Από την εποχή της αυτοκράτειρας Σίσι της Αυστρίας τον 19ο αιώνα, η οποία φημιζόταν για τα καστανά μαλλιά της που έφταναν μέχρι τους αστραγάλους, κυκλοφορεί ένας επίμονος μύθος: ότι αν βουρτσίσεις τα μαλλιά σου 100 φορές κάθε βράδυ, θα αποκτήσεις πλούσιες, υγιείς και λαμπερές τούφες.

Πρόκειται για μια ιστορία που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, με αποτέλεσμα ακόμη και σήμερα, σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες, σχεδόν οι μισοί άνθρωποι να πιστεύουν ότι το συχνό χτένισμα επιταχύνει την ανάπτυξη της τρίχας. Η σύγχρονη επιστήμη, ωστόσο, έρχεται να αποδομήσει πλήρως αυτόν τον αστικό μύθο, αποδεικνύοντας ότι το υπερβολικό βούρτσισμα όχι μόνο δεν βοηθάει, αλλά μπορεί να προκαλέσει σοβαρή φθορά, ψαλίδα και τριχόπτωση.

Για να καταλάβουμε πώς γεννήθηκε αυτή η συνήθεια, πρέπει να γυρίσουμε πίσω στη βικτωριανή εποχή. Τότε, τα μακριά μαλλιά αποτελούσαν το σύμβολο της απόλυτης θηλυκότητας και κοινωνικής θέσης για μια γυναίκα. Η καθημερινή περιποίηση δεν γινόταν για λόγους αισθητικής, αλλά επιβίωσης, καθώς το σχολαστικό χτένισμα με σκληρές χτένες ήταν ο μόνος τρόπος να απομακρυνθούν οι ρύποι, η σκόνη και οι ψείρες.

Στη συνέχεια, χρησιμοποιούσαν βούρτσες από φυσική τρίχα αγριόχοιρου για να απλώσουν τα φυσικά έλαια του τριχωτού της κεφαλής σε όλο το μήκος των μαλλιών. Η κατάσταση άλλαξε ριζικά το 1898, όταν η Αφροαμερικανίδα κομμώτρια Λάιντα Νιούμαν εφηύρε την πρώτη βούρτσα με συνθετικές τρίχες, κάνοντας το εργαλείο αυτό φτηνό και προσβάσιμο σε όλο τον κόσμο, ανοίγοντας παράλληλα την πόρτα σε δεκαετίες λανθασμένων εντυπώσεων.

Σήμερα, φυσικοί και βιοχημικοί που μελετούν τη μηχανική των μαλλιών, προειδοποιούν ότι η υπερβολική τριβή καταπονεί την τρίχα. Ερευνητές από το Trinity College του Δουβλίνου προχώρησαν σε εργαστηριακά πειράματα, προσομοιώνοντας τι συμβαίνει όταν δύο τούφες μπερδεύονται σε κόμπο και τραβιούνται για να ξεμπερδευτούν.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το επαναλαμβανόμενο και βίαιο βούρτσισμα δημιουργεί μικροσκοπικές ρωγμές στο εσωτερικό της τρίχας, οι οποίες οδηγούν αναπόφευκτα στην ψαλίδα. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, το πρόβλημα δεν είναι ο αριθμός των κινήσεων, αλλά η δύναμη που ασκούμε. Κάθε φορά που τραβάμε τα μαλλιά μας με τη βούρτσα, προκαλούμε μια συσσωρευτική ζημιά λόγω κόπωσης του υλικού, η οποία βέβαια, για τους περισσότερους ανθρώπους, παραμένει μικρότερη σε σχέση με την καταστροφή που επιφέρουν οι βαφές, τα χημικά προϊόντα και η θερμότητα από το πιστολάκι.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι πρέπει να πετάξουμε τη βούρτσα. Το απαλό και σωστά στοχευμένο βούρτσισμα παραμένει απαραίτητο, καθώς αποτρέπει τη δημιουργία μεγάλων και επώδυνων κόμπων, ενώ παράλληλα απομακρύνει τα νεκρά κύτταρα και τις τρίχες που έχουν ήδη πέσει, καθαρίζοντας το τριχωτό της κεφαλής από στοιχεία που θα μπορούσαν να προκαλέσουν ερεθισμούς. Το μυστικό βρίσκεται στην τεχνική, η οποία καθορίζεται αποκλειστικά από τον τύπο των μαλλιών μας.

Για όσους έχουν ίσια ή κυματιστά μαλλιά, οι ειδικοί συνιστούν βούρτσισμα μία με δύο φορές την ημέρα, αλλά με έναν απαράβατο κανόνα: ποτέ όσο είναι βρεγμένα. Όταν η ίσια τρίχα βρέχεται, τα εξωτερικά της λέπια ανασηκώνονται και τεντώνονται. Αν και στα βρεγμένα μαλλιά η τούφα φαίνεται πιο χοντρή, στην πραγματικότητα είναι εξαιρετικά ελαστική και ευάλωτη στο σπάσιμο. Αντίθετα, για τους ανθρώπους με πολύ σγουρά, σπειροειδή ή εύθραυστα μαλλιά, η συμβουλή είναι ακριβώς η αντίθετη. Τα σγουρά μαλλιά έχουν τελείως διαφορετικές φυσικές ιδιότητες και χημικούς δεσμούς, με αποτέλεσμα να μην συγκρατούν εύκολα την υγρασία. Αυτός ο τύπος μαλλιών δεν πρέπει ποτέ να βουρτσίζεται στεγνός, καθώς σπάει αμέσως. Το ξεμπέρδεμα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά κατά τη διάρκεια του λουσίματος, με τη βοήθεια ειδικών προϊόντων (conditioner ή leave-in κρέμες) που βοηθούν τη χτένα να γλιστράει χωρίς να τραβάει την τρίχα.

Η επιλογή του σωστού εργαλείου είναι το τελευταίο και πιο κρίσιμο κομμάτι της εξίσωσης. Οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση μαλακών, εύκαμπτων βουρτσών (τις λεγόμενες wet brushes) για το ξεμπέρδεμα των σγουρών ή των βρεγμένων μαλλιών, αποφεύγοντας τις σκληρές χτένες. Για το καθημερινό φρεσκάρισμα σε στεγνά μαλλιά, οι βούρτσες με τρίχα αγριόχοιρου ή οι σύγχρονες υβριδικές βούρτσες —που συνδυάζουν μακριές πλαστικές ακίδες για τον διαχωρισμό και κοντές φυσικές τρίχες για τη λείανση— θεωρούνται η ιδανική λύση για να κατανέμεται σωστά η φυσική λιπαρότητα και να δίνεται όγκος. Η επιστήμη της κοσμετολογίας εξελίσσεται συνεχώς και στο μέλλον ίσως δούμε ακόμα πιο εξελιγμένα εργαλεία, όμως προς το παρόν, η καλύτερη προστασία για τα μαλλιά μας είναι η απλότητα και η απαλότητα στις κινήσεις μας.