια στις μικρές ποδιές από χοντρό μάλλινο ύφασμα, ο ολοκέντητος κόκκινος φλάμπουρας του γάμου με θέματα αυστηρής συμμετρίας ανάμεσα και γύρω από τις τέσσερις γωνίες του σταυρού είναι μερικά από τα στοιχεία της Σαρακατσάνικης τέχνης.

Η συμβολή των Σαρακατσαναίων στην επανάσταση του 1821 ήταν αποφασιστικής σημασίας. Πολλά είναι τα ονόματα Σαρακατσάνων αρματολών και κλεφτών (Κατσαντώνης, Καραισκάκης. Δίπλας κ.α.) Αλλά και κατά το Μακεδονικό Αγώνα η συμμετοχή τους υπήρξε αμέριστη, επίσης αντιστάθηκαν σε όλους τους κατακτητές…

Από τα μέσα του 20ου αιώνα (1950) και μετά οι Σαρακατσάνοι άρχισαν να εγκαταλείπουν τα βουνά, εγκαταστάθηκαν σε πόλεις και χωριά και ασχολούνται με κάθε είδους επαγγέλματα. Όμως οι αρχές τους και οι αξίες της ζωής δεν άλλαξαν Πολιτιστικοί σύλλογοι, λαογραφικά μουσεία, έντυπο υλικό (βιβλία,εφημερίδες και περιοδικά), συνέδρια και ημερίδες, το πανελλήνιο αντάμωμα (στο Περτούλι Τρικάλων την τελευταία Κυριακή του Ιουνίου) και άλλα τοπικά σε διάφορα μέρη της χώρας που αναβιώνουν σκηνές απο την καθημερινή ζωή των Σ. διατηρούν ζωντανή την εθνική και πολιτιστική μνήμη των σύγχρονων Σαρακατσάνων,για να αντισταθούν στην αφομοιωτική και ισοπεδωτική τάση της εποχής μας …

Το άρθρο Οι Σαρακατσιαναίοι, στη περιδιάβαση του χρόνου… εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

ΔΙΑΚΟΪΝΩΣΙΣ ΡΗΜΑΤΙΚΗ

“Ο Υπουργός εξωτερικών λαμβάνει την τιμήν να κοινοποιήση εις την Αυτού Εξοχότητα τον απεσταλμένον της ελληνικής Αυτού Μεγαλειότητος, ότι ένεκα της εχθρικής πλέον στάσεως της κυβερνήσεως της Ελλάδος προς την Αυτοκρατορικήν οθωμανικήν κυβέρνησιν, αι διπλωματικαί μεταξύ των δύο κρατών σχέσεις διεκόπησαν και ο εν Κωσταντινουπόλει πρέσβης της Αυτού Μεγαλειότητος (Ελλάδος), καθώς και οι καθ΄ όλην την οθωμανικήν επικράτειαν πρόξενοι (Έλλάδος) διετάχθησαν ν΄ αναχωρήσωσιν, ομοίως δε και ο εν Αθήναις πρέσβης της αυτοκρατορικής οθωμανικής κυβέρνησης και οι απανταχού της Ελλάδος πρόξενοι, (εν. Οθωμανοί), προσεκλήθησαν κατεπειγόντως εις Κωνσταντινούπολιν.
Συμφώνως προς την ληφθείσαν απόφασιν οι εμπορευόμενοι και οι υπήκοοι Έλληνες οι ευρισκόμενοι εις Αυτοκρατορίαν οφείλουσι να εγκαταλείψωσι το έδαφος αυτής εντός δεκαπενθημέρου προθεσμίας. Ομοίως διετάχθησαν οι εν Ελλάδι υπήκοοι Οθωμανοί να εγκαταλείψωσι το έδαφος του Βασιλείου της Ελλάδος εντός της αυτής προθεσμίας”.

Σημειώνεται ότι ένα 24ωρο όμως πριν, τη νύκτα της 16ης προς 17η του μηνός, η Τουρκία κατηγόρησε την Ελλάδα για κατάληψη υψωμάτων στις περιοχές Ανάληψη και Παδίκα. Το πρωί δε της επομένης, δηλαδή στις 17 Απριλίου (ν.η.) το Σουλτανικό υπουργικό συμβούλιο και ο Σουλτάνος αποφάσισαν τελικά να διατάξουν τις μεσημβρινές ώρες τον οθωμανικό στρατό ν΄ απωθήσει τις τελευταίες καταλήψεις των Ελλήνων και να περάσει στην επίθεση ενώ το ίδιο βράδυ οι Τούρκοι παρέδωσαν στο Έλληνα πρέσβη στη Κωνσταντινούπολη Μαυροκορδάτο το διαβατήριό του.
Το Ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών αμέσως μετά την επίδοση προέβη σε έντονη διαμαρτυρία ότι “η Ελλάς όχι μόνο δεν προέβη σε πράξεις εχθρότητας, αλλά απεναντίας και υπέστη τις τελευταίες ημέρες επί πλείστων σημείων της οροθετικής γραμμής αλλεπάλληλες επιθέσεις του τουρκικού στρατού” Λαμβάνοντας δε τη διακοίνωση αυτή ο τότε πρωθυπουργός Θ. Δηλιγιάννης συγκάλεσε σε έκτακτη συνεδρίαση την ελληνική Βουλή όπου και έκανε το απόγευμα της ίδιας ημέρας την ακόλουθη ανακοίνωση στη Βουλή:

Από της 10ης πρωινής της σήμερον διατελούμεν εν σταδίω εχθροπραξιών των οποίων ήρξατο το όμορον κράτος εν πολέμω ακηρύκτω, από της 10ης της πρωίας της σήμερον είμεθα εν διακοπή σχέσεων με την Υψηλή Πύλη, ήτις σημαίνει τούτο ωσεί είμεθα εν πολέμω …
Η τουρκική κυβέρνησις ανεκοίνωσεν εις ημάς, ότι διακόπτει τα σχέσεις προς το ελληνικόν κράτος, διότι ημείς ηρξάμεθα εχθροπραξιών. Δεν υποθέτω ότι σύνηθες θάρρος ηδύνατο να δικαιολογήση τοιαύτην ακρίβειαν.
Το Ελληνικόν κράτος είχε σκοπόν, σκοπόν ευγενή, σκοπόν επιβαλλόμενον υπό των καθηκόντων προς τον πολιτισμόν, σκοπόν εμβαλλόμενον υπό του αισθήματος, όπερ πρέπει να έχη έκαστος λαός προς τους ομοθρήσκους και ομοφύλους αυτού. Τον σκοπόν τούτον προσεπάθει να αναπληρώση δια μέσων ειρήνης. Παρασκευάζετο προς πόλεμον, αλλά παρασκευάζετο δια να προβή εις τον πόλεμον, όταν εξηντλείτο πάσα ελπίς περί της εκπληρώσεως του σκοπού δια των μέσων της ειρήνης, αλλ΄ αφ΄ ου τον πόλεμον μας προκηρύττει το όμορον κράτος καθήκον έχομεν να τον δεχθώμεν και τον εδέχθημεν.
Ελπίζω ότι ο ελληνικός λαός όπου Γης και αν είναι θέλει αισθανθεί εις τα στέρνα του το πυρ της αγάπης προς την πατρίδα και θέλει ενθυμηθή ότι, εάν αυτή δεν δύναται να αξιώσει, ότι εδημιούργησε μέχρι τούδε η ιστορία μεγάλου λαού, ότι όμως δεν ελησμόνησε ότι είναι απόγονος μεγάλου λαού, όστις εδίδαξεν την δύσιν και την ανατολήν την αλήθειαν και την δικαιοσύνην. Επομένως δεν αμφιβάλλω ότι οι άνδρες οίτινες συνεκεντρώθησαν υπό την κυανόλευκον, θέλουσι πάντες προτιμήσει τον θάνατον, ουδέποτε δε ανεχθή την ατίμωσιν της ιεράς ταύτης γης”.

Στη γκραβούρα Η Απεικόνιση των ελληνικών θέσεων και της τουρκικής προέλασης στη Μελούνα, από το αγγλικό περιοδικό The Graphic

Το άρθρο Τύρναβος σαν σήμερα 18 Απριλίου, ημέρα Κυριακή των Βαΐων 1897 εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Μεγάλη η συμμετοχή της Εκκλησίας ,ανεξάρτητα από την μηδενιστική στάση των εθνομηδενιστών, γνωστή και κατακριτέα η στάση τους. Παραποιούν και ερμηνεύουν κατά το δοκούν τα τότε γεγονότα αντίθετα προς την πραγματικότητα.

Ένα από τα πρόσωπα που κατασυκοφαντήθηκε είναι ο Άγιος Γρηγόριος , ο Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως. Ξεχνούν πράγματι ή προσποιούνται ότι δεν ξέρουν ότι ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε κρεμάστηκε από τους Τούρκους στην Ωραία Πύλη κατά την ημέρα της Αναστάσεως του Κυρίου την 10^η Απριλίου 1821. Γιατί τον θανάτωσαν με τέτοιο βάρβαρο τρόπο οι Τούρκοι και έριξαν το σεπτό σκήνωμα στη θάλασσα για να το φάνε τα ψάρια;

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος ο Ε γεννήθηκε στη Δημητσάνα το 1745 ή 1746 από πτωχούς γονείς και το κοσμικό του όνομα ήταν Γεώργιος Αγγελόπουλος. Αφού έμαθε τα πρώτα γράμματα στο χωριό του μετέβει στην Αθήνα το 1765 και μαθήτευσε παρά τον Βόδα Δημήτριο ιεροκήρυκα από τα Ιωάννινα.

Στη συνέχεια μεταβαίνει στη Σμύρνη όπου ένας θείος του νεωκόρος τον βοηθάει και σπουδάζει για πέντε χρόνια στο περίφημο σχολείο της πόλης. Από την παιδική του ηλικία είχε επαφές με την Μονή Φιλοσόφου της Αρκαδίας ,όπου ενισχύθηκε η τάση του για τον μοναχισμό. Αποσύρεται στις Στροφάδες ,όπου στην Μονή του Αγίου Διονυσίου χειροτονείται μοναχός και λαμβάνει το όνομα Γρηγόριος.

Στη συνέχεια σπουδάζει Θεολογία και φιλοσοφία και ανταποκρινόμενος στην πρόσκληση του  μητροπολίτη Προκοπίου μεταβαίνει πάλι στην Σμύρνη και χειροτονείται Διάκονος και Αρχιδιάκονος.

Γρήγορα χειροτονείται Ιερέας και αναλαμβάνει πρωτοσύγκελος Σμύρνης. Κατά τη διάρκεια της Διακονίας και της Αρχιδιακονίας του στην Σμύρνη διατηρεί αλληλογραφία με τον επίσκοπο Μεθώνης Άνθιμο Καράκολο ο οποίος καταγόταν από τη Δημητσάνα και είναι γνωστός υποκινητής των Ελλήνων της περιοχής του, κατά την περίοδο των Ορλωφικών.

Από την αλληλογραφία του με τον Άνθιμο σώζεται επιστολή του με ημερομηνία 4 Αυγούστου 1778, με την οποία τον ενημερώνει ότι χιλιάδες Έλληνες μετά την καταστροφή που υπέστησαν από τους Αλβανούς κατέφυγαν στα περίχωρα της Σμύρνης και εγκαταστάθηκαν εκεί.

Το 1875 ο Προκόπιος εκλέγεται Πατριάρχης και ο Γρηγόριος τον διαδέχεται στον αρχιεπισκοπικό θρόνο και αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα με βαρύτητα στο κήρυγμα στην κοινωνική δράση και στην παιδεία. Την 1^η Μαΐου 1797 παραιτείται ο Πατριάρχης Γεράσιμος λόγω γήρατος και την 9^η του αυτού μηνός τον διαδέχεται, εκλεγείς ομόφωνα  ως Γρηγόριος  Ε.

Η πατριαρχία του (1^η περίοδος) δεν είναι ανέφελη. Ο Γρηγόριος, αντιμετωπίζει με φρόνηση την κατάσταση, ασχολείται ιδιαίτερα με την κοινωνική δράση προς ανόρθωση της Εκκλησίας και της χριστιανικής κοινωνίας, προχωρώντας και στον έλεγχο κάποιων επισκόπων. Εκτός από τα κηρύγματα του Θείου Λόγου, που επιδίδεται  ο ίδιος, μεριμνεί για την παιδεία, ιδρύοντας σχολεία, καθώς και το Πατριαρχικό Τυπογραφείο, από το οποίο και εξέδωσε πλείστα βιβλία

Μετά την θανάτωση του Ρήγα Φεραίου ο Γρηγόριος καθαιρείται και εξορίζεται στη Χαλκηδόνα από τον Σουλτάνο Σελίμ Γ΄ ως υποκινητής ταραχών. Το βεζυρικό διάταγμα της απομάκρυνσής του ανέφερε ότι ήταν άνθρωπος βίαιος και ανίκανος να διατηρήσει τον λαό σε υποταγή. Αφού παρέμεινε για μερικούς μήνες  και εξορίστηκε αρχικά στη Χαλκηδόνα και μετά από μερικούς μήνες στη Δράμα και τη Μονή Παναγίας Εικοσιφοινίσσης. Κατέληξε στη Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους, όπου και παρέμεινε επί μια επταετία.

Στη δε θέση του, Πατριάρχης ανέλαβε ο προηγουμένως εκδιωχθείς Νεόφυτος Ζ΄. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στο Άγιο Όρος, ο Γρηγόριος επιδόθηκε στη μελέτη ιερών κειμένων και επισκεπτόμενος τις διάφορες Μονές δίδασκε τους μοναχούς, παρακολουθώντας όμως και τα διάφορα γεγονότα που συνέβαιναν τόσο στην Ευρώπη όσο και στη Κωνσταντινούπολη που διαμόρφωναν νέες εξελίξεις, ιδιαίτερα το 1805, κατά την ένταση του Ρωσο-Γαλλικού ανταγωνισμού.

Με παρέμβασή του αντικαταστάθηκαν το 1806, ως ρωσόφιλοι, οι Ηγεμόνες της Μολδοβλαχίας Αλέξανδρος Μουρούζης και Κωνσταντίνος Υψηλάντης και στη θέση τους ανέλαβαν οι Φαναριώτες (γαλλόφιλοι) Αλέξανδρος Ν. Σούτσος και Σκαρλάτος Καλλιμάχης αντίστοιχα. Οι τελευταίοι με τη σειρά τους προέτρεψαν τον τότε Πατριάρχη Καλλίνικο Ε΄ σε παραίτηση υπέρ του Γρηγορίου, γεγονός που συνέβη στις 22 Σεπτεμβρίου του 1806.

Η δεύτερη πατριαρχία. Την 24^η Σεπτεμβρίου 1806 ο Γρηγόριος επανεκλέγεται ομόφωνα Πατριάρχης από την Ιερά Σύνοδο. Περίοδος δυσχερής. Το διεθνές σκηνικό αλλάζει. Ο Ρωσικός στρατός εισβάλει στη Μολδαβία και κηρύσσεται νέος ρωσικός πόλεμος κατά της Τουρκίας. Την 5^η Ιανουαρίου 1807 ο Σουλτάνος Σελίμ Γ κηρύσσει επίσημα ,εκ μέρους του τον ρωσοτουρκικό πόλεμο και την ίδια ημέρα καλεί τον Γρηγόριο να εκδόσει προς όλους τους Έλληνες  «εκκλησιαστικόν και συμβουλευτικόν γράμμα» με το οποίο θα καταδικάζει τους ρώσους και θα ζητεί από τους Έλληνες τυφλή υπακοή.

Ο Πατριάρχης δέχεται .Στις 20 Φεβρουαρίου 1807 ο αγγλικός στόλος εμφανίζεται έξω από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης και ζητά την άμεση διακοπή των σχέσεων Τουρκίας και Γαλλίας. Η πόλη είναι ανοχύρωτη. Την προσπάθεια οχύρωσης βοηθά προσωπικά ο Γρηγόριος. Στις 29 Μαΐου 1807 ανατρέπεται με πραξικόπημα ο Σελίμ Γ και αναλαμβάνει ο Μουσταφά Δ. Ένα μήνα αργότερα συνομολογείται μεταξύ Γαλλίας και Ρωσίας η συνθήκη του Τιλσίτ, με την οποία ουσιαστικά δρομολογείται η διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι αλλαγές των σουλτάνων δεν επηρεάζουν τον Γρηγόριο.

Συνεχίζει το εκκλησιαστικό και εθνικό έργο του, μεταξύ των οποίων ήταν η μέριμνα περί των οικονομικών του Πατριαρχείου, η κοινωνική φιλανθρωπία, η οργάνωση της εσωτερικής ζωής των μοναστηριών, η ρύθμιση ζωής των αρχιερέων και του κλήρου και ιδιαίτερα οι υπέρ της ελληνικής παιδείας και των γραμμάτων ενέργειές του  που προκάλεσαν ακόμα και τον έπαινο του Αδ. Κοραή που τις χαιρέτησε ως «επερχόμενην αναγέννησιν της Ελλάδος».

Νέο πραξικόπημα εκδηλώνεται το 1808(21 Ιουνίου) που καταλήγει να γίνει Σουλτάνος ο Μπαϊρακτάρ ο οποίος αξιώνει την παραίτηση του Γρηγορίου και έτσι τελειώνει και η δεύτερη περίοδος Πατριαρχίας του (10Σεπτεμβρίου) 1808.

Και κατά τη δεύτερη εξορία του στο Άγιο Όρος ο Γρηγόριος ο Ε΄ επιδόθηκε στις εκεί προσφιλείς του πνευματικές ασκήσεις και μελέτες επί εννέα χρόνια. Από το ερημητήριό του όμως δεν έπαψε να παρακολουθεί τα δρώμενα της Εκκλησίας και του Γένους. Περί τα μέσα του 1818 τον επισκέφθηκε ο Ιωάννης Φαρμάκης και του ανακοίνωσε τα σχετικά με τη Φιλική Εταιρεία.

Μάλιστα, όπως ο ίδιος ο Φαρμάκης αφηγείται «ο πατριάρχης έδειξεν ευθύς ζωηρότατον ενθουσιασμόν» και «ηυχήθη από καρδίας» υπέρ της επιτυχίας του σκοπού της Εταιρείας. Αρνήθηκε όμως να δώσει τον σχετικό όρκο, λέγοντάς του «εμένα μ΄ έχετε που μ΄ έχετε», επικαλούμενος ως κληρικός αδυναμία να ορκιστεί, προσθέτοντας ότι ο όρκος μπορούσε να βλάψει, διότι αν εμφανισθεί το όνομα του Πατριάρχη στα βιβλία της Εταιρείας και αποκαλυφθούν αυτά στη συνέχεια τότε «θέλει κινδυνεύσει ολόκληρον το έθνος, του οποίου καίτοι εξόριστος προείχε πάντοτε». Τέλος δε της συνομιλίας εκείνης ο πατριάρχης συμπλήρωσε: «να προσέξωσι πολύ οι Εταίροι, μήπως βλάψωσιν αντί να ωφελήσωσι την Ελλάδα».

Τρίτη περίοδος πατριαρχίας Στις 15 Δεκεμβρίου 1818 παραιτείται ο πατριάρχης Κύριλλος Στ και εκλέγεται για Τρίτη φορά ο Γρηγόριος Πατριάρχης. Πρώτη του ενέργεια ήταν η σύσταση του φιλανθρωπικού ιδρύματος «Κιβώτιον του Ελέους» για την οικονομική ενίσχυση των φτωχών και την αποφυλάκιση κρατουμένων για χρέη. Παράλληλα μεριμνεί για την οικονομική ενίσχυση των νοσοκομείων με χρήματα των εκκλησιών. Συγχρόνως δίδει μεγάλη βαρύτητα και στην κήρυξη του Θείου Λόγου καλώντας στην Κωνσταντινούπολη τον διαπρεπή ιεροκήρυκα Κωνσταντίνο Οικονόμου.

Αποδέχεται την εισήγηση του Κωνσταντίνου Κούμα περί της ανάγκης εκσυγχρονισμού των διδασκομένων μαθημάτων και εκδίδει τον περίφημο συνοδικό τόμο «Περί των Ελληνομουσείων» προτρέποντας την μόρφωση των Ελλήνων στη σπουδή της ορθής ελληνικής γλώσσας. Αναμορφώνει το 1820 το «πατριαρχικό τυπογραφείο» που ο ίδιος είχε ιδρύσει και εκδίδει πολλά συγγράμματα.

Κατά την διάρκεια της τρίτης πατριαρχίας ξεσπά η ελληνική επανάσταση. Πολλές φορές χρησιμοποιήθηκε το όνομα του Πατριάρχη, όπως και του Τσάρου για να τονωθεί το φρόνημα των Ελλήνων. Για να μη υποψιαστούν οι τούρκοι την προετοιμασία της παλιγγενεσίας κυκλοφορούσε η είδηση ότι οι Πελοποννήσιοι του Ιασίου αποφάσισαν να ιδρύσουν Μεγάλη Σχολή και για την οποία και ο πατριάρχης είχε στείλει σχετικές επιστολές. Οι Φιλικοί με τη φράση Μεγάλη Σχολή εννοούσαν την εξέγερση.

Ο ηγεμόνας της Μάνης Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης από επιστολή του Γρηγορίου πληροφορείται περί των Φιλικών Σχολή και αποφασίζει μαζί με τους άλλους οπλαρχηγούς τη συμμετοχή τους στον αγώνα. Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Γρηγόριος γνώριζε για την Φιλική Εταιρεία.

Αν ο Γρηγόριος εμφανίζονταν επίσημα ως μέλος της Εταιρείας και αυτό το γεγονός πληροφορούνταν οι Τούρκοι το κακό για τον ελληνισμό θα ήταν τεράστιο, δεν θα σφάζονταν μόνο ελάχιστοι ιεράρχες ή απλοί έλληνες αλλά θα επλήγετο ανεπανόρθωτα ο θεσμός του Πατριαρχείου. Αυτή η στάση παραλληλίζεται με τη στάση του Αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού στη διάρκεια του Β παγκοσμίου πολέμου.

Τον Απρίλιο του 1820 ο Πατριάρχης δέχεται σε επίσκεψη τον Ιωάννη Παπαρηγόπουλος, ο οποίος κομίζει επιστολή του Παλαιών Πατρών Γερμανού Τι πρέπει να κάμουν και πως πρέπει να φερθούν». Ο Γρηγόριος φέρεται να είπε στον κομιστή «Περιττόν να μας ζητούν συμβουλή δια πράγματα τα οποία γνωρίζουν. Χρεωστούμεν να ποιμαίνωμεν καλώς τα ποίμνιά μας και χρείας τυχούσης να κάμωμε όπως έκαμεν ο Ιησούς δι΄ ημάς δια να μας σώσει».

Δηλαδή θυσιαζόμαστε για την ελευθερία των ελλήνων.Παρεξηγήθηκαν συνθηματικές λέξεις από συνομιλητές του και του προτείνουν ή του δίνουν χρήματα και πλοίο για να φύγει από την Πόλη. Ο Γρηγόριος απαντά «μόνο νεκρός θα φύγω». Έχει την άποψη ότι ο αγώνας να ξεκινήσει από την Πελοπόννησο και όχι από τη Μολδοβλαχία.

Ο ξεσηκωμός αρχίζει από την Βλαχία από τον Υψηλάντη και αμέσως οι τούρκοι αρχίζουν να σφάζουν, να λεηλατούν ότι ελληνικό. Φυλακίζονται και εκτελούνται πολλοί λαϊκοί , κληρικοί και επίσκοποι μεταξύ των οποίων ο ο Εφέσου Διονύσιος Καλλιάρχης, ο οποίος απαγχονίστηκε πρώτος «κατά την οδόν ιχθυοπωλείου (Μπαλούκ-παζάρ)», φυλακίστηκαν οι Νικομηδείας Αθανάσιος και Δέρκων Γρηγόριος, ο Αγχιάλου Ευγένιος, ενώ ο Σουλτάνος διέτασσε τον Πατριάρχη να στείλει και άλλους για φυλάκιση.«Υπό την δαμόκλειαν σπάθην την κρεμαμένην … επί της κεφαλής του ελληνικού πληθυσμού της Κωνσταντινουπόλεως» ο πατριάρχης επικεφαλής συνόδου λαϊκών και κληρικών αναγκάσθηκε να εκδόσει δυο αφορισμούς..

Ο πρώτος αφορισμός αναφερόταν στην επαρχία της Ουγγροβλαχίας δεν ικανοποιούσε τους τούρκους και ζήτησαν να υπάρξει και άλλο κείμενο για όλους τους χριστιανούς. Το δεύτερο κείμενο ήταν πιο διπλωματικό και άφηνε κενά ως προς τη θεολογική του ερμηνεία. Ως παράδειγμα αναφέρω δεν υπάρχουν οι κατάρες που υπήρχαν στο πρώτο, στο πρώτο κείμενο αναφαίρετο  «αφωρισμένοι υπάρχουσι», στο δεύτερο γράφεται «αφωρισμένοι υπάρχοιεν.

Ο Υψηλάντης προβλέψας ένα τέτοιο ενδεχόμενο έγραφε στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη την 29^η Ιανουαρίου «ο μεν Πατριάρχης βιαζόμενος παρά της Πόρτας σας στέλλει αφοριστικά και εξάρχους παρακινώντας σας να ενωθήτε με την Πόρτα, εσείς όμως να τα θεωρείτε ταύτα ως άκυρα, καθότι γίνονται με βία και δυναστείαν και άνευ θελήσεως του πατριάρχου». Οι απόψεις των μελετητών διαφέρουν ως προς τα κίνητρα και τα αίτια της ενέργειας αυτής.

Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι έγινε δια της βίας και για να μη σφαγιαστούν έλληνες πολίτες. Οι βιογράφοι του Γρηγορίου αναφέρουν ότι το ίδιο βράδυ μυστικά ο αφορισμός ανακλήθηκε. Σε επιστολή του προς τον επίσκοπο Σαλώνων Ησαΐα της 28ης Δεκεμβρίου 1820, ο Γρηγόριος Ε΄ έγραφε: «…Κρυφά υπερασπίζου αυτόν (σσ. Η του Παπανδρέου πράξις πατριωτική), εν φανερόν δε άγνοια υποκρίνου, έστι δε ότε και επίκρινε τοις θεοσεβέσι αδελφοίς και αλλοφύλοις ιδία. Πράυνον βεζύρην λόγοις και υποσχέσεσιν αλλά μη παραδοθήτω εις λέοντος στόμα. Άσπασον συν ταις εμαίς ευχαίς τους ανδρείους αδελφούς, προτρέπον εις κρυψίνοιαν δια τον φόβον των Ιουδαίων».

Στο μεταξύ ο σουλτάνος πιεζόμενος από ακραία στοιχεία ζητά από τον Σεϊχουλισλάμη Χατζή Χαλίλ να εκδώσει διαταγή γενικής σφαγής των ελλήνων της Πόλης. Ο Πατριάρχης τον πείθει ότι ο ίδιος και οι έλληνες της Πόλης είναι αμέτοχοι , ο Σεϊχουλισλάμη Χατζή Χαλίλ αρνείται να υπογράψει την γενική σφαγή των ελλήνων και οδηγείται στον θάνατο με διαταγή του Σουλτάνου.

Σύμφωνα με τον πανηγυρικό που εκφώνησε για τον Πατριάρχη το 1853 ο Γεώργιος Τερτσέτης, όπως αυτός μεταφέρεται από τον ανιψιό του Πατριάρχη, ο Γρηγόριος Ε’ απέρριψε προτάσεις υπαλλήλων ξένων πρεσβειών να εγκαταλείψει την Κωνσταντινούπολη λέγοντας: «Μη με προτρέπετε εις φυγήν, μάχαιρα θα διέλθη τας ρύμας της Κωνσταντινουπόλεως και των λοιπών πόλεων των χριστιανικών επαρχιών.

Υμείς επιθυμείτε, εγώ μετημφιεσμένος να καταφύγω…ουχί! Εγώ δια τούτω είμαι πατριάρχης, όπως σώσω το έθνος μου…ο θάνατός μου ίσως επιφέρει μεγαλυτέραν οφέλειαν από την ζωή μου…Ναι, ας μη γίνω χλεύασμα των ζώντων. Δε θα ανεχτώ ώστε εις τα οδούς της Οδησσού, της Κέρκυρας και της Αγκώνος, διερχόμενον εν μέσω των αγύιων, να με δακτυλοδεικτούσι λέγοντες, Ιδού έρχεται ο φονεύς πατριάρχης».

Μετά την πασχαλιάτικη λειτουργία (10 Απριλίου) ο Πατριάρχης συλλαμβάνεται, καθαιρείται και απαγχονίζεται στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου και παραμένει για τρείς ημέρες κρεμασμένος και ευτελιζόμενος από τους τούρκους. Ομάδα τριών εβραίων αγοράζει το σεπτό σκήνωμα του Πατριάρχη και το ρίχνει στον κεράτιο κόλπο. Ένας κεφαλλονίτης ονόματι Νικόλαος Σκλάβος βρίσκει το σκήνωμα και το μεταφέρει στην Οδησσό για να ταφεί εκεί. Τον επικήδειο εκφωνεί ο ιεροκήρυκας Κωνσταντίνος Οικονόμου.

Λόγος συγκλονιστικός ,μεταφράζεται άμεσα στα ρωσικά. Το γεγονός αυτό δημιουργεί κύμα διαμαρτυριών εναντίον της τουρκίας και υπέρ της ελληνικής υπόθεσης. Το σκήνωμα του Πατριάρχη μεταφέρθηκε στην Αθήνα το 1871 και φυλάσσεται στον μητροπολιτικό ναό της πόλης.

Την ίδια ημέρα – 10 Απριλίου – μετά τον απαγχονισμό του Γρηγορίου Ε΄, στο πλαίσιο των σουλτανικών αντιποίνων, οι μητροπολίτες Αγχιάλου Ευγένιος, Εφέσου Διονύσιος, Νικομήδειας Αθανάσιος, Δέρκων Γρηγόριος, Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Αδριανουπόλεως Δωρόθεος, Τυρνόβου Ιωαννίκιος συνελήφθησαν από τις οθωμανικές αρχές και φυλακίσθηκαν στις φυλακές του Μποσταντζή της Κωνσταντινούπολης. Ακολούθως ο Αγχιάλου Ευγένιος μεταφέρθηκε στην Πύλη του Γαλατά δίπλα στην ομώνυμη γέφυρα και οι Νικομήδειας Αθανάσιος και Εφέσου Διονύσιος σε άλλα σημεία της πόλης, όπου και απαγχονίστηκαν. Στο στήθος τους τοποθετήθηκε επιγραφή που τους χαρακτήριζε προδότες και αποστάτες.

Ο Γρηγόριος Ε΄ ενδιαφέρθηκε ιδιαίτερα για θέματα παιδείας. Μετέφρασε και εξέδωσε τους «Περὶ Ἱερωσύνης λόγους» του Ιερού Χρυσοστόμου. Επίσης εξέδωσε στο πατριαρχικό τυπογραφείο τα «Ἠθικὰ» του Μεγάλου Βασιλείου, εξήγηση των ομιλιών του στη Εξαήμερο και άλλα έργα, όλα σε γλώσσα απλουστευμένη, προκειμένου να γίνεται κατανοητή.

Εκτός των θεμάτων Παιδείας, ασχολήθηκε με τη στέγαση του Οικουμενικού Πατριαρχείου και διαρρύθμισε τον Πατριαρχικό Ναό του Αγίου Γεωργίου. Παρά το βραχυχρόνιο της πατριαρχίας του, εξέδωσε πλήθος τόμων, σιγιλίων, εγκυκλίων και επιστολών, μέσα από τις οποίες διαφαίνεται η σταθερή του προσήλωση στους εκκλησιαστικούς κανόνες και την παράδοση.

Υπήρξε ο ίδιος πρότυπο ήθους προς τους κληρικούς και το λαό, επέδειξε χρηστή οικονομική διαχείριση επιλύοντας πολλά προβλήματα, αλλά πήρε και αποφάσεις που τακτοποιούσαν χρονίζοντα κοινωνικής φύσεως θέματα, όπως αυτά των αρραβώνων και της προίκας, των γάμων και διαζυγίων, και άλλα. Στις 10 Απριλίου 1921 μ.Χ. ανακηρύχθηκε Άγιος από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας της Ελλάδος και τιμάται η μνήμη του κάθε έτος την 10^η Απριλίου.

Ἀπολυτίκιον  (Κατέβασμα)
Ἦχος α’. Τῆς ἐρήμου πολίτης.
Δημητσάνης τὸν γόνον βυζαντίου τὸν πρόεδρον, καὶ τῆς Ἐκκλησίας ἁπάσης, γέρας θεῖον καὶ καύχημα. Γρηγόριον τιμήσωμεν πιστοί, ὡς Μάρτυρα Χριστοῦ πανευκλεῆ, ἶνα λάβωμεν πταισμάτων τὸν ἱλασμόν, παρὰ Θεοῦ κραυγάζοντες. Δόξα τῷ δεδωκότι σου ἰσχύν, δόξα τῷ σὲ στεφανώσαντι, δόξα τῷ ἐν εὐκλείᾳ οὐρανῶν, δοξασαντᾶ σε Ἅγιε.

Κοντάκιον
Ἦχος δ’. Ἐπεφάνης σήμερον.
Ἀθροισθέντες ἅπαντες, γνήσιοι παῖδες, τῆς Ἑλλάδος σήμερον, ἐπὶ τὴν πόλιν Ἀθηνῶν, τὸν Πατριάρχην Γρηγόριον, ἄσμασι θείοις, λαμπρῶς ἑορτάσωμεν.

Μεγαλυνάριον
Βασιλεὺς παράνομος τὸν κλεινὸν, κρεμᾶ Πατριάρχην, ἐν τῶ ξύλῳ παραφρονῶν, Βασιλεὺς δὲ πάλιν, φιλευσεβὴς δὲ τοῦτον, δεχόμενος κηδεύει, εἰς γῆν Ὀρθόδοξον. καὶ δικαίοις, καῖ πάσι τοῖς Ἁγίοις, ἡμῶν μνημόνευε.

Μυργιώτης  Παναγιώτης – Μαθηματικός

Το άρθρο Γρηγόριος Ε’ Πατριάρχης: Άγιος και Εθνομάρτυρας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Τελέστηκε μνημόσυνο, για όσους αγωνίστηκαν, για την ελευθερία της πατρίδος και στην συνέχεια  ο π. Ευάγγελος, ανέφερθηκε σε πτυχές, από την ζωή των Αγωνιστών της Επαναστάσεως του 1821.

Δεν είναι τυχαία, η συνεχής αναφορά του π. Ευαγγέλου, στον πρώτο Κυβερνήτη της Ελλάδος, Ιωάννη Καποδίστρια, ένα πρόσωπο διεθνούς αναγνώρισης που συνέδεσε την αναγέννηση του Γένους, με την ενίσχυση του Εκκλησιαστικού κύρους !

<< ...Η ίδρυση της Εκκλησιαστικής Σχολής στον Πόρο (3/ 2 /1830 – 7/ 9/ 1831), για την μόρφωση των υποψηφίων κληρικών, είναι  έργο του Ι. Καποδίστρια, καθώς ο ίδιος συνέταξε το ωρολόγιο διδακτικό πρόγραμμα  και όρισε τρεις Αγιορείτες Ιερομονάχους, ως τους πρώτους διδάσκοντες, της Σχολής.

Ο Καποδίστριας βοήθησε την Εκκλησία, συνέχισε συγκινημένος ο π. Ευάγγελος, σε αντίθεση με τον Όθωνα,  που κατά την περίοδο της Αντιβασιλείας του, ( 1833 – 1835  Βαβαροί αξιωματούχοι ) με  Βασιλικό Διάταγμα (25 /9/1833) διατάχθηκε η διάλυση  τετρακοσίων δώδεκα ( 412 ) Ιερών Μονών, με ταυτόχρονη δήμευση  της ακίνητης και κινητής περιουσίας τους, συμπεριλαμβανομένων των Ιερών Σκευών ! >>

Στην συνέχεια παρατέθηκε εόρτιο γεύμα στην τράπεζα  Ιεράς Μονής για τους προσκυνητές, οι οποίοι ευχήθηκαν, στον π. Ευάγγελο Χρόνια Πολλά, για την ονομαστική του εορτή.

Κείμενο – Φωτογραφίες : Σπύρος  Θεοδ.  Κουτσοχρήστος

Το άρθρο π. Ευάγγελος Παπανικολάου: “Ο Καποδίστριας βοήθησε την Εκκλησία” εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το βασίλειο της Κομμαγηνής

Το Βασίλειο της δυναστείας της Κομμαγηνής, υπερηφανευόταν για την καταγωγή του τόσο από τον Μέγα Αλέξανδρο, όσο και από τους Αχαιμενίδες. Ο βασιλιάς Αντίοχος Α΄ (69-34 π.Χ.) διεκδίκησε την καταγωγή του από τον Δαρείο Α΄ μέσω του Ορόντη του Βακτριανού, ένθερμου υποστηρικτή του Αρταξέρξη Β΄ κατά του Κύρου και των 10.000, που παντρεύτηκε την κόρη του Αρταξέρξη.

Το Βασίλειο της Κομμαγηνής, ήταν ένα μικρό βασίλειο που προσπάθησε να ισορροπήσει την ιρανική κληρονομιά του με την πολιτική πραγματικότητα, ως μέρος του ελληνορωμαϊκού κόσμου.
Διατήρησε την ταυτότητά του από το 163 π.Χ., μέχρι που έγινε μέρος της ρωμαϊκής επαρχίας της Συρίας το 72 μ.Χ.

Ο Αντίοχος Α’ υποστήριξε τον Πομπήιο εναντίον του Μιθραδάτη ΣΤ΄ του Πόντου και αναφέρεται στον εαυτό του με περηφάνεια ως Φιλορωμαίο («εραστής της Ρώμης» ). Όχι μόνο θεωρούσε τον εαυτό του θεό, αλλά φιλοδοξούσε να είναι και ο οικουμενικός θεός που θα συμφιλιώνει όλες τις θρησκείες: Οι τέσσερις θεότητες του, εκτός από τον εαυτό του, ήταν οι Δίας/Αχουραμάσδα, Απόλλων/Ερμής/Μιθράς/Ήλιος, Αρταγένης/Ηρακλής/Άρης και Κομμαγηνής. Ο τάφος του βρίσκεται στην κορυφή του όρους Νεμρούτ.

Τυχαία ανακάλυψη του αετώματος από χωρικούς

Στις 26 Σεπτεμβρίου 2023, χωρικοί που είδαν ένα ανάγλυφο αέτωμα κοντά στο Κιμιλντάγκι, το ανέφεραν στη Διεύθυνση του Μουσείου Αντιγιαμάν. Οι αρμόδιες ομάδες ερεύνησαν τον χώρο και διαπίστωσαν ότι η περιοχή ήταν λατρευτικός χώρος (ιερή περιοχή).

Αρχαιολογικές ομάδες ανακάλυψαν στην περιοχή το ανάγλυφο το οποίο απεικονίζει μία σκηνή χειραψίας και στήλες, οι οποίες φέρουν επιγραφές. Λόγω του τραχέος εδάφους και των απότομων, βραχωδών πλαγιών, τα αντικείμενα που ανασύρθηκαν, μεταφέρθηκαν αεροπορικώς στην αρχαία πόλη Περρέ, με στρατιωτικό ελικόπτερο και ανέλκυση με σχοινιά.

Η ερμηνεία των ερευνητών

Ο Charles Crowther από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, και η καθηγήτρια Margherita Facella από το Πανεπιστήμιο της Πίζας ήρθαν στην περιοχή για να μελετήσουν το εύρημα.

«Στις επιγραφές, ο Αντίοχος Α’, Βασιλεύς της Καμμαγηνής, έδωσε οδηγίες, ειδικά στους πολίτες», είπε η καθηγήτρια Margherita Facella.

Τονίζοντας  τη σημασία της επιγραφής, η Facella είπε: «Είναι μια επιγραφή που θα ρίξει φως στην ιστορία της ανθρωπότητας και της Κομμαγηνής. Είναι τιμή μας να συμμετέχουμε στην εξέτασή του και να συμβάλλουμε στην κατανόηση της ιστορίας της Κομμαγηνής.

Το άρθρο Βρέθηκε επιγραφή ηλικίας 2.100 ετών που θα ρίξει φως στην ιστορία της ανθρωπότητας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Δεν απαρνήθηκε την πίστη του, ούτε και την ελληνικότητά του. Ανδρείος στο φρόνημα ως ελληνορθόδοξος μαχητής. Τον κατέγραψε η ιστορική και λαϊκή μνήμη στις χρυσές σελίδες που (πρέπει να) εμπνέουν και (να) καθοδηγούν τις μετέπειτα γενεές.

Το πραγματικό όνομα του Διάκου, κατά μια εκδοχή, ήταν Αθανάσιος  Μασαβέτας και κατά άλλη εκδοχή Αθανάσιος Γραμματικός. Γεννημένος το 1788, μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία το 1818 και το 1820 έγινε αρματολός στη Λιβαδειά. Είχε έφεση στη θρησκεία και η μητέρα του σε ηλικία 12 ετών τον πήγε στο μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη στην Αρτοτίνα Φωκίδας για να εκπαιδευτεί. Έγινε μοναχός και λόγω του μεγάλου ζήλου γρήγορα χειροτονήθηκε διάκος.

Η λαϊκή παράδοση αναφέρει ότι, όταν ο Αθανάσιος Διάκος ήταν μοναχός ένας τούρκος πασάς με τα στρατεύματά του επισκέφθηκε το μοναστήρι εντυπωσιάστηκε από την εμφάνιση του νεαρού διάκου και με τα λεγόμενα του (και την μετέπειτα πρότασή του) πρόσβαλε τον διάκο, ο οποίος πάνω στον καυγά που επακολούθησε σκότωσε τον τούρκο και αναγκάστηκε να φύγει στα βουνά και να γίνει κλέφτης. Σύμφωνα με άλλη εκδοχή σε ένα γάμο την Αρτοτίνα όπου γλεντούσαν και πυροβολούσαν ένα βόλι σκότωσε τον γιό της Κοντογιάννενας από μεγάλο σόι, γειτονικού χωριού. Στον γάμο αυτό παρών ήταν και ο Διάκος, ο οποίος κατηγορήθηκε ότι αυτός είναι ο φονιάς, χωρίς να είναι βέβαιο ότι αυτός άθελά του τον σκότωσε.

Έτσι αναγκάστηκε να καταφύγει στα βουνά. Αργότερα, στο πανηγύρι της Παναγιάς ο Διάκος κατέβηκε στο χωριό και οι Τούρκοι τον συνέλαβαν μαζί με κάποιον Καφέτζο που κυνηγούσαν και τους οδήγησαν στις φυλακές από τις οποίες κατάφεραν να δραπετεύσουν και να καταφύγουν και πάλι στα βουνά. Μαζί έφτασαν στο λημέρι του ξακουστού κλέφτη της Δωρίδας Τσαμ Καλόγερου. Σε μια συμπλοκή με τους τούρκους ο καπετάνιος Τσάμ Καλόγερος πληγώθηκε βαριά και ο Διάκος με ηρωισμό και αυτοθυσία τον έσωσε από βέβαιο θάνατο μεταφέροντάς τον στους ώμους του σε απάτητο ύψωμα δυο ώρες πορεία. Εκεί ο καπετάνιος Τσάμ Καλόγερος είπε παρουσία όλων των ανδρών της ομάδος του: «Αν πεθάνω, αυτός πρέπει να γίνει καπετάνιος σας».

Αργότερα οι άνδρες της ομάδας του Τσάμ Καλόγερου χωρίστηκαν σε τρείς ομάδες, εις την μία αρχηγός ήταν ο Διάκος, ο Γούλας και ο Σκαλτσοδήμος. Εκείνο το διάστημα πληροφορείται ο Διάκος ότι τουρκικό απόσπασμα συνέλαβε και σκότωσε τον πατέρα του και έναν από τους αδελφούς του και ορκίζεται να τιμωρήσει αυστηρά την τουρκιά. Κάθε απόσπασμα που ξεμυτούσε αποδεκατίζετο από τους άνδρες του Διάκου.

Εκείνη την εποχή ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων κατέστρωνε σχέδια εναντίον του Σουλτάνου και κάλεσε στην έδρα του καπεταναίους, μεταξύ αυτών και τον Σκαλτσοδήμο, ο οποίος έστειλε τον Διάκο. Ο Διάκος υπήρξε αρματολός από το 1814 έως το 1816 και όταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος έγινε καπετάνιος υπήρξε πρωτοπαλίκαρό του. Αργότερα δημιουργεί δική του ομάδα και όπως συμβαίνει και με άλλους καπετάνιους γίνεται και μέλος της Φιλικής Εταιρείας προετοιμαζόμενος για τον μεγάλο, πάνδημο ξεσηκωμό. Αφού άρχισε η επανάσταση ο Διάκος με τον φίλο του και ντόπιο καπετάνιο Βασίλειο Μπούσγο πολιορκούν την Λιβαδειά και την ελευθερώνουν.

Την 4^η Απριλίου 1821 η ελληνική σημαία κυματίζει περήφανα στην ελεύθερη Λιβαδειά. Ο Χουρσίτ Πασάς με εντολή του Σουλτάνου στέλνει δυο από τους καλύτερους διοικητές από την Θεσσαλία, τον Ομέρ Βρυώνη και τον Κιοσέ-Μεχμέτ πασά με 8000 πεζούς και 1000 ιππείς με σκοπό να καταστείλουν την επανάσταση στην Ρούμελη και στη συνέχεια να προχωρήσουν στην Πελοπόννησο. Ο Διάκος και η ομάδα του που ενισχύθηκαν με τον Πανουργιά και τον Δυοβουνιώτη αποφάσισαν να αποκόψουν την πορεία των τούρκων στη Ρούμελη λαμβάνοντας θέσεις κοντά στις Θερμοπύλες. Οι 1500 Έλληνες μαχητές χωρίστηκαν σε τρείς ομάδες.

Η ομάδα του Διάκου ανέλαβε να υπερασπιστεί την γέφυρα της Αλαμάνας στον Σπερχειό ποταμό. Ο Δυοβουνιώτης την Γέφυρα του Γοργοποτάμου και ο Πανουργιάς τα ύψη της Χαλκωμάτας. Ο Δυοβουνιώτης γρήγορα οπισθοχώρησε και η ομάδα του Πανουργιά, όταν ο ίδιος πληγώθηκε, οπισθοχώρησαν και πολλοί χάσανε τη ζωή τους, μεταξύ αυτών και ο επίσκοπος Σαλώνων  Ησαΐας και ο αδελφός του Παπαγιάννης. Οι τούρκοι συγκέντρωσαν όλες τις δυνάμεις των εναντίον του Διάκου. Ο συνεργάτης Μπούσγος του προτείνει να οπισθοχωρήσουν πριν περικυκλωθούν από τους πολυάριθμους εχθρούς. Ο Διάκος αρνείται λέγοντας “Ο Διάκος δεν φεύγει, ούτε εγκαταλείπει τους συντρόφους του“  και έμεινε με 48 παλικάρια.

Η μάχη της Αλαμάνας.

Πολεμώντας γενναία τραυματίζεται και συλλαμβάνεται από πέντε Τσάμηδες, οι συμμαχητές του Μπακογιάννης και Καλύβας ορμούν να τον ελευθερώσουν αλλά πέφτουν νεκροί από τα βόλια των εχθρών. Ο Διάκος οδηγείται  στη Λαμία και τον παρουσιάζουν στον Ομέρ Βρυώνη, ο οποίος γνώριζε και εκτιμούσε τον Διάκο από την περίοδο που ήταν μαζί στην αυλή του Αλή Πασά. Ο Βρυώνης προσφέρει αξιώματα και πολλά δώρα και θέτει ως όρο να αλλαξοπιστήσει ο Διάκος και να ασπαστεί το Ισλάμ. Του ζητείται να προδώσει Χριστό και Ελλάδα. Να γίνει εφιάλτης. Αν είναι δυνατόν. Ο Αθανάσιος Διάκος απαντά με υπερηφάνεια και λεβεντιά.

“Εγώ Γραικός εγεννήθηκα, Γραικός θε να αποθάνω!” Το γνωρίζει και το αντιλαμβάνεται ότι τον περιμένει ο θάνατος. Ο Ομέρ Βρυώνης δείχνει συμπάθεια προς τον Διάκο αλλά, τον οδηγεί προς τον θάνατο, πιεζόμενος από τους υπόλοιπους τούρκους. Ο Διάκος αντιμετωπίζει τον θάνατο με ψυχραιμία. Ένα παράπονο βγαίνει από τα χείλη του, αφού δεν θα ζήσει την ημέρα της ελευθερίας. Είπε, λοιπόν:

“Για δες καιρό που διάλεξε ο χάρος να με πάρει, τώρα που ανθίζουν τα κλαδιά και βγάζει η γης χορτάρι». Στη Λαμία κλείνουν τον Διάκο σε ένα παλιό χάνι. Τρείς Έλληνες παρακολουθούν κρυφά από χαλασμένα παραθυρόφυλλα του χανιού τα τεκταινόμενα μέσα σε αυτό. Τον έδεσαν με σχοινιά σε ένα παχνί και τον φυλάγανε. Ο διάκος πονούσε αλλά δεν παραπονιότανε. Ξαφνικά ανοίγει η πόρτα και εμφανίζονται δυο μπέηδες, ο Ομέρ Βρυώνης και ο σκληρός Χαλήλ Μπέης, ο οποίος αφού βεβαιώνεται ότι ο Διάκος είναι δεμένος παριστάνει τον γενναίο παλικαρά. Κτυπά τον δεμένο Διάκο. Τον διακόπτει ο Βρυώνης και αρχίζει διάλογος μεταξύ Διάκου και Βρυώνη. Οι παρατηρητές δεν ακούνε αλλά βλέπουν τον Διάκο να απορρίπτει τις προτάσεις του Βρυώνη κουνώντας αρνητικά το κεφάλι του. Ο Βρυώνης εξαγριώνεται και αρχίζει να φωνάζει, μα ο Διάκος τον αντιμετωπίζει με απόλυτη ηρεμία. Οι δυο μπέηδες φεύγουν και αναλαμβάνει πλέον ο δήμιος.

Το μαρτυρικό τέλος του Αθανασίου Διάκου.

Αρχίζουν οι τούρκοι τις προεργασίες για το τέλος της επίγειας ζωής του Εθνομάρτυρα. Στο μισοσκόταδο βλέπει ο Διάκος και οι τρείς παρακολουθούντες τους τούρκους να ανάβουν φωτιά και να βάζουν πάνω μια σιδεροστιά και ένα μεγάλο χάλκινο κακάβι στο οποίο ρίχνουν μέσα λάδι. Πιάνουν τον Διάκο καθώς είναι δεμένος χειροπόδαρα και τον βάζουν να καθίσει πάνω σε ένα σκαμνί, ώστε τα πόδια του να κρέμονται. Οι τούρκοι τον περιπαίζουν και του υπόσχονται διάφορα.

Αυτός απαντά κουνώντας αρνητικά το κεφάλι του. Σε κάθε άρνηση οι βασανιστές μπήγουν πιο βαθειά τα καρφιά στο σώμα του ήρωα, ο οποίος αναταράζεται ολόκληρος από τους πόνους. Η μυρωδιά του καιόμενου λαδιού τρυπά τις μύτες όλων. Βλέπουν οι τρείς αυτόπτες μάρτυρες τους τούρκους να παίρνουν το καυτό λάδι και να το ρίχνουν στα γυμνωθέντα πόδια του Διάκου, ο οποίος σφαδάζει από τους πόνους κάθε φορά που πέφτει καυτό λάδι στα πόδια του.

Όταν διαπίστωσαν ότι δεν αντιδρά έντονα άφησαν τα πόδια, τον ξεγύμνωσαν το επάνω μέρος του σώματος σχίζοντας την πουκαμίσα και το γιλέκο. Αρχίζουν να ρίχνουν το καυτό λάδι στο κορμί, στο στήθος και στα χέρια. Βουβή η αντίδραση του εθνομάρτυρα. Η βουβή αντίδραση τους εκνευρίζει τον βασανίζουν αλλά, προσέχουν να μη πεθάνει, αυτή είναι η εντολή που έχουν. Το σώμα του φαίνεται ότι αρχίζει να νεκρώνεται αλλά το πνεύμα του φαίνεται καθάριο από τις αντιδράσεις και τις αρνήσεις του. Εξοργίζονται και επινοούν νέους τρόπους βασανισμών. Με τα καρφιά αρχίζουν να σπάνε τις φυσαλίδες που δημιουργηθήκανε από το καυτό λάδι σε ολόκληρο το σώμα του.

Το χάραμα βρήκε τον Διάκο να κρατιέται όρθιος με τα σχοινιά και τους βασανιστές του αποκαμωμένους από το ξενύχτι και την κούραση. Όταν ο ήλιος ανέβηκε ψηλά βγάζουν τον Διάκο έξω σέρνοντάς τον χωρίς όμως να δείχνει ότι καταλαβαίνει. Τον οδηγούν στο τελικό μαρτύριο, στο σούβλισμα. Με την άδεια του Χαλήλ Μπέη πολύς κόσμος συγκεντρώθηκε για να δει το απάνθρωπο μαρτύριο. Για να φοβηθεί, αυτός ήταν ο στόχος των τούρκων. Ανάμεσα στο πλήθος ξεχωρίζει η μάνα του Διάκου, η οποία πληροφορήθηκε το γεγονός και ήλθε να αποχαιρετήσει τον υιό της από την επίγεια τούτη προσωρινή ζωή. Η εμφάνιση του δημίου με ένα σουβλί στα χέρια μαρτυρά τις προθέσεις των τούρκων.

Ο δήμιος τρέμει από τον φόβο γιατί πρέπει ο Αθανάσιος Διάκος να μη πεθάνει κατά την διάρκεια του σουβλίσματος. Το έργο του δημίου λεπτό και φοβερό. Δένει τον Διάκο σε ένα σαμάρι ανάσκελα και με τα πόδια ανοικτά και αρχίζει το έργο. Χώ­νει την πολύ καλά λεπτυσμένη άκρη του σουβλιού, ξε­κινώντας απ’ τη βουβωνική χώρα και προχωρώντας προς τα επάνω, περνώντας το σουβλί κάτω οπό το δέρ­μα, μέχρι που το έβγαλε πάνω στην πλάτη του, λίγο κάτω απ’ το δεξιό του το αυτί. Από κάποιες μικροκινήσεις που κάνει ο Διάκος κάθε φορά που σπρώχνει το σουβλί προς τα επάνω ο δήμιος, δείχνει ότι ακόμα είναι ζωντανός. Μόλις τελειώνει ο γύφτος, ορμούν Τούρκοι και με σκοινιά δένουν το σώμα γύρω στο σουβλί για να μη σπάσει το δέρμα και ακουμπάνε όρθιο σχεδόν το σουβλί με το Διάκο σ’ ένα δέντρο.

Στη συνέχεια, σπεύδουν να συγυρίσουν τη φωτιά που έχουν ανάψει. Και τότε γίνεται κάτι που ξαφνιάζει τους πάντες. Ένας Τούρκος καβάλα στο ψαρί του άλογο στέκε­ται μπροστά στο σουβλισμένο, βγάζει τη διμούτσουνη όρθια κουμπούρα του και τη στρέφει στο Διάκο. Δύο κουμπουριές ακούγονται που βρίσκουν κατάστηθα το Διάκο. Κι ο Τούρκος κεντρίζοντας το άλογο του, χάνε­ται στην ανηφόρα μέσα στα στενάκια. Ο Χαλήλ Μπέης, βλέπει αυτό και αφρίζει απ’ το θυμό του. Και δίνει εντολή, να βάλουν το Διάκο έτσι, πάνω στη φωτιά, και να τον γυρίσουν λίγο!

Ο κόσμος που παρακολουθεί αυτή την κτηνωδία μέ­νει άφωνος. Στη συνέχεια ο Χαλήλ οργισμένος και ανικανοποί­ητος, δίνει εντολή να πάρουν έτσι με το σουβλί τον νε­κρό τον Διάκο και να τον πετάξουν στην άκρη του ρέματος. Άφησαν τον νεκρό ξεσκέπαστο, άταφο, σχε­δόν τρείς ημέρες φρουρούμενο. Οι φρουροί αποχώ­ρησαν την τρίτη ημέρα αφού άρχισε να μυρίζει, οπότε βρήκαν ευκαιρία κάποιοι χριστιανοί οι οποίοι περίμεναν και είχαν προετοιμάσει έναν λάκκο εκεί ακριβώς που σή­μερα είναι ο τάφος του. Του έβγαλαν το σουβλί, τον καθάρισαν λίγο και  τον έθαψαν, χωρίς να βάλουν πάνω του ούτε έναν σταυρό, από φόβο.

Περί το 1860, ο συνταγματάρχης Ρούβαλης που είχε έρθει από την Καλαμάτα με μετάθεση στη Λαμία και είχε πληροφορηθεί πού περίπου είχαν θά­ψει το Διάκο έκανε έρευνες να τον βρει.

Στις αρχές του 1900 η Λαμία τίμησε τον Διά­κο όπως έπρεπε. Αφού ανακαίνισε τον πρόχειρο τάφο του στο σημείο που είναι ακόμα, έστησε τον υπέρλαμπρο ανδριάντα του στην πλατεία Διάκου, με αποκαλυ­πτήρια επίσημα, παρουσία και του Βασιλέως Γεωργίου Α’ και της βασιλικής οικογένειας, υπουργών, στρα­τιωτικών και άλλων επισήμων, στις 23 Απριλίου 1903.

Ο αείμνηστος μητροπολίτης Φθιώτιδος Νικόλαος προώθησε την αίτηση ανακήρυξης της αγιότητας του Αθανασίου Διάκου, αλλά η πρότασή του δεν έχει γίνει δεκτή έως σήμερα από την Ιερά Σύνοδο. Για το θέμα ο μακαριστός μητροπολίτης δήλωσε: «Ο Αθανάσιος Διάκος δικαίως ονομάσθηκε “Ο ηρωικότερος των ηρώων της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821 και ο γενναιότερος των γενναίων”. Υπήρξε ομολογητής του Χριστού και μάρτυρας με τη γνησιότητα και τη ζωντάνια των μαρτύρων της πρωτοχριστιανικής εποχής. Προκλήθηκε να αρνηθεί την πίστη του με πλούσιες ανταμοιβές και δελεάσματα, αλλά έμεινε αμετακίνητος, προτιμήσας τον μαρτυρικό θάνατο από την προδοσία και την ατιμία. Ο δι’ ανασκολοπισμού μαρτυρικός θάνατός του υπήρξε “το γνησιώτερον βάπτισμα”, όπως χαρακτηρίζουν οι Διαταγές των Αποστόλων τον θάνατο του μάρτυρος, το οποίο εξάλειψε κάθε αμαρτία και τον παρέδωσε καθαρόν και άγιον εις τον Θεόν».

Πληροφορία που τιμά την Εκκλησία μας και τον ελληνικό Λαό.

Το κέντρο νεότητας «Άγιος Φώτιος» της Ιεράς Μητροπόλεως Κίτρους και Κατερίνης με τις ευλογίες του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ. Γεωργίου και την άοκνη προσπάθεια του πατρός Παύλου Ντούρου, που έγραψε το σενάριο και έκανε τη σκηνοθεσία, και πληθώρας εθελοντών ετοίμασε κινηματογραφική ταινία για τον άξιο Εθνομάρτυρα, και ίσως ιερομάρτυρα, Αθανάσιο Διάκο.

Μυργιώτης  Παναγιώτης Μαθηματικός

ΣΣ  Η ταινία προβάλλεται σε πολλές πόλεις και σημειώνει μεγάλη επιτυχία. Η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη έχουν προβάλλει την υπέροχη ταινία

Το άρθρο Αθανάσιος Διάκος: Ο Εθνομάρτυς και αγωνιστής  της Ελευθερίας της Ελλάδος και της  Ορθοδοξίας εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Το σημάδι του Σταυρού στο μέτωπο ανάμεσα στα φρύδια ήταν σήμα κατατεθέν την εποχή της Τουρκοκρατίας στις γυναίκες.

Την τάση της εποχής ,ως πιστοποιητικό της Χριστιανοσύνης είχαν ακολουθήσει και πολλές Σαρακατσάνες. Συνήθως συναντάται στην Βόρεια Ελλάδα σε ορεσίβιους πληθυσμούς.

Ήταν σημάδι που βοηθούσε ώστε να αποφύγουν την αιχμαλωσία σε χαρέμι λόγω μίσους των Μουσουλμάνων στον Σταυρό. Ποιος δεν θυμάται γιαγιάδες με τον σταυρό στην “μπαλα” όπως έλεγαν.

Από αυτό το γεγονός επεκράτησε και η φράση. Θα σε εχω σταυρό στην μπάλα. Δήλωνε την αποκλειστική αφοσίωση και σεβασμό μέχρι θανάτου σε κάποιο, συνήθως οικείο πρόσωπο.

Πάνω από τριάντα χρόνια εχω να δω γιαγιά με σταυρό. Άλλες εποχές αλλά ήθη.

Άρθρο του Κωνσταντίνου Ζαγναφέρη στα Σαρακατσιάνικα Μασλάτια

Το άρθρο Τατουάζ: Η νέα τάση κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας η μόδα της σημερινής εποχής εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.

Μηνύματα από Έλληνες και Τούρκους στρατιώτες που υπηρέτησαν στα υψώματα στα γνωστά μας φυλάκια στο Λουσφάκι Τυρνάβου και χάραξαν ή σκάλισαν σε πέτρες και βράχους τα ονόματα τους καθώς και τον βαθμό τους ανακάλυψε η ομάδα του TirnavosPress.gr ύστερα από υπόδειξη του Γιώργου Μπελτέ .

Τα στοιχεία είναι ευδιάκριτα σε αρκετούς βράχους.

Ο χρόνος τους φαίνεται ήταν ατελείωτος και από έλλειψη χαρτιού η αλλού υλικού για γραφή επέλεξαν να αφήσουν ανεξίτηλες τις υπογραφές τους στην πέτρα. Διακρίνονται αρκετά στοιχεία όπως όνομα στρατιώτη, βαθμός και χρονολογία ενώ αν καθαριστούν κατάλληλα θα αποκαλυφθούν και επιπλέον δεδομένα.

Από την έρευνα ίσως βρεθούν και απόγονοι, οικογένειες όσων υπηρέτησαν πριν σχεδόν 100 χρόνια στα στρατιωτικά φυλάκια στο Λουσφάκι Τυρνάβου που αποτελούσε τα σύνορα Ελλάδας και Τουρκίας μέχρι το 1912.

Δείτε όλες τις τελευταίες ειδήσεις στο tirnavospress.gr, ακολουθήστε μας στο Facebook, Instagram, Google News, YouTube και Twitter.  

Το άρθρο Μηνύματα στρατιωτών του Βαλκανικού Πολέμου στο Λουσφάκι Τυρνάβου χαραγμένα σε βράχους εμφανίστηκε πρώτα στο TirnavosPress.